Optimal yol aydınlatması - Erçetin, Reşit (My University, 1999)
Nowadays, traffic density on our highways has been steadily increasing. In order to provide security and avoid accidents, visual comfort of drivers is a must especially a round sunset hours. This can only be achieved by means of proper highway lighting A driver in any vehicle must posses detailed visual information a but the road within his/ her field of vision. Especially on intercity roads (e.g. highways, express ways, etc.), any driver who is driving up to 120 km/ h should be able : · to properly see the section of the road he/ she will travel in 5-15 seconds, · to follow the movement of other vehicles within his/ her field of vision, · to clearly notice any possible obstructions and their positions on the road. A driver on the move observes a constantly changing view within his/ her field of vision. This view consist of various signs, traffic signals and all kinds of continous signalling and positioning of other vehicles. This visual information also includes junctions and as the sunsets, a lighted road and its surrounding present a totally different vision compared to the daylight sight. During daylight, the field of vision is divided into an upper and a lower half with respect to the horizantal plane. The upper half consist of the sky, providing more light compared to the lower half. The situation is different during night. The upper half of the field of vision, the sky is dark, and the lower half which is the road is lighted. On such a road, other vehicles and obstructions are perceived with a decreasing sense of contrast compared to day time. It is less possible to perceive the lumination and color differences, shape, movement and distance. It is necessary for roads to be lighted in spesific ways to a void this diffuculties and to provide visual comfort to drivers, and security in driving. It is the aim of this study to identify the necessary conditions for an optimal road-lighting, and finding solutions to this end. The first part underlines the importance of the subject and describes the main aspects of the computer program designed to solve the problem. The second part talks about the relationship between road-lighting, accidents on highways, and highway safety using statistical data. The third part analyzes phometric magnitudes such as light flux, light density, illumination level, luminance in terms of their physical meaning and significance in lighting techniques. The fourth part deals with consepts of light sources such as productivity, efficiency factor and average life. The fifth part introduces lighting instruments uses on highways and their characteristics. The six partdeals with fundamentals of highway lighting and its quality parameters followed by the seventh and eighth parts that discuss road illumination systems and methotds used in lighting calculations. The ninth part dwells on the program developed to realize the solution to the problem of highway lighting, and includas examples. In the conclusion, the finding are evaluated with respect to the benfits of the program.

Günümüzde, karayollarımızda trafik yoğunluğu her geçen gün artmaktadır. Özellikle gün ışğının bittiği akşam saatlerinde trafik güvenliğinin sağlanabilmesi ve kazaların azaltılabilmesi için sürücülerin görsel rahatlığının sağlanması gerekmektedir. Bu da ancak iyi bir yol aydınlatması ile gerçekleşebilir. Karayollarında herhangi bir taşıtı kullanan bir sürücü, önünde uzanan yolun görüş alanı içinde kalan bölümüne ilişkin ayrıntılı görsel bilgiye sahip olmak zorundadır. Özellikle şehirlerarası yollarda (otoyollar, ekspres yollar) 120 km/ h'e varan yüksek taşıt hızları için sürücü ; · Yolun 5-15 saniyesi içinde geçeceği bölgesini rahatlıkla görebilmeli, · Kendi görüş alanı içinde kalan diğer taşıtların hareketlerini izleyebilmeli, · Önünde uzanan yol üzerinde var olabilecek engelleri ve bunların konumlarını iyi seçebilmelidir. Hareket halinde olan bir taşıtın sürücüsünün görüş alanı içinde sürekli değişen bir görüntü vardır. Yol üzerindeki çeşitli işaretler, yoldaki trafik ışıkları, diğer taşıtların çeşitli ışıklı işaretleri ve sürekli yer değiştirmeleri sürücü için devamlı olarak değişen bir görüntü oluşturur. Aynı zamanda yol ayrımları, kavşaklar ve yol dönüşleri de görüş alanı içinde kolayca algılanabilmesi gereken görsel bilgilerdir. Karanlığın başladığı andan itibaren aydınlatılmış bir yol ve yolun çevresi, gündüze göre bambaşka bir görüntü oluşturur. Gündüz, sürücü yatay düzleme göre üst ve alt yarı görüş alanlarına sahiptir. Üst yarı görüş alanı gökyüzüdür ve alt yarı görüş alanına göre daha aydınlıktır. Gece aydınlatılmış bir yolda ise durum farklıdır. Üst yarı görüş alanı yani gökyüzü karanlıktır, alt yarı görüş alanı yani yol ise aydınlıktır. Yol üzerindeki diğer taşıtlar ve engeller gündüze göre daha zayıf bir kontrast ile görünürler. Aydınlık ve renk farklarının, şekil, hareket ve uzaklığın fark edilmesi güçleşir. Bütün bu güçlüklerin mümkün olduğunca ortadan kaldırılması, sürücülere iyi bir görsel konfor sağlayarak trafik emniyeti ve sürüş güvenliğinin oluşturulması için belirli özellikleri taşıyan yol aydınlatması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı da optimal bir yol aydınlatmasının gerekli koşullarını saptayarak bu aydınlatmayı gerçekleyecek çözümler üretmek olmuştur. Bu amaçla, tezin giriş bölümü konunun önemini vurgulamakta ve geliştirilen programa ilişkin temel özellikleri tanıtmaktadır. İkinci bölüm, yol aydınlatması ile karayollarında meydana gelen kazalar ve karayollarının güvenliği arasındaki ilişkileri çeşitli istatistik bilgilerle ortaya koymaktadır. Üçüncü bölümde, ışık akısı, ışık şiddeti, aydınlık düzeyi, parıltı gibi fotometrik büyüklükler fiziksel anlamları ve aydınlatma tekniğindeki önemleri bakımından incelenmiştir. Tezin dördüncü bölümünde ışık kaynaklarına ilişkin verimlilik, etkinlik faktörü ve ortalama ömür gibi kavramlar üzerinde durulmuştur. Beşinci bölümde ise yol aydınlatmasında kullanılan aydınlatma aygıtları tanıtılmakta ve bunlara ilişkin karakteristikler verilmektedir. Yol aydınlatmasının temel esasları ve kalite parametrelerinin işlendiği altıncı bölümden sonra, yedinci ve sekizinci bölümlerde yol aydınlatma düzenleri ve aydınlatma hesaplarında kullanılan yöntemler tanıtılmaktadır. Tezin dokuzuncu bölümü optimal yol aydınlatması probleminin çözümünü gerçeklemek üzere geliştirilen tanıtmakta ve problemin çözümüne ilişkin örnekler içermektedir. Son bölümde ise elde edilen sonuçlar değerlendirilerek geliştirilen programın sağladığı yararlar anlatılmıştır.
Keywords: Aydınlatma; Elektrik enerjisi; Uygulamalı fizik