Yabancı gerçek kişilerin Türkiye’deki taşınmazlar üzerinde miras hakkı - Gökçenay, Berivan (My University, 1999)
Her devletin iç hukuk sisteminin yanında milletlerarası özel hukuk sistemi de vardır. İç hukuk kuralları, belirli olay ve ilişkileri doğrudan doğruya ele alır ve bunları bizzat düzenlerler. Bunların dışında, belirli olay ve ilişkileri ele alıp bizzat düzenlemek yerine sadece bu düzenlemeyi yapmaya hangi hukukun yetkili olduğunu gösteren kurallar ise milletlerarası özel hukukun konusunu teşkil ederler. Kanunlar ihtilafı adı verilen bu kurallar sayesinde, yabancı unsurlu olay veya ilişkide uygulanması imkan dahilinde olan birden fazla hukuk düzeni arasında hangisinin yetkili olduğu saptanır. Bu yetki kuralları belirli bağlanma noktalarından üretilir. Bağlanma noktası olayın fiili veya hukuki unsurundan elde edilmektedir. Bu bağlama kurallarının oluşmasında her toplumun sosyal, ekonomik, siyasi nitelikleri etkinlik kazanmaktadır. Devletler özel hukukunda hakkaniyetin sağlanmasında çeşitli menfaatler rol oynar. Bağlama kuralının tespitinde göz önünde tutulan bu menfaatleri, milletlerarası özel hukukta taraf menfaati, işlem menfaati, düzen menfaati, maddi hukuk menfaati ve devlet menfaati olarak sıralamak mümkündür. Mirastan doğan kanunlar ihtilâfında Türk hukukunun benimsediği genel bağlama kuralı olarak MÖHUK'un 22. maddesinde ölenin milli hukuku öngörülmüş, ilgili fıkralarda kamu menfaati gerekçesi ile özel bağlama kuralları da kabul edilerek genel kurala bir takım istisnalar getirilmiştir. Miras statüsüne getirilen ilk istisna, Türkiye'de bulunan taşınmazlar üzerindeki miras hakkının, Türk hukukuna göre tayin ve tespit edileceğidir. Ana kurala getirilen diğer bir istisna da, mirasın açılmasına, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümlerin terekenin bulunduğu yer hukukuna tabi tutulmasıdır. Yabancı unsurlu bir ihtilâfta kanunlar ihtilâfı kurallarının uygulanabilirliği mutlak değildir. Taraf menfaatini koruyan milli hukuk kuralının hâkimin hukukundaki temel hukuk düzenine açıkça aykırı olması halinde, hâkim kamu düzeni gerekçesiyle olaya kendi kanunlar ihtilâfı kuralının gösterdiği hukuk yerine bazen kendi hukukunu yahut bir başka hukuku da uygulayabilir. Yabancı mirasçıların Türkiye'de bulunan bir taşınmazı miras yolu ile edinebilmeleri için, miras bırakanın ölümü anında Türk Yabancılar Hukuku kurallarına göre iktisaba ehil olmaları gerekir. Yargıtay kararlarında da, özellikle, ifade edilen bu kural 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu hükme göre, yabancı gerçek kişilerin Türkiye'de bulunan taşınmazlar üzerinde mirasçılık sıfatı kazanabilmeleri, öncelikle, yabancının bağlı bulunduğu ülke ile Türk devleti arasında karşılıklılık şartı bulunmasına bağlı kılınmış; bundan başka, mevzuatta yer alan diğer kısıtlayıcı kanuni hükümlere tabi tutulmuştur. Milletlerarası hukukun, devletin ülkesinde bulunan yabancıların mülkiyet veya miras yolu ile taşınmaz mal edinmelerini, milli hukukları çerçevesinde düzenleme yetkisini sınırlayıcı hükümlere henüz sahip olmadığı kabul edilmektedir. Bu nedenle iç hukukta yabancıların taşınmazlarla ilgili mülkiyet ve miras hakkına sınırlamalar getirilmesi mümkündür. Bunun yanısıra, bazı istisnai kanunlarla yabancılara tanınan taşınmaz mal edinme hakkının sınırlarının genişletilmesi yoluna da gidilmiştir. Yabancının miras hakkı konusu, gerek yabancı unsurlu ihtilâfa uygulanacak hukuk bakımından gerek taşınmazlar açısından karşılıklılık kavramının kapsam ve sınırları ile kısıtlayıcı kanuni hükümlerin uygulanabilirliği nedeniyle, sık sık Yargıtay kararları ile gündeme gelmekte, dolayısıyla hem uygulamayı hem de doktrini sürekli meşgul etmektedir. Bu nedenle, Türk Devletler Özel Hukukunda büyük bir canlılık sergilediğine inandığımız yabancı gerçek kişilerin Türkiye'deki taşınmazlar üzerinde miras hakkı konusu inceleme konusu olarak seçilmiştir.

Every state has its own private international law system beside its domestic law system. Domestic law regulations directly deals with some events and relations and regulates them. The regulations, that shows which law is authorized to deal with such events is subject of private international law. With the help of these laws called as conflict of law, the applicable law is chosen from several legal systems. These authority laws are derived from specific connecting points. Connecting point is obtained from actual or legal elements of event. In the establishment of these connecting points; social, economic, political characteristics of each society become influential. Several interests play role in providing equity in private international law. The interests that are considered in determination of connecting rule can be said as: the interest of the parties in private international law, the interest of transaction, the interest of order, the interest of substantive law, the interest of state. The general connecting rule accepted in Turkish law in conflict of laws arising from succession is the national law of dead at the 22. Article of MOHUK, and in relevant articles special connecting laws are accepted because of the interest of the public and some exceptions from general rules are established. The first exception in status of succession is that the succession right on immovable in Turkey will be determined according to Turkish law. Another exception from basic rule is judgement related with acquisition, obtaining and division of heritage is In a conflict with a foreign element, the application of rules of conflict of law is not absolute. The foreign successors should be capable f obtaining according to the rules of Turkish Foreigners Law, in order to obtain an immovable in Turkey by succession. It is accepted that, international law does not have yet the rules that are limiting the regulation, the right of the states on obtaining of the immovable by foreigner either or by succession. For this reason it is possible by the way of possession of immovable in domestic law to limit possession and succession rights of foreigner related with immovable. Beside this, the limits of the rights of possession of immovable by foreigners is extended by some exceptional laws. The succession of foreigner comes to agenda by the decisions of Supreme Court of Appeal, either which law is applicable to the conflict with foreign element or the scope and limits of mutuality from the point of immovable consequently occupies both practice and the doctrine. For this reason, the succession rights of foreign real persons on immovable in Turkey signifies an important activity and is chosen as the subject of the thesis.
Keywords: Emlak; Eşya üzerinde sahip olunan mülkiyet; Hukuk; Miras hukuku; Özel hukuk; Şahıs hukuku