Bankaların sermaye piyasalarındaki rolü - Taptık, Selis Özlem (My University, 2002)
Finansal sistem, örgütlü ve örgütsüz piyasalarıyla, fon arz edenlerle fon talep edenleri karşı karşıya getiren bir sistemdir. Gerek fon arz edenlerin gerekse fon talep edenlerin beklentisi, kendileri için en iyi yatırımı yaparak en fazla getiriyi elde etmektir. Fon arz eden ve talep edenlerin buluşturan en önemli kuruluş bankalardır. Bankalar, finansal sistemi oluşturan sermaye piyasaları ve para piyasalarının en önemli kuruluşlarından biridir. 1980 yılı sonrasında, ülkemizde, iç pazara yönelik üretimin yapıldığı ithal ikameci sanayileşme stratejisi terk edilerek, piyasa ekonomisine dayalı, dışa açılmayı ve dış satıma yönelik üretimi esas alan bir kalkınma politikası benimsenmiştir. 1980'lerin başında ülkemizde sermaye piyasasının ilk tohumları atılmış, Sermaye Piyasası Kurulu oluşturulmuş ve 1986 yılında sermaye piyasaları faaliyete geçmiştir. Bu liberalizasyon sürecinden, bankacılık sektörünün rolü oldukça önemli olmuştur. Günümüze kadar, gerek piyasaların, gerek finansal kurumların, gerekse finansal araçların gösterdiği gelişmede bankaların hakimiyeti görülmüştür. Son yıllarda, gelişmekte olan bir ekonomi olarak dikkat çeken ülkemizde, sermaye piyasasının etkinliği de artmaktadır. Bankalar, sermaye piyasalarında, hem kendi nam ve hesaplarına hem de müşterilerinin nam ve hesabına, çeşitli faaliyetlerde bulunmaktadırlar. Bankalar da, diğer tüm işletmeler gibi faaliyetleri sonucunda kar elde etmek amacındadırlar. Doğal olarak sermaye piyasası faaliyetlerinin sonucunda da kar elde etmeyi amaçlar. Ancak, ekonomik istikrarın yakalanamadığı ülkemizde, yaşanan her gelişmeden kolayca etkilenen ve daha yeni yeni tanınmaya başlanan sermaye piyasasında, bankaların kar elde etmesi o kadar da kolay gerçekleşememektedir. Piyasalarda yaşanan risklere karşı kendini koruyarak, maliyetleri doğru hesaplayarak, rekabete ayak uydurarak ve müşteri memnuniyetini artırarak kar edebilmek için bankaların üzerinde durmaları gereken bir takım yönetimsel faktörler bulunmaktadır. Genel anlamıyla malların paraya veya paranın mala dönüştürüldüğü yerler olan piyasalar, geniş olarak ise menkul kıymetlerin değişime uğradığı yerler olarak tanımlanabilir. Finansal piyasalarda hisse senedi, özel sektör tahvilleri, hazine bonoları, devlet tahvilleri, poliçe, bono, çek vb. menkul kıymetler, arz edenlerden talep edenlere transfer edilir. Finansal piyasaların fonksiyonları: 1.Fonların arz edenlerden talep edenlere akışını sağlamak, 2.Fonların etkin kullanımını sağlamak, 3.Menkul kıymetleri likide çevirmek, 4.Menkul kıymetlerin fiyatını oluşturmak, 5.Fonları ve ekonomik kaynakları tahsis etmektir. Finansal sistemde para piyasaları ve sermaye piyasaları olarak incelenen piyasalar, Türkiye'de de aynı şekilde sınıflandırılmakta olup kendi içlerinde de örgütlü ve örgütsüz piyasalar olarak ayrılmaktadırlar. Türkiye'deki para piyasaları da aşağıdaki şekilde ayrılmaktadır. A. Örgütlü para piyasaları: 1.TCMB Açık Piyasa 2.TCMB Bankalararası Para Piyasası 3.TCMB Bankalararası Döviz Piyasası B. Örgütsüz para piyasaları: 1.Bankalararası Para Piyasası 2.Bankalararası Döviz Piyasası 3.Serbest Döviz Piyasası Türkiye'de para piyasalarındaki en önemli aracılar olarak bankaları saymak gerekmektedir. Bankaların yanında bu piyasalarda faaliyette bulunan diğer aracılar özel finans kurumları, yatırım bankaları ve borsa aracı kurumları ile yetkili kurumlardır. Kısa süreli fon arz ve talebinin karşılaştığı para piyasalarından ayrı olarak finansal sistemde uzun dönemli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasalara da sermaye piyasaları denmektedir. Türkiye'de sermaye piyasalarını aşağıdaki şekilde sınıflandırmak mümkündür. A. Örgütlü sermaye piyasaları: 1.İMKB Hisse Senetleri Piyasası 2.İMKB Tahvil ve Bono Piyasası 3.İMKB Vadeli İşlemler Piyasası 4.İMKB Uluslar arası Pazar 5.İAB Altın Piyasası 6.İAB Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası B. Örgütsüz sermaye piyasaları: 1.Bankalararası Repo Piyasası 2.Bankalararası Tahvil Piyasası 3.Serbest Altın Piyasası Sermaye piyasasında işlem gören araçlar hisse senetleri, oydan yoksun hisse senetleri, varlığa dayalı menkul kıymetler, tahviller, bonolar, gelir ortaklığı senetleri, katılma intifa senetleri, kar ve zarar ortaklığı senetleri, konut sertifikaları ve gayrimenkul sertifikaları olarak sayılabilmektedir. Sermaye piyasalarında faaliyette bulunan başlıca kurumlar ise aracı kuruluşlar, yatırım fonları, yatırım ortaklıkları ve sermaye piyasasında faaliyette bulunmasına izin verilen diğer kurumlardır. Gerek mevcut yasal düzenlemelerle çok çeşitli alanlarda faaliyet gösterebiliyor olmalarından, gerekse kamuoyunda güven teşkil etmelerinden dolayı, aracı kuruluşlardan biri olan bankalar Türk finansal sisteminin, en önemli unsurlardan biri olarak sayılmaktadırlar. Para piyasalarının en önemli kuruluşu olan bankalar, sermaye piyasası faaliyetleri açısından da önemli rol oynamaktadır. Bankaların sermaye piyasası faaliyetlerini kendi nam ve hesaplarına yaptıkları faaliyetler ve gerçek/ tüzel müşterileri nam ve hesabına yaptıkları faaliyetler olarak ayırmak mümkündür. Bankaların faaliyetlerinin temelinde kar elde etmek yatmaktadır. Bankaların amacı, kendi nam ve hesaplarına gerçekleştirdikleri sermaye piyasası faaliyetleri sonucunda kar elde etmektir. Bankaların kendi nam ve hesabına yaptıkları faaliyetler: 1.Menkul Kıymet Plasmanları 2.Menkul Kıymet Türüne Göre Sermaye Piyasa İşlemleri'dir. Bankaların kendi adlarına sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmalarının yanında, tasarruflarının karlı bir şekilde değerlendirilmesini isteyen müşteriler adına da sermaye piyasası faaliyetleri olmaktadır. Bankalar müşterileri adına gerçekleştirdikleri faaliyetler sonucu komisyon geliri elde etmektedirler. Müşteriler, finansal piyasaların güvenilir kurumlarından olan bankaların, uzmanlığından yatırım konusunda da faydalanmak isterler. Bankaların gerçek veya tüzel kişi müşterileri hesabına yaptıkları sermaye piyasası faaliyetleri ; 1.Alım Satıma Aracılık 2.Portföy Yönetimi 3.Yatırım Danışmanlığı 4.Yatırım Fonlarının Kurulması ve İşletilmesi 5.Repo- Ters Repo 6.Halka Arza Aracılık 7.Menkul Kıymetlerin Saklanması ve Korunması 8.Uluslararası Saklama, olarak sayılabilir. Sermaye piyasalarında, gerek kendi nam ve hesaplarına, gerek müşterileri nam ve hesaplarına yaptıkları faaliyetler sonucu yarattıkları işlem hacmi, bankaların bu piyasada en önemli kuruluşlardan biri olmasını sağlamıştır. Tabi ki, bankaların bu piyasalardaki etkinliklerinden birtakım beklentileri vardır ki, onlardan biri kar elde etmektir. Kar amaçlı işletmeler olan bankaların, söz konusu faaliyetleri sonucu elde edecekleri karlar açısından göz önünde bulundurmaları gereken birçok etken bulunmaktadır. Bu etkenlerin başında, aktif pasif yönetimi gelmektedir. Bankaların; faaliyetleri sonucu elde ettikleri gelirlerinin yanında, karşılaştıkları giderleri de mevcuttur. Bankaların amacı, kısa vadede bu gelirler ile giderler arasındaki farkı maksimum yaparak kar elde etmek iken, uzun vadede bilanço büyüklüğünü sağlamak, genel pozisyon dengesini kurmak ve likidite yeterliliğini sağlamaktır. Bankalar her iki amacı geliştirmek için aktif ve pasif hesapları ile, bilanço dışı kalemlerinin düzeylerini, bileşimlerini ve değişimlerini planlanması ve risklerinin kontrol altına alınması suretiyle yönetirler. Bankaların gerek sermaye piyasası faaliyetleri gerekse diğer faaliyetleri açısından göz önünde bulundurdukları bir diğer önemli nokta risk yönetimi kavramıdır. Risk, bankalar ve finans kuruluşları için her zaman ilgi odağı olmuştur. Bankalar faaliyetleri ve amaçları gereği her zaman risk faktörünü göz önünde bulundurmak zorundadırlar, aksi takdirde bankalar, agresif pazarlama, ekonomik olmayan riskler almak, büyük kayıplara katlanmak, borç verme/ ticarete sarılmak, ekonomik riskler almak, pazar payı kaybetmek şeklindeki kısır döngüsünden çıkamazlar. Risk yönetimi ile karlılık, birbiriyle çok yakından ilişkilidir. Risk almak, karlılığın artması için temel şarttır. Yüklenilen risk ne kadar yüksek olursa, getiri de o kadar yüksek olur. Bankaların sermaye piyasası faaliyetleri ve sermaye piyasası araçları açısından katlanmak zorunda oldukları riskleri şu şekilde sıralamak mümkündür: 1.Likidite riski, 2.Kredi riski, 3.Faiz oranı riski, 4.Kur riski. Aktif-pasif yönetimi ve risk yönetimi gibi bankaların her türlü faaliyetlerinde göz önünde bulundurmaları gereken bir diğer unsur ülkemiz ekonomik gelişmeleridir. ·Ülkemizdeki yüksek enflasyon ve ekonomik konjonktürdeki dalgalanmalar, bankacılık sektörünün ciddi problemlerinden biridir. Enflasyonist ortamlar banka karlarının azalmasına ve giderlerinin artmasına sebep olmakta, ve bankalarımızın uzun vadeli yatırımlar ve planlar yapmalarını engellemektedir. ·Hükümetlerin uyguladığı iktisadi ve sosyal politikalar bankaların karlılığını yakından etkilemekte, kimi zaman bankaların maliyetlerini artırmaktadır. ·Ülkemizde ekonomik istikrarın mevcut olmaması ve buna ek olarak politik istikrarsızlık da yaşanması bankaların sermaye piyasalarındaki faaliyetlerini sınırlamaktadır. ·Bankaların sermaye piyasası faaliyetlerinden elde ettikleri karları etkileyen bir diğer unsur da yapılan kesintilerdir. ·Bunların yanında, son yıllarda ülkemizde kamu iç borçlarının tutarının hızla artması ve kamu kağıtlarının getirisinin yüksekliği ticari bankacılık faaliyetleri yerine kamu menkul kıymetlerine yatırım yapmaya yöneltmektedir. Ekonomik gelişmelere bağlı olarak zaman içinde gelişim gösteren bankacılık sektörü altı dönem olarak incelenmekte olup, 1980 sonrası serbestleşme ve dışa açılma dönemi, Türk Bankacılık Sektörünün ve Türk ekonomisinin uluslararası standartlara ulaştığı dönem olup yakından incelenmesi gereken dönemdir. Çalışmada, sermaye piyasası faaliyetleri ve elde edilen karlar açısından Türkiye İş Bankası A.Ş. ele alınmıştır. Türkiye İş Bankası A.Ş., 77 yıldır faaliyette bulunduğu bankacılık sektörünün en büyük bankalarından biridir. Gerek sermaye yapısı, gerek şube ağı, gerekse verdiği hizmet çeşitliliği ile bankacılık sektöründe ilk 3'ün arasında yer almaktadır. Sermaye piyasası faaliyetleri ve bu faaliyetlerden elde ettiği karlar bakımından Türkiye İş Bankası A.Ş. oldukça iyi bir örnektir. Müşteri portföyünün genişliği ve şube sayısı sayesinde, Türkiye İş Bankası A.Ş. verdiği sermaye piyasası hizmetleri ile sermaye piyasasının ülkemizde tanınmasını ve gelişmesini sağlamaktadır. Türkiye İş Bankası A.Ş., bünyesinde Menkul Kıymetler Müdürlüğü'nü oluşturan ilk bankadır. Bankanın sermaye piyasası faaliyetlerinde önemli rol oynayan bu müdürlüğe ek olarak, iştiraki olan İş Yatırım Menkul Değerler A.Ş. de sermaye piyasası faaliyetleri bakımından, banka ile koordineli çalışmaktadır. Türkiye İş Bankası A.Ş. tarafından doğrudan yürütülen bir kısım sermaye piyasası faaliyetine karşın, bir kısım sermaye hizmeti de, Bankanın aracı kurumu olan İş Yatırım Menkul Değerler A.Ş.'nin acentası sıfatıyla verilmektedir. Bir kısım sermaye piyasası faaliyeti ise doğrudan İş Yatırım Menkul Değerler A.Ş. tarafından yürütülmektedir.Yatırım hesabı ile, bankanın doğrudan veya acenta sıfatıyla verdiği hizmetler aşağıda yer almaktadır; - Hisse Senedi Alım Satımı - Lot-Altı Hisse Senedi Alım Satımı - Tahvil-Bono Alım Satımı - Repo İşlemleri - Yatırım Fonu Alım Satımı - Altın Alım Satımı - Kurumsal Finansman Gişe Hizmetleri - Saklama Hizmeti Doğrudan İş Yatırım ve Menkul Değerler A.Ş. aracılığıyla verilen hizmetler ise, - Hisse Senedi Alım Satım Aracılığı - Kurumsal Finansman Hizmetleri - Portföy Yöneticiliği - Yatırım Danışmanlığı - Tahvil-Bono Alım Satımı - Repo İşlemleri - Kredili Menkul Kıymet İşlemleri - Açığa Satış ve Ödünç Menkul Kıymet İşlemleri - Uluslararası Piyasa İşlemleri'dir. Bankanın kendi nam ve hesabına yaptığı sermaye piyasası faaliyetlerinden elde edeceği kar, yatırım yaptığı menkul kıymetin getirisiyle doğru orantılıdır. Müşterileri nam ve hesabına yaptığı faaliyetler sonucunda ise doğrudan komisyon elde etmektir. 1980 ve 1989 yıllarında Türk ekonomisinde yaşanan gelişmelere paralel olarak Türk Bankacılık sektöründe de önemli ve olumlu gelişmeler meydana gelmiştir. Bankalarımız, gerek sermaye yapıları gerekse müşterilerine sundukları hizmetler açısından kendilerini geliştirmişlerdir. Ancak bu olumlu gelişmeler Türkiye'nin iki gerçeği yüzünden engellenmektedir. Türkiye'nin ekonomik büyüme hızı ve yaşanan makroekonomik dalgalanmalar, gerek bankacılık sektörünün gerekse finansal piyasaların sağlıklı gelişimini engellemektedir. Çalışma kapsamında, sermaye piyasası faaliyetleri, işlem hacmi ve karlılığı yüksek olan bir banka olması nedenleri ile Türkiye İş Bankası A.Ş. incelenmiştir. Banka, sermaye piyasası hizmetleri açısından müşterilerine çeşitlilik sunarak, yaygın şube ağı sayesinde de ülkemizde sermaye piyasası olgusunun yerleşmesine yardımcı olmaktadır. Sermaye piyasası faaliyetlerini İş Yatırım Menkul Değerler A.Ş. ile koordinasyon içinde sürdüren banka, 2000 yılı verilerine göre, 7.795 katrilyon aktif büyüklüğüne sahip olup, 256 trilyonluk karında etkili bir kalem olan menkul kıymet cüzdan karlılığı açısından sektör ortalamasının oldukça üzerinde sonuç elde etmiştir. Kur, likidite, kredi ve faiz riski gibi faktörleri göz önünde bulunduran bir politika takip eden bankanın, incelenmiş olduğu dönem itibariyle gerek risk yönetimi gerekse aktif pasif yönetimi açısından başarılı olduğu gözlenmiştir. Ancak, Türk finansal sisteminde ve ekonomide meydana gelen gelişimlerden Türk Bankacılık Sistemi gibi, Türkiye İş Bankası A.Ş. de etkilenmektedir. Ülkemizde, makroekonomik dalgalanmalar ve bunun sonucu olan yüksek enflasyon, sermaye piyasalarındaki fiyat oluşumlarını istikrarsız ve oynak kılmaktadır. Yüksek kronik enflasyon sonucu fiyatlarda, faiz oranlarında, döviz kurlarında ve sermaye piyasası araçlarının getirilerinde oluşan bu istikrarsızlık, bankaların ve tasarruf sahiplerinin sermaye piyasalarını riskli bularak, uzun vadeli yatırım yapmalarını engellemektedir. Kur riski, piyasa riski ve faiz riski sonucunda, kısa vedeli yatırımlar tercih edilmekte, ve bu nedenle finans sektörü ekonomiye giderek daha kısa vadelerde fon kullandırmak zorunda kalmakta ve yatırımlara yönlendirilecek uzun vadeli kaynaklar yaratamamaktadır. Bankaların sermaye piyasası faaliyetlerini yakından etkileyen bir diğer unsur da kamu kesimi borçlarıdır. Kamu kesimi, konsolide bütçe açığını iç borçlarla kapatmaya çalışmakta ve kamu kesimi kağıtlarının faiz oranlarını artırmaktadır. Ülkemiz bankaları yıllardır düşük maliyetle mevduat toplayıp topladıkları bu fonları kamu kağıtlarında değerlendirmiş, kamu kesimini finanse ederken çok yüksek kârlılık oranları ile faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Ancak 2000 yılında uygulanmaya başlanan Ekonomik İstikrar beraberinde gelen yeni para politikaları ekonomimize getirdiği olumlu hava ile bankaların bu tatlı kârlarına son vermiş ve onları faiz dışı gelirlerini (ücret ve komisyonlar vb.) arttırmaya, faiz dışı giderlerini (personel vb.) azaltmaya zorlamıştır. Değinilen dönemde faiz oranlarında yaşanan düşüşler, bankaları alternatif getiriler elde edebilmek için bankacılık işlem ve hizmetlerini geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmaya yönlendirmiştir. Bilindiği üzere, bankaların likit aktiflerinin en önemli bölümünü menkul kıymetler, gelirlerinin önemli bölümünü de bu menkul kıymetlerden elde ettiği faiz gelirleri oluşturmaktadır. Vadeleri ve getirileri göz önünde bulundurularak en karlı kombinasyonun oluşturulmaya çalışıldığı menkul kıymetler cüzdanında, kamu kesimi kağıtlarına sunulan yüksek faizlerden dolayı ağırlıklı olarak devlet iç borçlanma tahvilleri yer almaktadır. Bankalar fon kaynakları yüksek kurumlar olarak, geniş yatırım hacimleri ile piyasaların gelişmesinde etkili kurumlardır. Ancak, kamu kesimi kağıtlarına ağırlık verilmesi nedeniyle, hem diğer piyasaların gelişmesi, hem de özel kesim tahvil ve bono ihracı engellenmektedir. Bankaların fon kaynağı olarak tahvil ve bono ihraç etmesini engelleyen etkenler, maliyetlerin yüksek olması, ihraç süresinin uzunluğu ve ikincil piyasalarının bulunmamasıdır. Ülkemizde, kamu kesimi kağıtlarına yatırımın cazibesinin kaldırılarak, bankaların ve özel sektörün tahvil ve bono ihracını teşvik edecek yasal düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Bankaların en önemli sermaye piyasası gelirlerinden biri de, müşterileri nam ve hesabına yaptıkları sermaye piyasası faaliyetlerinden elde ettikleri komisyonlardır. Ancak bu komisyonlar da belirli bir tutarda kalmaktadır. Bunun sebebi, ülkemizde sermaye piyasasının yatırım aracı olarak görülmemesi ve çok riskli bulunmasıdır. Gerek bu piyasanın gelişimi gerekse bankaların sermaye piyasası işlemleri sonucu elde ettikleri karlar açısından, sermaye piyasasının tanıtılması gerekmektedir. Ancak, ülkemizde yaşanan ekonomik ve politik istikrarsızlık giderilmedikçe, sermaye piyasasının riskli olarak algılanması doğal karşılanmalıdır. Bunlara ek olarak bankaların sermaye piyasası faaliyetleri ve karlılıkları açısından, bankalardan yapılan kesintiler üzerinde durulması gereken boyutlardadır. Borsa payı, özel işlem vergisi, tescil ücreti, menkul kıymet tanzim fonu adı altında bankaların işlem hacimleri üzerinden yapılan kesintiler, bankaların sermaye piyasası karlarını önemli ölçüde azaltmaktadır.

Financial system can be described as a system that brings fund demanders together with fund suppliers by the help of its organized and non-organized markets. Fund demanders and fund suppliers both expect to gain the maximum profit by investing on the most lucrative financial instruments. Banks are the most important institutions in bringing fund suppliers and demanders together. Also, banks are one of the most important actors in capital markets and money markets forming the financial system. After the year 1980, our country has left the import substituting politics concentrating on industrialization and production for the domestic market and supported the liberalized economic policies, which are adopted by most of the developing countries, depending on production for international markets. In the beginning of 1980's, our country has completed the first steps of building up capital markets and in the year 1986, Capital Markets Board of Turkey was established and Turkish capital markets were formed. Banking sector has played an important role in this liberalization period. Until today banks have controlled the development of financial instruments, institutions and markets. Turkey is drawing attention as a developing country in recent years and as a result capital markets are getting more effective. The role of banks in capital markets can be classified as transactions for themselves and for their customers. Like all the other commercial institutions, banks continue their transactions to gain profit and naturally they act in the capital markets to raise their incomes. But in developing countries like Turkey, where economical stabilization has not yet been settled, all financial institutions struggle through capital markets in order to increase profitability. Banks need to concentrate on some managerial techniques for increasing profitability, like in defending themselves from various risks in financial markets (hedging), calculating costs effectively, to keep up with the other competitors or providing customer satisfaction. Markets are simply described as the places that goods are changed to monetarial values. But in a wider description markets are the organizations that securities are exchanged. In financial markets, securities like stocks, private sector and government bonds, treasury bills, policies, cheques are transferred from the suppliers to the demanders. The functions of financial markets can be explained as: 1.Providing the flow of funds from the suppliers to the demanders, 2.Providing the effective use of funds, 3.Changing securities into cash, 4.Forming the prices of securities, 5.Appropriating the funds and economic resources. In Turkey, just like in all around the world, financial markets are classified as capital markets and money markets and both are also specified as organized markets and unorganized markets. Money markets in Turkey can be described as below: A.Organized money markets: 1.Central Bank of Turkey Open Market 2.Central Bank of Turkey Interbank Money Market 3.Central Bank of Turkey Interbank Currency Market B.Unorganized money markets: 1.Interbank Money Market 2.Interbank Currency Market 3.Open Currency Market Banks should be considered as the most important actor in Turkish money markets. Besides banks, the other actors in Turkish money markets are the private financial institutions; investment banks, intermediary institutions and the other authorized institutions. Money market meets the short-term fund demand and supply orders of investors, but in financial markets, there is another market, capital market, meeting the long-term fund supplies and demand orders of investors. Turkish capital markets can be described as below: A.Organized capital markets: 1.ISE Stocks Market 2.ISE Bill and Bond Market 3.ISE Futures Market 4.ISE International Market 5.IGE Gold Market 6.IGE Futures and Options Market B.Unorganized capital markets: 1.Interbank Repo Market 2.Interbank Bond Market 3.Open Gold Market Financial instruments transacted in capital markets are stocks, stocks without the right to vote, asset backed securities, bonds, bills, revenue sharing certificates, bonus certificate, profit/ loss sharing certificates, mortgage backed certificates, and real-estate certificates. The most vital institutions in capital markets can be classified as stockbrokers, banks, mutual funds, investment trusts and other permitted institutions. Banks are one of the most important actors in Turkish financial system because they are permitted to operate in various markets by the help of legislation and they are also known as trustworthy institutions. They are also important for capital markets because of their transactions for themselves and for their private or corporate customers. Banks continue their transactions on capital markets to maintain income from securities. Their goals are gaining profit from capital market transactions for themselves or for their customers. Transactions for themselves can be defined as: 1.Securities Investment Placements 2.Capital Market Operations Depending on Securities As told above, banks also operate on capital markets on behalf of their customers who wish to invest on the financial instruments for getting maximum income. Banks achieve commissions from their customers for the services they offer in capital markets. Customers or consumers wish to benefit from the knowledge and experience of the banks in financial system while investing. Capital market transactions that banks provide to their private or corporate customers can be defined as: 1.Intermediation for Buying or Selling of Securities 2.Portfolio Management 3.Investment Counseling 4.Building up and Operating Mutual Funds 5.Repo - Reverse Repo 6.Intermediation on Public Offerings 7.Concealment and Protection of Securities 8.International Concealment. Banks have become the most important financial organizations in capital markets by the transactions on their own behalf and on the behalf of their customers. The main expectation of banks from these transactions is getting the profit. Banks are profit-based organizations and they have to consider lots of factors for maximizing the profit. The most important factor for profit maximization is asset and liability management. Banks have to bear some costs in order to have revenues. Banks' first goal is to maximize their profits by minimizing the difference between their revenues and costs in short term. In long term, they try to balance their general positions, provide necessary liquidity and balance volume. For their long-term and short-term goals, banks control their risks and plan the developments, changes, and levels of their assets, liabilities and off-balance accounts. The other important factor that banks have to consider for profit maximization during their transactions in both capital markets and money markets is risk management. Risk has always been an interest for banks and other financial institutions. Banks have to take risks into consideration because of their financial purpose and financial activities, otherwise they can not break the vicious circle of take uneconomic risks - incur large losses - clamp don on lending/ trading - forego economic risks - lose market share - drive marketing aggressively. Risk management and profitability are related to each other closely. For profit maximization, banks have to take some risks. Bigger the risks are taken, higher the profit is. Risks that the banks have to take because of their activities in capital market and because of the capital market instruments can be listed as: 1.Liquidity Risk, 2.Credit Risk, 3.Interest Rate Risk, 4.Currency Risk. Apart from assets and liability management and risk management, economic conditions are the other factor that banks have to consider during their activities. High level of inflation and fluctuations in economic conjuncture are biggest economic problems of Turkey and Turkish banks. High level of inflation decreases profitability and prevents banks from making long-term investments and plans. Economic and social policies of the governments affect profitability of the banks and also increase their costs. Economic and politic instability limit the activities of banks in capital markets. Commissions taken for each transaction in capital markets cause a decrease in profitability of banks. In addition, in recent years, governments have been using public securities in order to close the public debt that has been growing rapidly. Banks preferred investing in these securities because of the high income rates. Turkish banking sector can be classified in 6 periods according to the developments in Turkish economy. However, the period of economic liberalization in 1980 has been the time when Turkish banking sector and Turkish economy reached international standards. In this study, Türkiye İş Bankası A.Ş. is examined for its activities in Turkish capital market and also for its profitability. Türkiye İş Bankası A.Ş. have been one of the biggest banks of Turkey with its capital structure, branch organization and product variety since 1923. Türkiye İş Bankası A.Ş. is an excellent example with its activities and profitability in capital market. Bank had an important role in generalizing the use of capital markets for investing by its branches located all over Turkey. Türkiye İş Bankası A.Ş. is the first bank that formed Securities Department. Iş Yatırım Menkul Değerler A.Ş. is one of Türkiye İş Bankası A.Ş.'s subsidiaries and works in coordination with securities department for capital market transactions. Customers who want to invest in capital market need to have an investment account in Türkiye İş Bankası A.Ş.. The services that the bank offers to its customers through this account are: - Buying and Selling stocks - Buying and Selling stocks out of stock exchange - Yield upon securities - Taking demands in treasury auctions - Buying and Selling Investment funds - Buying and Selling Gold - Repo-reverse repo - Concealment of securities The services that İş Yatırım Menkul Değerler A.Ş. offers to its customers, can be listed as: - Portfolio management - Investment Consultancy - Credited securities, securities lending - Transactions in international capital markets Banks' profits from the transactions that they make for themselves as investments are directly related with the income of the securities. Banks' profits from the transactions that they make for their customers are the commissions of each transaction. Optimistic developments in Turkish economy during the years 1980 and 1989 also affected Turkish Banking sector positively. Banks showed great improvements in their capital structures and also in the services provided for their customers. Nevertheless, these positive developments were handicapped by two realities of Turkey. Economic growth rate and macroeconomic fluctuations prevented banks and financial markets from growing and developing. According to capital market transactions, Türkiye İş Bankası A.Ş. which has been examined in this thesis, is a profitable bank with high transaction volume. Bank continues it's capital market transactions in coordination with intermediary institution it has participated, İş Yatırım Menkul Değerler. According to datas of the year 2000, Türkiye İş Bankası A.Ş. has achieved 256 trillions TL profit from 7.795 quadrillion TL valued Marketable Securities in it's balance sheet and the bank's profitability ratio is high above the banking sector average. Depending on the data of the same year and by the time Türkiye İş Bankası A.Ş. has been examined in this thesis, it is decided that the bank is not carrying any kind of risk including interest rate, exchange rate, liquidity or credit risk because of reasonable hedging strategies and it's successful management. Like the banking sector, Türkiye İş Bankası A.Ş. is also deeply effected by the developments in Turkish economy and financial system. Prices in capital markets are unstable and wavering because of the macroeconomic fluctuations and high inflation rates caused as a result of this. Instability in prices, interest rates, currencies and the incomes of securities caused as a result of chronic high inflation keep banks and customers out of capital markets. As a result of currency risk, market risk and interest rate risk, financial system can only deal with short-term funds and short-term investments. As mentioned before, public debt is one of the biggest problems of banking sector. Governments use public bonds with high interest rates in order to cover the huge consolidated budget deficit. Turkish banks have been gathering low cost funds and have been investing these funds in public securities for years. In year 2000, by the Economic Stabilization Program and other new money policies, banks gave up these easy revenues, concentrating on improving banking products and services. Securities are the most important liquid assets of the banks with their interest incomes. Banks try to find the most profitable securities portfolio. However, when marketable securities of Turkish banks are examined closely, government bonds are dominant because of the high level of interest incomes. Banks have the power to help financial markets improve by the large volumes of investments. Financial markets cannot improve if banks go on investing in public bonds. Public bonds also prevent banks and private sector from issuing bonds and bills. The reasons preventing banks from issuing bills and bonds in order to gain the funds they need can be defined as the high costs, the length of issuing periods and the absence of secondary markets. In our country, the authorities have to prepare legislations for encouraging private sector firms in issuing bills and bonds and also preventing them from investing in public bonds. One of the most important capital market incomes of the banks is the commission they achieve for the capital market transactions that they have realized for their customers. But because the financial instruments sold in capital markets are not seen as good investment techniques and too risky business by our investors, the banks' major incomes, commissions stays in a certain level. The use of capital markets should be generalized in both for the development of the market and for the profitability of the banks. Unless Turkish economy and politics are stabilized, investors will naturally consider capital markets as risky. In addition to these, the commissions, taken from a bank for each capital market transaction have reached amounts that should be watched with attention for the banks' profitability. Commissions taken from banks according to their transaction volume named as market share, special transaction tax, registration fee, issuing securities fund, decreases their profits from capital market operations.
Keywords: Bankalar ve Bankacılık; Sermaye Piyasası