Bankacılıkta kredi riski yönetimi bir karşılaştırma Türkiye-Japonya - Taşçı, İlker (My University, 2006)
Çalışmamızda amaç, riskin Türk ve Japon bankacılığında ortaya koyduğu sonuçları incelemektir. Küreselleşen bankacılık dünyasında risklerin de artması göz önüne alındığında iki farklı ülkenin bankacılık sektöründe yaşananlar ortaya konulmaya ve karşılaştırılmaya çalışılmıştır. Gerçek kişi ve tüzel kişiler açısından gelecek çeşitli belirsizlikler taşımaktadır. Bireyler ve işletmeler bu belirsizlik durumunda kendilerinin en az zararla çıkma amacını göz önünde bulundururlar. Belirsizlik ortamı beraberinde çeşitli riskleri ortaya çıkartır. Risk yönetimi uygulamalarının ortaya koyduğu bir başka önemli husus ise Türk bankacılık sisteminin önemli bir bölümünde bağımsız bir risk yönetimi, teftiş ve iç kontrol işlevlerinin bağımsız birimlerce yerine getirildiği; bankaların insan kaynağının yanı sıra, Basel II uyum faaliyetleri de dahil olmak üzere, çağdaş risk yönetimi sistem ve teknikleri konularında ciddi yatırımlar yaptıkları gerçeğidir. Uluslararası alanda yoğun çalışmaların ve tartışmaların sürdürüldüğü operasyonel risk konusunda tüm operasyonel risk noktaları bankaların sadece bir bölümünde belirlenmiş ve tanımlanmıştır. Operasyonel risk çalışmaları sistem genelinde henüz başlangıç aşamasındadır. Genel olarak, risk yönetiminin Türk bankacılık sisteminde geldiği nokta, risklerin belirlendiği, tanımlandığı, ölçüldüğü ve kısmen de izlendiği aşamalardır. Anket sonuçları, risk ölçüm sonuçlarının ve risk yönetimi fonksiyonlarının öngörülerinin bankaların karar alma süreçlerinde henüz etkin olarak yer alamadığı gerçeğini göstermektedir. Risk yönetimi fonksiyonunun bankaların hayatlarında vazgeçilmez konuma gelmesi, hayatlarının bir parçası olması, bu fonksiyonun başta üst yönetimler olmak üzere tüm çalışanlarca tam olarak algılanması ve benimsenmesi ve bu yoldan risk kültürünün örgüt kültürüne uyarlanmasıyla olanaklı olacaktır. Japon ekonomisinde 1990’ların ortasında patlak veren kriz mali sisteme olan güvenin sarsılmasına yol açmıştır. Bu durumda müşterilerin mali sisteme olan güvenlerinin kaybolmasına ve harcama eğilimlerinin azalmasına neden olmuştur. Bankaların yeni kredi açma olanakları, sermaye pozisyonlarındaki kötüleşmeye bağlı olarak önemli ölçüde daralmıştır. Daralan kredi imkanları kurumsal sektörün yatırım yapma imkanını önemli ölçüde azaltmıştır. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler bu durumdan ciddi şekilde etkilenmiştir. Bu gelişmelerin sonucunda gelen ekonomik daralma, ülkeyi uzun sürecek bir resesyona sürüklemiştir. Çalışmada da belirtildiği üzere bankalara ancak ödeme güçlüğü içine düştükten sonra müdahale edilmesi, batık alacak sorununun zamanında ele alınmaması, kredilere yeterli karşılık ayrılmaması, politik lider ve düzenleyici otoritelerin eksikliği, mevduat garantisinin yönetilmesiyle ilgili kurumsal problemler gibi faktörler, durumu gittikçe kötüleşen bankacılık sistemine düzenleyici otoritelerin müdahalesinin gecikmesine neden olmuştur. Japon hükümeti, aktif fiyatlarında düşmenin devam etmesi halinde bankaların batık alacak sorununu daha etkin şekilde ele almak ve bankaları desteklemek için bazı önlemler açıklamak durumunda kalabilir. Türkiye için oluşturulan teorik çerçeve, ekonomide mevduat sigorta sisteminin olduğu durumlarda, getiriden faydalanan taraf (mevduat sahibi ve bankalar) ile riski üstlenen tarafın (nihai olarak vergi ödeyiciler) farklı olmasının para piyasalarında asimetrik bilgiye ve sonuçta, ahlaki tehlike sorununa neden olduğunu ifade etmektedir. Araştırma, oluşturulan teorik çerçeveyi doğrular niteliktedir. Türkiye’de 1994 yılında uygulanmaya başlayan mevduat sigorta sistemi bankalarda ahlaki tehlike sorununa neden olmuştur. Ahlaki tehlike sorununa yüksek duyarlılığı olan küçük ölçekli yerli özel ticaret bankalarının mevduat sigorta sisteminin uygulanmasından sonraki dönemde sermaye yeterliliğini kaybettikleri, kredi, likidite risklerinin arttığı, gelir-gider dengesinin bozulduğu, ortalama faiz yükünün arttığı ve temsilcilik maliyetinin yükseldiği araştırma bulgularımız arasındadır. Banka performansındaki bu değişmeler ekonomik konjonktürden arındırıldığı için ahlaki tehlike sorundan kaynaklandığı görülmektedir.

The reason in our work is to analyze the outcomes of the risk in Turkish and Japan banking. In the globalising banking world with the rising risk ness, the two different countries systems are in consideration to be compared. According to real person and legal entities, the future carries various indefinite ness. Individuals and enterprises realize to overcome with the smallest deficits. The indefiniteness goes in hand with risky situations. The applications of risk management also shows that the serious part of the Turkish banking system has independent risk management, inspection and internal control, strong human resources; behind these there’s investment in contemporary risk management system and techniques (including Basel II). Although the operational risk is being heavily discussed in international field, it’s defined partly in risk point banks. The surveying on operational risk is still at the beginning level. Generally the point that the risk management of Turkish banking system comes is the risk can be determined, defined, measured and partly followed. The public surveys, the measurement of risk and foresights of risk management show that banks are still not efficient in decision process. The reposition of the function of risk management, being a part of self is only possible if the function is perceived by not only the managers but also the whole employees. After this the risk culture may adopt to organization culture. The economic crisis in Japan in the mid 1990s damages the confidence of the financial system. And also it causes a lack of confidence of the clients which reflected the spending negatively. Banks crediting goes in reduction because of the corruption in capital positions. This also reduces the investment of corporate sector. Especially small and medium businesses seriously injured. After these evolutions, the country goes into a long lasting recession. The interventions to banks after they are unable to pay, not taking in consideration the sunk receivables at proper times, the problems in the allocations of crediting, the lack of the political and governing authorities, the corporation problems in directing the guarantees of deposits; all these factors reflect the intervene late to the retrogressive banking system. The Japan government may explain the financial measures to support banks and take in hand the sunk-receivables problem; if the asset value continues to decrease. Theoretically in Turkey, in the economic situations of the deposit insurance system, the difference between the deposit banks and risk takers causes asymmetric information and moral hazards in foreign markets. The researches confirms with the theory. The deposit insurance system is started to imply in 1994 in Turkey and it’s seen as a reason for the moral hazards. The moral hazards causes also the small local banks to lose their capital adequacy, increase the risks of liquidity and credits, destroys the revenue-expenditure balance, increase the average interests and representational cost. These changes in banking performance are debugged from economic conjunctures so the real source of change is moral hazard.
Keywords: Bankalar ve Bankacılık; Kredi Riski Yönetimi