Türk Borçlar Hukuku kapsamında çerçeve sözleşmeler - Yılmaz, Cüneyt Arif (My University, 2022)
Sözleşme tarafların ve devletlerin yüzyıllardır ortak iradelerini hür bir şekilde ortaya koydukları karşılıklı hüküm ve sonuç doğuran hukuki işlemlerdir. Hukuki düzen bulunan tüm hukuk sistemlerinde geçerli olan sözleşme serbestisi ilkesinden kaynağını almaktadır. Taraflar sözleşme akdetmeden önce ise sözleşme öncesi görüşmeleri yapmaktadır. Bu görüşmelere önem atfeden birey ve teşebbüsler zamanla değişen ekonomik, piyasa koşullarıyla beraber kurmak istedikleri asıl sözleşmeden önce bazı sözleşmeler daha akdetmişlerdir. Bunların başlıca olanları çerçeve sözleşmeler ve ön sözleşmelerdir. Çerçeve sözleşmeler uygulamada ileride yapılacak ana, münferit sözleşmenin koşullarını belirleyen içerdiği hak ve yükümlülükler ile münferit sözleşmenin tamamlayıcısı niteliğinde olan sözleşme türüdür. Ön sözleşmeler gibi asıl sözleşmeden önce yapılırlar ancak taraflara ön sözleşmenin aksine münferit sözleşmeyi yapma zorunluluğu yüklememektedirler. Çerçeve sözleşmelerin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda bir tanımına, hüküm ve sonuçlarına rastlanmamaktadır. Bu sebeple tipik- atipik sözleşme türlerinden atipik sözleşmeler türüne dahil edilmektedir. Ancak bu husus, ileride akdedilecek münferit sözleşmelerin de atipik olması gerektiği anlamına gelmez. İleride akdedilecek münferit sözleşmeler atipik olabilecekleri gibi tipik sözleşme de olabilir. Çerçeve sözleşmeler iki tarafa da borç yükleyebileceği gibi tek tarafa da borç yükleyebilen, tipik sözleşmelerin unsurlarını taşıma zorunluluğu bulunmayan ancak sui generis sözleşme olarak da değerlendirilemeyen, daha çok münferit sözleşmeler için örtü niteliğinde bulunan sözleşmelerdir. Diğer sözleşme tiplerinden farklı olarak çerçeve sözleşmelerde asli edim yükümlülüğü bulunmamaktadır. Bu sebeple hükümlerinin ihlali, ifaya zorlama hakkı vermez. Ancak muhtevasında bulunan yan edim yükümlülükleri ve ifaya yardımcı, koruyu yan yükümlülükler ile taraflara sözleşmenin ihlali halinde tazminat sorumluluğu yükleyebilmektedir. Kanuni bir düzenlemeye sahip olmayışı sebebiyle içeriğinin, hukuki niteliğinin, türlerinin unsurlarının, hüküm ve sonuçlarının, uygulamadaki fonksiyonlarının, edim ve yan yükümlülüklerinin, sona erme sebeplerinin açıklanması hukukumuz açısından son derece önemlidir. Zira uygulanacak hukuk normlarının tespiti bu boşlukların doldurulması ile tespit edilecektir. Bu boşluklar doldurulurken ise uygulamadaki franchising, faktöring, tek satıcılık, barter, kredi açma, bayilik gibi çerçeve sözleşme yapma yoluna gidildiği sözleşme türlerinden yararlanılması; çerçeve sözleşmelerin ön sözleşme, genel işlem koşulları, standart sözleşme ve sözleşme görüşmeleri anlaşmaları gibi benzer hukuki işlemler ile mukayese edilmesi gerekmektedir.

A contract is a legal process that leads to mutual provisions and consequences in which stakeholders and states freely share their common points over centuries. Freedom of contract in the legal system; It means that the contracting parties can conclude the contract in the type and content that they wish to have legal results, provided that they comply with the mandatory provisions of the law, public order, general morality and legal limits. Before the parties conclude the contract, they conduct pre-contract negotiations. Individuals and undertakings that attach importance to these negotiations have concluded some more contracts before the main contract they want to establish together with the changing economic and market conditions over time. The main ones are framework contracts and preliminary contracts. Framework contracts determine the terms of the main contract to be made in the future in practice. Framework contracts are the type of contract that is complementary to the main contract with the rights and obligations it contains. Like preliminary contracts, they are made before the main contract, but unlike the preliminary contract, they do not impose an obligation on the parties to conclude an discrete contract. Framework contracts do not have a definition, provisions and consequences in the Turkish Code of Obligations No. 6098. For this reason, framework contracts are included in the type of atypical contracts. However, this does not mean that future discrete contracts should also be atypical. Discrete contracts to be concluded in the future may be atypical, as well as typical contracts. Framework contracts can impose debts on both parties as well as on one party. In addition, framework contracts are contracts that can be defined as sui generis contracts. Unlike other types of contracts, there is no primary performance obligation in framework contracts. For this reason, violation of the provisions of the Framework agreements does not give the right to compel performance of obligation. Since it does not have a legal regulation, it is extremely important for our law to explain its content, legal nature, elements of its types, provisions and results, functions in practice, obligations and side obligations, and termination reasons. Because the determination of the applicable legal norms will be determined by filling these gaps. While filling these gaps, framework contract types such as franchising, factoring, exclusive distributorship agreement, credit card opening and leasing should be used. In addition, framework contracts need to be compared with similar legal actions, such as a pre-contract, general terms of transaction, and a standard contract.
Keywords: Civil law; Çerçeve Sözleşme; İndividual Contract; Medeni hukuk; Münferit Sözleşme; Obligation; Principle of Freedom of Contract; Sözleşme Özgürlüğü İlkesi; Yükümlülük Framework Contracts