Mevalinin hadis rivayetindeki yeri (hicri I.ve II.asır) - Öztürk, Mustafa (My University, 2002)
Hicrî I. ve II. asırla sınırlandırdığımız Mevâlî'nin Hadis Rivâyetindeki Yeri isimli Doktora tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte mevâli/ mevlâ kavramı üzerinde durulmuş; İslâm öncesi ve sonrası velâ çeşitlerinin tetkiki yapılarak, konunun sınırlandırılması, metodu ve kaynaklarıyla ilgili bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, İslâm'la birlikte hicrî ikinci asrın sonuna kadar mevâlînin muhtelif dönemlerde müslüman toplum içindeki sosyal, ilmî-kültürel ve siyâsî bakımdan konumları incelenmiştir. Bu kısım tezin tarihi arka planına ışık tutması bakımından önem taşımaktadır. İkinci bölümde, mevâlî muhaddislerin mevlâlık durumları, etnik kökenleri ve hadis rivâyetindeki rolleri -eser sahibi olup olmadıkları dikkate alınarak- altı ana bölge ve meşhur ilmî merkezlere göre tasnif ve tetkik edilmiş, her bölgenin sonunda da bir değerlendirme yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise mevâlî râvilerin dil-üslüp ve geçmiş kültürler açısından hadislere olan etkisi ile hadis uydurmadaki faaliyetleri hakkındaki iddialara yer verilerek bunların doğruluk dereceleri tartışılmıştır. Sonuç ve bibliyoğrafyadan sonra da ek kısımında mevâlî ve Arap muhaddisleri sayısal olarak mükayese imkanı verecek dört liste takdim edilmiştir. The Role of mawâli in the narration of hadith (1st and 2nd centuries of Hijrah) This thesis consists of an introduction and three chapters. In the introduction, I studied different meanings of mawlâ/ mawâli and different types of walâ in the pre-Islamic and Islamic periods. In the first chapter, I studied socials, political and scientific-cultural status of mawali within the muslim society in the first two centuries of Hijrah. This chapter provides background for this thesis. In the second chapter, I studied mawâli muhaddithes under six main regions/ centres of ilm and divided them into two branches those who have written works and those who haven't. I evalvated each one of the muhaddithes according to their types of walâ, their ethnic origins and their role in the narration. Finally I made a genaral evalvation in the end of each region. In the third chapter, I studied the arguments about the alleged relations between mawâli and hadith invantions and between their ex-culturat, ethnic and lingustic identities and their narration activities. I added four statistical lists about the number of Arab and mawâli muhaddithes after the conclusion and bibliography.
Keywords: Hadis