Gelişmekte olan ülkelerde para ikamesi ve Türkiye örneği - İper, Oytun (My University, 2003)
Bretton Woods sisteminin çökmesiyle birlikte sabit kur sisteminden esnek kur sistemine geçilmis ve para ikamesi ile ilgili çalismalar iktisat literatürüne girmeye baslamistir. Bu konu gerek gelismis ülkelerde gerekse de gelismekte olan ülkelerde tartisilmaya baslanmistir. Ancak para ikamesinin taniminda tam bir birlik saglanamamistir. Para ikamesi yabanci paranin, yerli paranin yerine deger saklama araci, hesap birimi olma ve degisim araci fonksiyonlarini üstlenmesi olarak tanimlanmaktadir. Gelismis ülkelerde yasanan para ikamesi simetrik bir seyir izlemistir. Ancak gelismekte olan ülkelerin ulusal paralari diger ülkeler tarafindan talep edilmedigi için bu ülkelerde para ikamesi asimetrik bir hal almistir. Bu ülkelerde para ikamesinin önemli bir makro ekonomik soruna dönüsmesinde söz konusu ülkelerin yüksek enflasyonun hakim oldugu ekonomik yapilarinin rolü büyüktür. Para ikamesi ekonominin makro dengeleri üzerinde olumsuz etkilerde bulunarak, uygulanan talep politikalarinin etkinligi azaltmaktadir. Makro düzeydeki en önemli etkisi ise hükümetlerin elde edecekleri enflasyonist finansman gelirleri üzerinde görülmektedir. Para ikamesi, 1970’li yillarin baslarinda Latin Amerika’da yapilan mali reformlarla birlikte ortaya çikmis ve geçen 30 yillik sürede önemli bir olgu haline gelmistir. Dogu blokunun yikilmasindan sonra bu bloktaki ülkeler reform paketlerini yerine getirdi. Bunun sonucunda, olusan enflasyonist çevrede Latin Amerika’da oldugu gibi para ikamesi, bu bölgede de ortaya çikmistir. Türkiye ise bu olguyla 1980’li yillarda yasanan liberallesmeyle birlikte tanismistir. Kambiyo rejiminde yapilan yeni düzenlemelerle birlikte kisilerin döviz bulundurmalari ve döviz tevdiat hesabi açmalari imkani taninmistir. Böylece Türk Lirasinin fonksiyonlari yabanci paralar tarafindan ikame edilmeye baslanmistir.

Pegged exchange regime has been established when the Bretton Wood system failed and the works of currency substitution began to take place in the literature of economics. Although, this topic is discussed in developed and developing countries, there is no common definition of currency substitution. Currency substitution is generally defined as the replacement of domestic currency with foreign currency by taking on the functions of store of value, unit of account, medium of exchange. In the developed countries currency substitution has followed a symmetrical path but the domestic currency of the developing countries is not demanded by other countries so that the currency substitution is asymmetric. Because of having high inflation, in the developing countries, the currency substitution becomes a macro economic dilemma. Currency substitution decreases the effects of demand policies by chancing the balances of macro economy. The most important macro scale effect is on the inflationist financial income of the government. Currency substitution appeared in 1970’s with the fiscal reform in Latin America and in 30 years it became an important case. After the break down of Eastern European Bloc, these countries carried out reform packages. Thus, as in the Latin America, currency substitution appeared in this inflationist environment. Turkey faced this fact when the liberalization period in the 1980’s. With the adjustments on foreign exchange regime, it is allowed to carry foreign currency and having foreign currency deposits. In this way, the functions of Turkish currency has been substitute by foreign currencies.
Keywords: Ekonomi; Ekonomik kalkınma ve büyüme; Para İkamesi