Orenburg’da çıkan Vakit Gazetesine göre XX. Yüzyılın başında Türkistan’da içtimai ve fikri hayat - Bat, Aysun Yanar (My University, 2018)
XX. yüzyılın başları, Türkistan’ın içtimai ve fikri hayatı açısından dikkat çekici bir dönemdi. Kısa süre önce Rus İmparatorluğu tarafından bölge ele geçirilmiş, toplum hayatını ilgilendiren birçok alanda değişimler yaşanmaya başlamıştı. Bu tezde, Türkistan’da yaşanan değişimler, araştırmacılar tarafından daha önce tamamıyla kullanılmamış bir kaynak olan Vakit (1906-1918) gazetesi aracılığıyla açıklanmaya çalışıldı. Vakit’in 1907-1910 arasındaki nüshaları incelendi ve Türkistan’la ilgili yazılar Latin harflerine aktarıldı. Elde edilen yazıların yoğunluğu dikkate alınarak konubaşlıkları oluşturuldu. Dergi yazarlarının toplumun karakterine ve yaşamına ışık tutacak yazılarından ve Türkistan’la ilgili günlük haberlerden yola çıkarak hazırlanan bu tezde, Türkistan halkının söz konusu yıllardaki hayatı, eğitimi, alışkanlıkları, sorunları ortaya konulmaya çalışıldı. Türkistan halkı bölgelerindeki etnik çeşitliliğin getirdiği karmaşayla, bölgeyi Ruslaştırmak amacıyla göçmenler yerleştiren Rus İmparatorluğu ile sorunlar yaşarken; bir yandan da çağın gerisinde kalmış hayat tarzı, eğitim ve kültür meseleleri ile uğraşmak zorunda olduğu görüldü.

The early 20th century was a remarkable period with respect to Turkistan’ssocial and intellectual life. The region had been recently capturedby the Russian Empire, and changes were occurring in many areas of the public life. In the present thesis, the changes in Turkistan are explained through Vakit newspaper (1906-1918), which hasnot been used so far. The issues of Vakit between 1907 and 1910 were examined, and the texts about Turkistan were transferred into Latin letters. Section headings were decided by considering the density of the texts obtained. The thesis, which was compiled based on the Vakit writers’ articles that shed light on the society’s characterand life, as well as daily news about Turkestan, attempts to reveal the life, education, habits and problems of the people of Turkestan in those years. The thesis reaches the conclusion that Turkistan during that period was not only having problems with the turmoil caused by the ethnic diversity of its people in different regions, andthe Russian Empire, which tried to control the country’s territory and settled immigrants in order to Russianize the country but also struggling with the country’s lifestyle, education and culture issues that were behind the times.
Keywords: 20. yy; 20th century; education in Turkestan; Entelektüel yaşam; History; Intellectual life; Kaynaklar; Sart; Sources; Tarih; Turkestan; Turkestan scholars; Turkmenistan; Türkistan; Türkistan uleması; Türkistan’da eğitim; Türkmenistan