Bağlam temelli ve geleneksel fizik sorularından oluşan başarı testinin geliştirilmesi, öğrenci başarılarının karşılaştırılması ve görüşlerinin incelenmesi - Araz, Rüştü (My University, 2025)
Bağlam temelli ve geleneksel fizik sorularından oluşan başarı testinin geliştirilmesi, öğrenci başarılarının karşılaştırılması ve görüşlerinin incelenmesi Bu araştırma, fizik alanında geliştirilen bağlam temelli (BT) ve geleneksel (GT) dinamik başarı testlerini karma yöntemli sıralı açıklayıcı desenle incelemektedir. Nicel bulgular, her iki testin de güvenirlik ve ayırt edicilik ölçütlerini karşıladığını; ancak GT puanlarının BT puanlarını sistematik biçimde aştığını göstermektedir. A Fen Lisesi öğrencileri, hem BT hem GT testlerinde B Fen Lisesi öğrencilerine göre daha yüksek ve daha istikrarlı bir performans sergilemiştir. Bu fark, GT’nin işlem ve prosedür temelli yapısının öğrencilere daha tanıdık bir problem çözme modeli sunmasından; BT maddelerinin ise kavramsal bütünleştirme, çıkarım ve temsil dönüşümleri gerektirmesinden kaynaklanmaktadır. Nitel bulgular, BT maddelerinin öğrencilerce “sözel, düşündürücü ve zaman alıcı”, GT maddelerinin ise “sayısal, hızlı ve öngörülebilir” olarak algılandığını göstermiştir. Testin başında kümelenen uzun metinli BT maddeleri, bazı öğrencilerde beğeni ve akış algısını düşürürken; gerekçelendirmeyi teşvik eden, odaklı BT maddeleri “kaliteli ve öğretici” olarak değerlendirilmiştir. Bu durum, bilişsel eforun öğrenme derinliğiyle olumlu biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir. Nicel ve nitel bulguların entegrasyonu, üç düzeyde açıklayıcı bir bütünlük ortaya koymaktadır: Yakınsama, GT’nin yüksek puanlarının sayısal ve öngörülebilirlik algısıyla örtüştüğünü; tamamlayıcılık, BT’nin farklı bilişsel talepleri ölçerken psikometrik olarak da güvenilir işlediğini; açımlama ise madde sırası ve bağlam yoğunluğu gibi görev özelliklerinin performansı biçimlendirdiğini göstermektedir. Bu bütünlük, BT ve GT maddelerinin aynı kazanımları ölçmekle birlikte farklı bilişsel yolları harekete geçirdiğini; GT’nin işlemsel akıcılık ve hız, BT’nin ise okuma–ayıklama–gerekçelendirme süreçleri üzerinden performansı belirlediğini ortaya koymaktadır. Araştırmanın sonuçlarına göre, ölçme uygulamalarında BT–GT harmanının dengelenmesi, madde sırasının rastgeleleştirilmesi ve BT maddelerinin “görev anatomisi” (metin uzunluğu, öncül sayısı, anahtar bilgi odaklaması, çıkarım türü, temsil dönüşümleri) ilkeleri doğrultusunda yeniden tasarlanması önerilmektedir. Öğretim sürecinde ise BT’nin bilişsel taleplerinin açık hedef hâline getirilmesi, temsil dönüşümlerinin sistematik biçimde yapılandırılması ve öğrencilerin okuma–ayıklama–gerekçelendirme becerilerini geliştiren destekleyici öğrenme ortamlarının oluşturulması yararlı görünmektedir. Bu öneriler, bağlam temelli ölçmenin yalnızca öğrencilerin sonuç başarısını değil, aynı zamanda kavramsal anlama derinliğini de güçlendirebileceğini göstermektedir

Developing an achievement test with context-based and traditional physics questions : student performance and perspectives This study examines context-based (CB) and traditional (TB) dynamic achievement tests developed in the field of physics using a mixed-methods sequential explanatory design. Quantitative findings indicate that both tests meet reliability and discriminative validity criteria; however, TB scores systematically exceed CB scores. Science High School A students demonstrated higher and more stable performance on both CT and CT tests compared to Science High School B students. This difference stems from the fact that the procedure-based structure of CT offers students a more familiar problem-solving model, while CT items require conceptual integration, inference, and representation transformations. Qualitative findings show that students perceive BT items as “verbal, thoughtprovoking, and time-consuming,” while GT items are perceived as “numerical, fast, and predictable.” The long-text CT items clustered at the beginning of the test reduced the perception of enjoyment and flow in some students, while focused CT items that encouraged justification were evaluated as “high-quality and instructive.” This situation shows that cognitive effort is positively related to learning depth. The integration of quantitative and qualitative findings reveals an explanatory coherence at three levels: Convergence shows that high GT scores correspond with numerical and predictability perceptions; complementarity shows that while measuring different cognitive demands, IT also functions psychometrically reliably; and clarification shows that task characteristics such as item order and context density shape performance. This coherence reveals that while BT and GT items measure the same gains, they activate different cognitive pathways; GT determines performance through operational fluency and speed, while BT determines performance through reading–extracting–justifying processes. Based on the study's findings, it is recommended that assessment practices balance the BT–GT mix, randomize item order, and redesign BT items according to the principles of “task anatomy”. In the teaching process, it seems beneficial to make the cognitive demands of BT explicit, systematically structure representation transformations, and create supportive learning environments that develop students' reading–extracting–justifying skills. These recommendations show that context-based assessment can strengthen not only students' outcome success but also the depth of their conceptual understanding.
Developing an achievement test with context-based and traditional physics questions : student performance and perspectives
Keywords: bağlam temelli soru; context-based question; dinamik; dynamic; fen lisesi; Fizik; Fizik eğitimi; newton; Öğrenim ve öğretim; Öğretmenler; Physics; Physics education; science high school; Study and teaching; Teachers