Egzersiz bağımlılığının tanımlanması ve ‘’Egzersis bağımlılığı ölçeği-21’’ in geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasının yapılması - Yeltepe, Hülya (My University, 2005)
EGZERSİZ BAĞIMLILIĞININ TANIMLANMASI VE EGZERSİZ BAĞIMLILIĞI ÖLÇEĞİ-21İN GEÇERLİLİK VE GÜVENİLİRLİK ÇALIŞMASININ YAPILMASI Adı ve Soyadı : Hülya Yeltepe Danışmanın Adı: Prof. Dr. H.Can İkizler Spor Yönetimi Beden Eğitimi ve Spor

Düzenli yapılan egzersizin fizyolojik (osteoporoz, osteoartrit, kolon kanseri ve kardiyovasküler hastalıkların önlenmesi) ve psikolojik (depresyon ve kaygının azaltılması, öz saygının gelişmesi ve mizacın iyileşmesi) yararları araştırmalarla ortaya konmuş olmasına rağmen son yıllarda yapılan çalışmalarda egzersizin bağımlılık geliştirilebilecek bir davranış olduğu tespit edilmiştir. Yabancı literatürde egzersiz bağımlılığı konusunda çok sayıda çalışma yapılmış ve egzersiz bağımlılığının tespiti için çeşitli kendini değerlendirme ölçekleri geliştirilmiş olmasına rağmen, yapılan literatür taramasında Türkiye'de bu kavramın yeterince bilinmemekte olduğu ve egzersiz bağımlılığının tespitinde kullanılabilecek geçerliliği ve güvenilirliği sağlanmış bir ölçek bulunmadığı gözlemlenmiştir. Bu çalışmada, egzersiz bağımlılığı kavramının tanımı yapılmış, DSM-IV'de (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder-IV) yer alan madde ve egzersiz bağımlılık kriterleri karşılaştırılmıştır. Egzersiz bağımlılığı ile ilişkili olduğu düşünülen faktörler, egzersiz bağımlılığının tespiti için geliştirilen kendini değerlendirme ölçeklerinden en çok kullanılan on iki ölçek kısaca açıklanmış, egzersiz bağımlılığı ve bağımlılıkla ilişkili faktörlerle ilgili yapılan çalışmalar hakkında kısaca bilgi verilmiştir. İki bölümden oluşan bu araştırmada ilk olarak DSM-IV'ün kriterleri baz alınarak, tek bir egzersiz tipine bağımlılığı değil genel egzersiz bağımlılığının tespitini amaçlayan Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği-21in geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmış ve bu çalışmanın sonucuna göre ölçeğin uygulandığı, hiç egzersiz yapmayanlar n = 38, haftada üç dört gün n = 40 ve haftada beş altı gün n = 45 egzersiz yapanlar olarak üç alt gruptan oluşan, %66.4'ünü erkek, %33.6'sını kadınların oluşturduğu örneklem grubu içerisinde egzersiz bağımlısı bir grubun var olduğu tespit edilmiştir. Geçerlilik ve güvenilirliği yapılan Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği-21 örneklem grubuna ön test ve son test olarak uygulanmış ve güvenirlik ön test için (a=.9618) ve son test içinde(a=.9719) bulunmuştur. Ayrıca ön test ve son test uygulamalar arasında yapılan Pearson Korelasyon analizlerinde bütün maddeler için P<.001 düzeyinde anlamlılık bulunmuştur. İstatistiksel olarak güvenirliliği kanıtlanan Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği-21'in Türk toplumunda da kullanıma uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Egzersiz bağımlılığının tespiti için yapılan çalışma sonucunda, örneklem içerisinde toplamda 14 kişinin egzersiz bağımlısı, 70 kişinin bağımlı olmayan semptomatik ve 41 kişinin de bağımlı olmayan asemptomatik olduğu tespit edilmiştir. DESCRIPTION OF EXERCISE DEPENDENCE AND A VALIDATION STUDY FOR EXERCISE DEPENDENCE SCALE - 21 SUMMARY Although physiological (decreasing the chance of developing life threatening medical problems such as cardiovascular disease, colon cancer, osteoarthritis and osteoporosis) and psychological (elevation of mood, enhanced self-esteem, decreased anxiety and mild depression) benefits of regular exercise have been well established, researchers have discovered that exercise could be a dependence behaviour. Although there have been many researches and measures to assess exercise dependence abroad, the concept of exercise dependence doesn't known in Turkey yet. After literature search on exercise dependence, it was found that there isn't any valid and relaible self reported scale in Turkey to examine exercise dependence among the sports participants. In this study, the concept of exercise dependence was described and DSM-IV diagnostic criteria for substance and exercise dependence were compared. Researches on exercise dependence, the factors which were associaties with exercise dependence and twelwe well known exercise dependence scales were discussed briefly. This study involved two main parts: a validation study for The Exercise Dependence Scale -21 which was tested for reliability and validity and a main study, the Exercise Dependence Scale -21 which was developed based on DSM-IV diagnostic criteria was administered to three groups who identified their frequency of exercise per week as either non-exerciser (n = 38), three or four days per week (n = 40) and five days and more per week (n = 45). It was found that there is an exercise dependent group among the participant group which was consist of 66.4% of male and 33.6% female. Exercise Dependence Scale -21 was administered to the groups of participants to examine the test retest reliability and the results indicated evidence for internal reliability for the first test (a=.9618) and for the second test (a=.9717). Also Pearson Correlation between test and retest for all items was found highly significant (P<.001). As a result of statistical analysis, Exercise Dependence Scale -21 was found useful instrument to examine exercise dependence, for specialists working with athletes or recreative exercisers in Turkish society. Second part of the study, exercise dependence was examined among the participant group and based on the diagnostic criteria, n=14 participants were classified as exercise dependent n=70, as non-dependent sympthomatic and n=41 as non-dependent asympthomatic.
Keywords: Beden Eğitimi ve Spor; Belirli tedaviler ve tedavi türleri; Farmakoloji ve tedavi; Fiziksel tedaviler; Teknoloji (Uygulamalı bilimler); Tıp bilimleri