Vergi adaleti ve Türk vergi sisteminin vergi adaleti açısından değerlendirilmesi - Mercan, Saygın (My University, 2006)
VERGİ ADALETİ VE TÜRK VERGİ SİSTEMİNİN VERGİ ADALETİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağıtılması en önemli vergilendirme ilkesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Vergi adaleti ilkesinde, çeşitli kesimlerin gelirlerine göre yüklendiği vergi miktarının birbirine denk olması amaçlanmaktadır. Vergi yükünün adaletli bir biçimde dağıtılmasını amaçlayan adil bir vergi sisteminde; kimden ne kadar vergi alınacağının, bireylerin kişisel ve mali durumlarına göre ölçünün ne olacağının saptanması büyük bir önem taşımaktadır. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı ilkesi, 1982 Anayasası ile hukukumuza kazandırılmış olan bir “Anayasal vergilendirme ilkesi” dir. Anayasanın 73.maddesine göre; “vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı maliye politikasının sosyal amacıdır.” Söz konusu hüküm gereğince yasa koyucu vergi kanunlarını vergi adaletine uygun olarak hazırlamak zorundadır. Vergi adaleti ve Türk vergi sisteminde adalet ilkesinin uygulamasının incelendiği bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır: “Temel Kavramlar ve Teorik Çerçeve” başlıklı birinci bölümde; vergi kavramı ile tarihsel gelişimi, vergide adalet kavramı ve ilkeleriyle, vergi adaletini olumsuz yönde etkileyen faktörler incelenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde; Vergi adaletinin Anayasal çerçevesi, sosyal devlet anlayışı bakımından vergi adaleti ve vergi uygulaması ile ilgili teknikler ve mali yönetim, vergi adaleti açısından incelenmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise; gelir, servet ve harcama üzerinden alınan vergilerin, vergide adalet ilkesi bakımından değerlendirilmesi yapılmıştır. Ardından “Türk Vergi Sisteminde Hukuki Alt Yapı” “Türk Vergi Sistemini Etkileyen Ekonomik ve Sosyal Faktörler” ile, “Siyasi Karar Süreci” vergi adaleti açısından incelenmiştir. Diğer yandan “Vergi Yönetimi, Denetimi ve Yargısı” nın vergi adaletine yansıması ile “Kayıt Dışı Ekonomi” nin vergi adaleti üzerindeki olumsuz etkileri irdelenmiştir. Son olarak; Türk Vergi Sistemi’nde vergi adaletinin sağlanmasına dönük olarak yapılması gerekenler “Vergi Reformu Gereksinimi” kapsamında ele alınmıştır. Türkiye’de vergi adaleti, başta vergi mevzuatı ve uygulaması, bunun yanında ekonomik ve sosyal politikalar yoluyla sağlanmasına dönük adımların bir an önce atılması gerekmektedir. Siyasi tercih ve yönlendirmelerden etkilenmeyen, ülkenin toplumsal yapısına uygun vergi politikası belirlenmeli ve uygulanmalıdır. Vergi sistemimiz siyasi etkileşimden uzak, iyi düşünülmüş, uzun süreli, istikrarlı, kalıcı ve tarafsız olarak alınacak önlemler ile sağlıklı bir yapıya kavuşabilir, bu şekilde demokratik bir vergi sistemine ulaşılabilinir. Demokratik, istikrarlı, eşitlikçi bir vergi sisteminin oluşturulmasında, vergi idaresine, mükelleflere, çeşitli oda ve meslek örgütlerine, üniversitelere, kısacası toplumun tüm kesimlerine önemli vazifeler düşmektedir. TAX JUSTICE AND ASSESMENT OF TURKISH TAX SYSTEM IN TERMS OF TAX JUSTICE We face the issue of distribution of tax burden as just and balanced, which is one of the most important taxation principles. It is aimed that the tax burden on different parties is to be at equilibrium, in the tax justice principle. The determination of the amount of the tax to be collected from all segments and the measurement for the personal and financial situations of the individuals have an importance in just tax system aiming to distribute the tax burden fairly. The principle of just and balanced distribution of the tax burden was launched to our Law with the Constitution of 1982, as a “Constitutional Taxation Principle”. According to the article 73 of our Constitution; “the just and balanced distribution of tax burden is the social purpose of public finance policy”. As required by the cited jurisdiction, the lawmakers should prepare tax laws in conformity with tax justice. This study analyzing tax justice and the implementation of justice principle in Turkish tax system consists of three sections: In the first section titled as “Basic Concepts and Theoretical Framework”, the concept of “tax” and its historical development, the justice concept and principle in taxation, and factors affecting tax justice in negative manner are attempted to be analyzed. At the second section, the Constitutional framework of Tax justice, techniques and financial management related to tax justice and tax application from the point of social state perceptive are tried to be analyzed. At the third one, taxes collected on income, wealth, and expenditures are assessed from the point of tax justice principle. And then, “The law infrastructure in Turkish Tax System”, “The economic and social factors influencing Turkish tax system”, and “Political Decision Making Process” are analyzed considering tax justice. On the other hand, the negative impacts of the reflection of “Tax management, auditing, and decision” and “Unregistered Economy” on tax justice are analyzed. Consequently; the required actions to be conducted related to establish justice in Turkish tax system are handled under the title of “The need for Tax Reformation”. It is necessary to take steps immediately related to mainly tax Justice, tax law and its implementation as well as social policies in Turkey. A tax policy unaffected by the political preference and directions and in conformity with the social structure should be determined and implemented. Our tax system can reach a healthy structure with measures which are not connected with political interactions, well-thought, long-period, stable, lasting and objective. It is possible to reach a democratic tax system in this way. In the establishment of a tax system which is democratic, stable, and egalitarian, on tax administration, taxpayers, various chambers and professional associations, in brief all segments of the society are encumbered with the important duties.
Keywords: Vergilendirme_Türkiye