5393 sayılı belediye kanunu çerçevesinde yerel özerklik açısından belediyeler - Aşgın, Halil İbrahim (My University, 2006)
Demokratik bütün rejimler, yerel yönetimleri, özellikle de halka en yakın kamu birimleri olan belediyeleri, demokrasinin vazgeçilmez unsurları olarak görmektedirler. Belediyelerin demokrasinin gelişimine katkısı, gerçek bir özerkliğe sahip olmalarına bağlıdır. Belediyelerde yerel özerklikten bahsedebilmek için; organların seçimle işbaşına gelmesi, bunların etkili organlarınca alınan kararların üst makamların ön iznine veya onayına bağlı olmaması, personelin merkezi yönetimce atanmaması veya azledilmemesi, yeterli gelir kaynaklarına sahip olması, yetki sınırları içindeki idari hizmetleri serbestçe belirleyebilmesi, örgütlenmesini kendi iradesiyle biçimlendirebilmesi ve uygulamayı yönlendirebilmesi gerekmektedir. Yerel özerklik ilkesinden beklenilen faydalara, Türkiye’nin özel koşulları nedeniyle, idarenin bütünlüğü ve devletin bölünmezliği ilkelerine zarar vermeden uygulanması durumunda ulaşılacaktır. Yerel özerklik; bağımsızlık ve egemenlik anlamına gelmediği gibi, denetimsizlik de değildir. Merkezi idarenin yerel yönetimler üzerindeki denetiminin ağır bir vesayet denetimi biçiminden kurtarılıp, yerel yönetim birimlerinin hukuka aykırı işlemleri aleyhine merkezi idarenin yargı organına başvurması ile sınırlandırılması yerel özerklik açısından önem taşımaktadır Yerel özerklik ilkesi, demokratik bir yaşam biçimini benimsemiş olan Avrupa ülkelerinde, geleceğin Birleşik Avrupa’sını kurmak için kullanılan bir bağ ve ortak değer olarak önem kazanmıştır. Bu düşünceyle Avrupa Konseyi tarafından, Türkiye’nin de bazı maddelerine çekince koymakla birlikte onayladığı, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı hazırlanmıştır. Bu Şart yerel özerklik açısından son derece önemli bir belgedir. 75 yıl yürürlükte kalan 1580 sayılı Belediye Kanunu’ndan sonra, 3 Temmuz 2005 tarihinde TBMM’nde 5393 sayılı Belediye Kanunu kabul edilmiştir. 5393 sayılı Kanun yapılırken; Kanun’un genel gerekçesinde açıkça belirtildiği gibi, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı ve AB’nin yerel yönetimlere ilişkin genel yaklaşımı dikkate alınmıştır. Yerel özerklik açısından önemli açılımlar sağlayan yeni Kanun, birçok maddesi ile de eleştirilmektedir. All democratic regimes consider local administrations especially municipalities that are the closest organs to public as the indispensable elements of democracy. The contribution of municipalities to the development of democracy depends on having a real autonomy by them. In order for us to be able to talk about local autonomy it is necessary that organs should be elected, the decisions taken by them should not have to be dependent on the permission or the ratification of high rank authorities, personnel shouldn’t be appointed or dismissed by the centralized administration, they should have adequate income, they should be able to determine administrative services freely within their authority and organize through their free will and direct applications. Because of the special conditions of Turkey it can be benefited from local autonomy on condition that it is applied without violating the principles of integrity of administration and indivisible structure of the country. Local autonomy doesn’t mean independence or sovereignty and it is not lack of inspection either. It is important for local autonomy that it should be saved from the strict guardianship of centralized administration and the authority of the centralized administration should be limited to the right of filing suit against unlawful applications of the organs of local administrations. The principle of local autonomy has become important as a tie and common value among European countries which has adopted a democratic way of life to shape united Europe of future. With this thought European Local Administrations Autonomy Requirement was prepared by European Council. Turkey has reservations about some of its articles. This requirement is extremely important with regard to local autonomy. After the Act of 1580 which concerned municipalities and was in force for 75 years, on 3 July, 2005 Turkish Grand National Assembly enacted the Act of 5393 about municipalities. While the Act of 5393 was being shaped, as it is pointed out in the general statement of reasons, European Local Administrations Autonomy Requirement and general approach of European Union to local administrations were taken into consideration. Providing new expansions with regard to local autonomy this new law is being criticized for many of its articles.
Keywords: Yerel Yönetimler