Reşid Rıza’nın fıkıh düşüncesi çerçevesindeki görüşleri - Kavak, Özgür (My University, 2009)
The aim of this study is to analyze the views of the most important representative of modern Islamic law, Rashid Rida’s fiqhi thought in order to throw fresh light on the discussions of Islamic law’s matters such as ijtihad, taqlid and mazhab that are strongly marked in an era in which the Islamic world had begun to face up to the Western world. The thesis is composed of introduction, three principal parts and conclusion. In the introduction the scope of the subject is determined and the resources are introduced. Also the considerable secondary resources are evaluated. The first part aims to explain the main objectives of Rashid Rida’s reform project and its relations with Islamic law. In this part, the educational life of Rashid Rida, resources of his thought, his reform thought and its relations with Islamic law are studied. The second part analyses the form of classical usul al-fiqh concepts in the light of Rashid Rida’s fiqhi thought. While some of his views have classical basis, most of his views are the results of modernist approach. In order to avoid the confusion of this dilemma, in this part his thoughts about classical usul al-fiqh concepts such as adilla, ijtihad, taqlid and mazhab are discussed. In the third part, the modernist re-construction of classical usul al-fiqh concepts and its fiqhi conclusions are studied. Thus, Rashid Rida’s modernist fiqhi approach, for which the framework is constructed in the first and second part is analyzed at all points. Rashid Rida, ijtihad, reform, modernism.

Bu çalışma, İslâm dünyasının Batı dünyasıyla yüzleşmeye başladığı dönemde belirgin bir hal alan ictihad, taklid ve mezhep merkezli fıkhî tartışmalara ışık tutması amacıyla modern dönem fıkıh anlayışının en önemli temsilcilerinden Reşid Rıza’nın (1865-1935) fıkıh düşüncesi çerçevesindeki görüşlerini incelemeyi hedeflemektedir. Tez, giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Çalışmanın giriş kısmında konunun çerçevesi belirlenmiş, kullanılan kaynaklar tanıtılmıştır. Ayrıca son derece hacimli bir külliyata ulaşan ikincil literatür de değerlendirilmiştir. Rıza’nın ıslah projesinin temel özelliklerini ortaya koymayı hedeflemekte, bu projenin fıkıh boyutunu belirlemeye çalışmaktadır. Bu kısımda müellifin ilmî şahsiyetinin oluşumu, düşünce dünyasının kaynakları, ıslah düşüncesi ve bu düşüncenin fıkıh ilmine nasıl yansıdığı üzerinde durulmuştur. İkinci bölüm, ilk bölümde ana çerçevesi oluşturulan fıkıh düşüncesi ışığında klasik fıkıh usulü kavramlarının aldığı şekli incelemektedir. Müellifin bu çerçevede dile getirdiği düşüncelerin bir kısmı klasik dünyanın hâkim anlayışı olarak niteleyebileceğimiz anlayışla, bir dereceye kadar örtüşmektedir. Mezkûr düşüncelerin bir diğer veçhesi ise bütünüyle modern bir algının tezahüründen ibarettir. Bu durumun sebebiyet vereceği problemlerin aşılması amacıyla bu bölümde klasik fıkıh usulüne ilişkin değerlendirmelere temas edilmiş ve özellikle şerî deliller ile ictihad, taklid ve mezhep kavramlarına ilişkin görüşlere yer verilmiştir. Üçüncü ve son bölümde klasik usul kavramlarının modern bir içerikle yeniden sunumunu ortaya koymayı hedefleyen görüşlere ve bunun bazı fıkhî sonuçlarına temas edilmiştir. Böylece ilk bölümde alt yapısını hazırladığını, ikinci bölümde klasik anlayışla hesaplaşarak inşa edilmesinin önündeki pürüzleri giderdiğini ortaya koyduğumuz müellifin yeni fıkhî yaklaşımı bu bölümde tüm yönleriyle belirlenmeye çalışılmıştır. Anahtar sözcükler: Reşid Rıza, ictihad, ıslah, modernizm.
Keywords: İctihad; Modernizm; Reşid Rıza