Aday öğretmen yetiştirme sürecinde danışman öğretmenlerin mentorluk rolüne ilişkin görüşler - Çay, Esranur (My University, 2022)
Bu araştırmanın amacı aday öğretmen yetiştirme sürecinde danışman öğretmenlerin mentorluk rolüne ilişkin paydaş görüşlerinin incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması deseni kullanılmış olup, araştırmanın çalışma grubunu Millî Eğitim Bakanlığına bağlı devlet okullarında çalışan aday öğretmenler, danışman öğretmenler ve okul müdürleri oluşturmuştur. Çalışma grubunun oluşturulmasında amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemi yöntemi ile kartopu örneklemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada, veri toplama aracı olarak görüşme tekniği ve yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Analiz sonucu yazılı metin haline getirilen veriler betimsel analiz yöntemi ile kategori ve alt kategori haline getirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, aday öğretmen yetiştirme programına ilişkin katılımcı grupları arasında farklı görüşlerin olduğu görülmüştür. Katılımcı okul müdürlerinin çoğu aday öğretmen yetiştirme programıyla ilgili olumsuz görüş bildirerek programın eksik kalan yönlerine değinirken, katılımcı danışman öğretmenlerin çoğu programla ilgili olumlu görüş bildirmiş ve aday öğretmen yetiştirme programının aday öğretmenler için gerekliğini vurgulamıştır. Katılımcı aday öğretmenler ise özellikle pandemi koşullarını göz önünde bulundurup programın kendilerine dönük katkılarının pandemi gölgesinde kalmasına dikkat çekmiş ve birçok konuda katkı sağlamadığını bildirmiştir. Aday öğretmen yetiştirme programında tüm katılımcıların en çok üzerinde durduğu sorun, danışman ve aday öğretmen arasında branş farklılığıdır. Ayrıca katılımcılar mevzuat ve prosedürle ilgili olarak en çok adaylık süresinin uzun olmasını, seminerlerin pandemi sonrası online olsa bile izlenme sürelerinin kısa tutulmasını ve ilgi çekici olmamasını, yetiştirme programının okuldaki iş yüküyle beraber yürütülmesini ve birçok konuda sistemin belirsiz, bilgilendirmenin eksik olmasını sorun olarak belirtmiştir. Katılımcı aday öğretmen ve okul müdürü görüşlerine göre, danışman öğretmende olması gereken özelliklerde en çok tekrar eden özellikler; tecrübeli, iletişime açık, kendini geliştirmiş, yol gösterici/ cesaretlendirici, istekli/ gönüllü, paylaşımcı ve anlayışlıdır. Aday öğretmen yetiştirme sürecinde aday öğretmenden en çok beklenen özellikler; aday öğretmenin eleştiriye açık olması, saygılı olması, bir vizyonunun olması ve kendini geliştirmeye hevesli olmasıdır. Danışman öğretmenden en çok beklenen özellikler ise; danışman öğretmenin kolaylaştırıcı/ yardımcı olması, Yüzleştirici/ yapıcı dönütler vermesi, rol model olması ve tecrübelerini aktarabilmesidir. Katılımcılardan aday öğretmenlerin neredeyse hepsinin danışman öğretmenden beklediği ilk özellik tecrübe ve alanında yetkin olmadır. Aday öğretmen yetiştirme programında yapılması gereken etkinlikler içerisinde eğitsel etkinlikler kategorisinde katılımcılar tarafından en çok tekrarlanan etkinlik branşa özel etkinlik/ kurs olmuştur. Aday öğretmenler danışmanlarıyla birlikte bilimsel projelerde (TÜBİTAK, e-Twinning, Harezmî gibi) görev almayı önemli görmüştür. Kültürel etkinlikler kategorisinde katılımcılar tarafından en çok tekrarlanan etkinlik ise, aday öğretmenlerin atandıkları çevreyi tanımaya yönelik planlanan kültürel gezi/ etkinlik ve ilçe/ belediye/ halk eğitim iş birliğinde planlanan etkinliklerdir. Danışman öğretmenlerin mentorluk özelliklerinde katılımcılardan danışman öğretmenler kendi mentorluk rollerini gayet ılımlı ve pozitif, okul müdürleri kendi seçtikleri danışman öğretmenlerin mentorluk özelliklerini benzer şekilde ılımlı ve pozitif ifadelerle belirtmesine karşılık aday öğretmenler kendi danışman öğretmenlerinin mentorluk özellikleri için genel olarak karamsar ve olumsuz ifadeler kullanmıştır. Katılımcılar arasında gözle görülür bir görüş farkının olmasının sebebi ise, yetiştirme ndeki aday-danışman eşleşmesinin doğru şekilde yapılmaması ve aday-danışman arasında yetiştirme langıcından itibaren etkili bir iletişimin kurulmamasıdır. Katılımcılar danışman öğretmenlerin mentorluk rolünü arttırmak için öncelikle eğitim alınması gerekliliğini vurgulamışlardır. Özellikle pandemi sonrası yetiştirme programının sürekli değişir hale gelmesi ciddi bir belirsizliği ortaya çıkarmış ve sürecin içerisindeki tüm paydaşları olumsuz etkilemiştir. Danışman öğretmenler başta olmak üzere tüm katılımcılar danışman öğretmenlerin görevlerinin ne olduğuna ilişkin hizmet içi eğitimlerin ivedilikle uygulanmasının önemine vurgu yaparak bu eğitimlerin yapılmış olmak için değil uygulamaya dönük, aktif rol alınabilecek şekilde yapılmasının danışmanları teşvik edeceğini belirtmişlerdir. Ayrıca katılımcılar danışman öğretmenlerin mentorluk rolünü arttırmak için eğitim ve gönüllülük esasına dayalı danışman seçildikten sonra danışmanları motive etmek ya da güdülenmelerini sağlamak amacıyla bir ödül sistemi getirilmesini önemli bir teşvik aracı olarak belirtmişlerdir. Katılımcılar tarafından en çok tekrarlanan teşvik edici ödüller; ek ücret, hizmet puanı ve başarı/ teşekkür belgesidir. Aday öğretmen yetiştirme programının yapısında danışman öğretmen ile branş uyumu, yetiştirme resince ders yükünden muaf tutulma gibi durumlarda iyileştirmeler yapılması, danışman öğretmenlerin yetiştirme programına ilişkin görev ve sorumluluklarının ne olduğunu öğrenebilecekleri hizmet içi eğitim seminerleri düzenlenmesi ve danışmanlık yaptıkları süre boyunca ders yüklerinde azaltılmaya gidilip herhangi bir ücret kaybına uğramamalarının sağlanması, danışman öğretmenlerin mentorluk rolünü arttırma yönelik olarak danışmanlık görevinin talep edilebilirliğini arttıracak ek ücret, hizmet puanı, başarı belgesi gibi teşvik edici durumların resmileştirilip danışman öğretmen olma kriterlerinin belirlenmesi önerilmektedir.

The purpose of this study is to evaluate the candidate teacher training program according to the opinions of mentor teachers on the mentoring role. Of the qualitative research designs, the case study pattern was used in the study and the study group was composed of candidate teachers, mentor teachers and school principals working in public schools affiliated to the Ministry of National Education. Of the purposeful sampling methods, maximum variety sampling and snowball sampling methods were used to form the study group. In the study, interview technique and semi-structured interview forms were used as data collection methods. The data, turned into written text at the end of the analysis, were made into categories and subcategories by descriptive analysis method. According to the findings obtained, it was seen that there were different opinions among the participant groups regarding the candidate teacher training program. While most of the participating school principals stated negative opinions about the candidate teacher training program and mentioned the missing aspects of the program, most of the participating mentor teachers expressed positive opinions about the program and put emphasis on the necessity of the candidate teacher training program for candidate teachers. Participating candidate teachers, on the other hand, drew attention to the fact that the contribution of the program remained in the shadow of the pandemic, especially considering the pandemic conditions, and reported that it did not make any contribution to many issues. The problem that all participants emphasize the most in the candidate teacher training program is the difference between the teaching branches of the mentor teacher and the candidate teacher. In addition, the participants stated that the duration of candidacy is too long, the seminars have a short duration even if they are still online after the pandemic, that the seminars are not interesting enough to participate in, that the training program is carried out together with the intense workload at the school, and that the system is unclear and there are many unsolved issues. According to the opinions of the participant candidate teacher and the school principal, the most repetitive features in the characteristics that the mentor should have are; being experienced, open to communication, self-developed, guiding/ encouraging, willing/ voluntary, sharer and understanding. The most expected characteristics of the candidate teacher in the training process are that the candidate teacher should be open to any criticism, respectful, has a vision and is willing to improve himself/ herself. The most expected characteristics of the mentor are that the mentor teacher should be facilitative/ helpful, gives confrontative/ constructive feedback, should be a role model and can convey his/ her experiences. The first criteria that almost all of the candidate teachers expect from the mentor teacher is that they are competent in their experience and field. Among the activities that should be done in the candidate teacher training program, the most repeated activity by the participants in the educational activities category was the branch-specific activity/ course. Candidate teachers considered it important to take part in scientific projects (such as TÜBİTAK, e-Twinning, Harezmî) together with their mentors. About cultural activities, the most repeated activity by the participants is the cultural trip/ activity planned to get to know their new environment and the activities planned in the district/ municipality/ public education cooperation. About the mentoring characteristics of the mentor teachers, the mentor teachers stated their own mentoring roles with very moderate and positive expressions, while the school principals stated the mentoring characteristics of the mentor teachers of their choice with similar moderate and positive expressions, the candidate teachers generally used pessimistic and negative expressions for the mentoring characteristics of their mentor teachers. The reason for the apparent difference of opinion between the participants is that the candidate-mentor teacher matching in the training program is not done correctly and effective communication between the candidate-mentor has not been established since the beginning of the training program. Participants put emphasis on the necessity of training so as to increase the mentoring role of mentor teachers. Especially the fact that the post-pandemic rearing program has become constantly changing has brought about a serious uncertainty and negatively affected all people participating in the process. All participants, especially the mentor teachers, emphasized the importance of the urgent implementation of in-service trainings on what the duties of the mentor teachers are, and stated that organizing these trainings in a way that can take an active role would encourage the mentors. In addition, the participants stated that it would be an important encouragement to introduce a reward system to motivate the mentors after the mentor was selected on an educational and voluntary basis in order to increase the mentoring role of the mentor teachers. Incentive awards most repeated by participants are additional fee, service points and certificates of achievement/ appreciation. It is highly recommended to make improvements in the structure of the candidate teacher training program in some situations such as the candidate teacher having the same branch with the mentor, being exempted from the workload during the training program, organizing in-service training seminars where the mentor teachers can learn their duties and responsibilities regarding the training program, ensuring that they do not lose any wages by reducing the teaching hours during their candidacy period, increasing the mentoring role of the mentor teachers, formalizing the incentives such as additional wages, service points, certificates of achivement and improving the criteria for becoming a mentor.
Keywords: Aday öğretmen; adaylık süreci; Candidate teacher; candidateship process; danışman öğretmen; Education; Eğitim; mentor teacher; mentoring role; mentorluk rolü; Öğretmenler; Teachers