Somatik belirtiler ve algılanan ebeveyn davranışlarının ilişkisi: Duygu düzenlemede zorluklar deneyimlemenin aracı rolü - YILMAZ, TUĞBA (My University, 2023)
Giriş: Bu çalışmanın amacı, yetişkin katılımcıların çocukluk dönemindeki algılanan ebeveyn davranışları (ebeveynin aşırı koruması ve ebeveynin reddi) ile somatik belirtileri arasındaki ilişkide duygu düzenlemede zorluklar deneyimlemelerinin aracı rolünü araştırmaktır. Somatik belirtiler ve buna bağlı bozukluklar, nüfusun %80'i tarafından bildirilmektedir, ancak bu belirtiler genellikle fiziksel sebeplerle açıklanamamaktadır. Sağlık hizmeti taleplerinde artış, erken emeklilik ve iş göremezlik gibi durumlara sebep olması sebebiyle somatik belirtilerin çalışılması önem arz etmektedir. Ülkelerin sağlık sistemleri bu belirtileri yaşayan hastalar tarafından aşırı yüklenilebileceğinden, somatik belirtilerin yaygınlığının, şiddetinin ve ilişkili faktörlerinin belirlenmesi önemlidir. Yöntem: Çalışma 18-65 yaş arasında yetişkinlik çağında olan 627 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcıların 478’i kadın (%76.2), 149’ı erkek (%23.8) olup, kadın katılımcıların sayısı erkek katılımcılardan daha fazladır. Çalışmada demografik bilgi formu, SCL-90-R somatizasyon alt ölçeği, Duygu Düzenlemede Zorluklar Ölçeği, Kısaltılmış Algılanan Ebeveyn Tutumları-Çocuk Formu 2 aracılığıyla veri toplanmıştır. Duygu Düzenlemede Zorluklar Ölçeğinin 6 alt boyutu (duygusal tepkilerde farkındalık olmaması, duygusal tepkilerin açık olmaması, duygusal tepkilerin kabul edilmemesi, olumsuz duygular deneyimlerken dürtüleri kontrol etmede güçlük yaşama, duygu düzenleme stratejilerine erişim olmaması ve olumsuz duygular deneyimlerken amaç odaklı davranışlarda bulunamama) aracı değişken olarak ele alınmıştır. Çalışmanın analizinde IBM SPSS v.25.0 ve çoklu aracı değişken analizi için PROCESS eklentisi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların algılanan anne/baba reddedici davranışları ile somatik belirtileri arasındaki ilişkide, duygu düzenleme becerilerindeki zorluklar alt boyutlarından ikisi; olumsuz duygular deneyimlerken amaç odaklı davranışlarda bulunamama ve duygu düzenleme stratejilerine erişim olmaması bu ilişkiye aracılık etmiştir. Bununla birlikte katılımcıların algılanan anne/baba aşırı koruyucu davranışı ile somatik belirtileri arasındaki ilişkide sadece duygu düzenleme stratejilerine erişim olmaması alt boyutu aracı değişken olarak anlamlı bulunmuştur. Tartışma ve Sonuç: Çalışmanın bulgularından yola çıkarak psikoterapide sorun odaklı baş etme stratejilerinin ve amaç odaklı davranışlarda bulunma becerilerinin geliştirilmesinin somatik belirtileri olan yetişkinlere yardımcı olabileceği düşünülmüştür. Ayrıca, ruh sağlığı uzmanlarının somatik belirtileri olan yetişkin hastalarla çalışırken algılanan aşırı korumacı ve reddedici ebeveyn davranışlarına odaklanması formülasyon için uygun olabilir. Bu çalışma, algılanan ebeveyn davranışları ile somatik belirtiler arasındaki ilişkide duygu düzenleme zorluklarının aracı rolünü belirlemesi açısından özgün bir değere sahiptir. Gelecekte yapılacak çalışmalarda somatik belirti bozukluğu tanısı almış hasta grubu ile çalışılabilir. Çalışma kesitsel bir desene sahiptir, ileride boylamsal çalışmalar yapılması somatik belirti bozukluğuna sebep olabilecek etiyolojik faktörlerin belirlenmesi açısından daha uygun olacaktır. Çalışmanın öz bildirime dayanması ve çoğunlukla kadın katılımcılardan oluşması da sınırlılıkları arasındadır.
Keywords: somatik belirtiler; algılanan ebeveyn tutumları; duygu düzenlemede zorluklar