Medeni usul hukukunda ihtiyari dava arkadaşlığı - SAÇAR, ÖMER FARUK (Yetkin Basım Yayım ve Dağıtım, 2022)
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ ..........................................................................................................5 İÇİNDEKİLER .............................................................................................7 KISALTMALAR ........................................................................................13 GİRİŞ ...........................................................................................................17 I. Konunun Takdimi ve Önemi ...................................................17 II. Konunun Sınırlandırılması ve Çalışma Planı...........................20 BİRİNCİ BÖLÜM İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞINA İLİŞKİN GENEL BİLGİLER § 1. (İHTİYARİ) DAVA ARKADAŞLIĞI VE AMAÇLARI..................23 I. Genel Olarak Dava Arkadaşlığı...............................................23 A. Taraf Çokluğu Olarak Dava Arkadaşlığı ...........................23 B. Terim Sorunu .....................................................................30 II. İhtiyari Dava Arkadaşlığı Kavramı..........................................34 III. İhtiyari Dava Arkadaşlığının Amaçları ...................................38 A. Usul Ekonomisini Sağlama ................................................38 B. Çelişkili Kararları Önleme .................................................40 C. Gerçeğe Ulaşma .................................................................41 § 2. İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞININ DÜZENLENME VE GÖRÜNÜM ŞEKİLLERİ....................................................................45 I. İhtiyari Dava Arkadaşlığının Düzenlenme Şekli.....................45 II. İhtiyari Dava Arkadaşlığının Görünüm Şekilleri.....................49 A. Aktif ve Pasif İhtiyari Dava Arkadaşlığı............................49 B. Gerçek (Maddi) ve Gerçek Olmayan (Şekli) İhtiyari Dava Arkadaşlığı .........................................................................49 C. Terditli İhtiyari Dava Arkadaşlığı......................................50 D. Alternatif İhtiyari Dava Arkadaşlığı ..................................55 § 3. İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞININ BENZER USUL HUKUKU KURUMLARIYLA İLİŞKİSİ..........................................57 I. Mecburi Dava Arkadaşlığı.......................................................57 A. Maddi Mecburi Dava Arkadaşlığı......................................57 B. Şekli Mecburi Dava Arkadaşlığı........................................59 8 II. Fer’i Müdahale.........................................................................62 A. İhtiyari Dava Arkadaşlığı ve Fer’i Müdahale ....................62 B. Dava Arkadaşlarından Birinin Fer’i Müdahalesi ...............63 C. Dava Arkadaşlığı Şeklinde Fer’i Müdahale.......................66 III. Asli Müdahale .........................................................................68 IV.Davaların Birleştirilmesi..........................................................70 V. Davaların Yığılması.................................................................73 İKİNCİ BÖLÜM İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞININ MEYDANA GELMESİ VE USULİ ŞARTLARI § 4. İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞININ MEYDANA GELMESİ..77 I. Davanın Açılması Sırasında.....................................................77 II. Davanın Görülmesi Sırasında ..................................................79 A. Davaların Birleştirilmesi ....................................................79 B. Taraf Değişikliği ................................................................81 1. Kanuni Taraf Değişikliği.............................................81 a. Mirasçıların Davaya Devam Etmesi......................82 b. Şirketlerin Bölünmesi ............................................84 c. Dava Konusunun Devri ve İlgililerin Davaya Devam Etmesi........................................................87 2. Taraf Değişikliği Olarak İradi Taraf Katılımı ...............87 a. Genel Olarak ..........................................................87 b. İradi Taraf Katılımı ile İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Gelmesi ..................................................88 aa. Davacı Tarafta İradi Taraf Katılımı .................93 bb. Davalı Tarafta İradi Taraf Katılımı..................95 C. Karşı Dava..........................................................................96 § 5. İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞININ USULÎ ŞARTLARI ........99 I. Görevli Mahkemenin Aynı Olması..........................................99 II. Diğer Dava Şartlarının Sağlanmış Olması.............................106 III. Yetkinin ve Yargılama Usulünün Aynı Olmasının Bir Şart Olup Olmadığının Değerlendirilmesi ....................................107 A. Yetkinin Bir Şart Olup Olmadığının Değerlendirilmesi ..107 1. Genel Olarak..............................................................107 2. Davalının Birden Fazla Olması Halinde Yetki (HMK m.7/1/c.1) ve Buna Karşı İtiraz İmkânı (HMK m.7/2).............................................................107 9 3. Ortak Yetkili Mahkemenin Yetkisinin Bir Şart Olup Olmadığı (HMK m.7/1/c.2).......................................109 a. Ortak Yetkili Mahkemenin Yetkisine İlişkin Tartışmalar...........................................................109 b. Kesin Yetkinin Meydana Getirdiği Sorunlar.......110 c. Değerlendirme .....................................................113 B. Yargılama Usulünün Aynı Olmasının Bir Şart Olup Olmadığının Değerlendirilmesi........................................115 IV. Şartların Eksik Olmasının Hüküm ve Sonuçları ...................119 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞI HALLERİ § 6. DAVA KONUSU OLAN HAK VEYA BORCUN, ELBİRLİĞİ MÜLKİYET DIŞINDAKİ BİR SEBEPLE ORTAK OLUNMASI (HMK m.57/1/a) VE ORTAK İŞLEM İLE TARAFLARIN YARARINA HAK DOĞMUŞ OLMASI VEYA KENDİLERİNİN BU ŞEKİLDE YÜKÜMLÜLÜK ALTINA GİRMİŞ OLMALARI (HMK m.57/1/b)..................................................................................122 I. Hak veya Borcun Ortak Olması.............................................125 II. Maddi Hukuk Hükümlerinde Hak veya Borcun Ortak Olduğu Haller ve İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Gelmesi ...131 A. Mülkiyet Hakkı Bakımından............................................131 1. Paylı Mülkiyet Halinde İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Geldiği Haller ............................................134 a. Genel Olarak ........................................................134 b. Pay Üzerinde Tasarruf ve Yönetim .....................136 c. Ortak Menfaatlerin Korunması............................141 d. Paydaşlıktan Çıkarma ..........................................143 e. Ortaklığın Giderilmesi .........................................144 2. Elbirliği Mülkiyetinde İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Geldiği Haller ............................................148 3. Kat Mülkiyetinde İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Geldiği Haller ............................................154 B. Alacak Hakkı Bakımından ........................................... 162 1. Bölünemeyen Alacaklılıkta İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Geldiği Haller ...................163 2. Kısmi Alacaklılıkta İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Gelmesi......................................................165 10 3. Müteselsil Alacaklılıkta İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Gelmesi......................................................166 4. Elbirliği Halinde Alacaklılıkta Mecburi Dava Arkadaşlığının Meydana Gelmesi .............................167 C. Borç Bakımından..........................................................168 1. Bölünemeyen Borçlulukta İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Geldiği Haller ............................................168 2. Kısmi Borçlulukta İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Gelmesi......................................................171 3. Elbirliği Halinde Borçlulukta Mecburi Dava Arkadaşlığının Meydana Gelmesi .............................172 4. Müteselsil Borçlulukta İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Geldiği Haller ............................................172 a. Genel Olarak ........................................................172 b. Elbirliği Mülkiyetin Öngörüldüğü Ortaklıklarda İhtiyari Dava Arkadaşlığının Meydana Geldiği Haller ...................................................................178 D. Fikri Mülkiyet Hakları Bakımından.................................182 1. Birlikte Eser Sahipliğinde İhtiyari Dava Arkadaşlığı..182 2. Sınai Haklarda Birden Fazla Kişinin Hak Sahipliğinde İhtiyari Dava Arkadaşlığı ..........................................184 § 7 DAVALARIN TEMELİNİ OLUŞTURAN VAKIALARIN VE HUKUKİ SEBEPLERİN AYNI VEYA BENZER OLMASI .........191 I. Davaların Temelini Oluşturan Vakıalar ve Hukuki Sebepler .................................................................................191 II. Vakıaların ve Hukuki Sebeplerin Aynı veya Benzer Olması....................................................................................193 A. Genel Olarak ....................................................................193 B. Vakıaların ve Hukuki Sebeplerin Aynı Olması ...............196 C. Vakıaların ve Hukuki Sebeplerin Benzer Olması ............200 D. Vakıaların Aynı, Hukuki Sebeplerin Farklı Olması.........211 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞININ HÜKÜMLERİ VE SONA ERMESİ § 8. BİRLİKTE YARGILAMANIN ETKİLERİ VE SONUÇLARI....217 I. Davaların Bağımsızlığı Prensibi ............................................217 II. Dava Arkadaşlarının Usuli İşlemleri .....................................220 11 A. İhtiyari Dava Arkadaşlığı Kapsamında Birlikte Dava Açılması ...........................................................................221 B. Davanın Yürütülmesi .......................................................225 1. Duruşmaların Ortak Yapılması ...................................225 2. Dava Arkadaşlarının Temsili.......................................226 C. Davayı Sona Erdiren İşlemler ve Bu İşlemlerin Diğer Dava Arkadaşlarının Davalarına Etkisi............................227 1. Davadan Feragatin Diğer Davalara Etkisi...................228 2. Davayı Kabulün Diğer Davalara Etkisi.......................233 3. Sulhun Diğer Davalara Etkisi......................................233 D. Dava Arkadaşlarının Ortak Vakıaları İkrarı ve Bu İkrarın Diğer Dava Arkadaşlarının Davalarına Etkisi..................234 E. Ortak Vakıaların ve Delillerin Yargılamaya Getirilmesi ve Etkisi............................................................................237 F. Dava Arkadaşlarının İleri Sürdüğü Savunma Sebeplerinin Diğer Dava Arkadaşlarının Davalarına Etkisi..................243 1. Usul Hukukuna İlişkin Savunma Sebepleri.................243 2. Maddi Hukuka İlişkin Savunma Sebepleri..................245 a. İtiraz.......................................................................245 b. Def’i.......................................................................247 c. Takas......................................................................249 G. Dava Arkadaşlarının Diğer Usuli İşlemleri......................250 III. İhtiyari Dava Arkadaşlığında Deliller ve Değerlendirilmesi 251 § 9. İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞINDA KARAR, YARGILAMA GİDERLERİ VE KANUN YOLLARINA BAŞVURU....................255 I. Karar ......................................................................................255 A. Kararın İçeriği ..................................................................255 B. Kısmi Karar......................................................................258 1. Genel Olarak................................................................258 2. Kısmi Karar Verilebilmesinin Şartları ........................259 II. Yargılama Giderleri ...............................................................261 A. Harçlar..............................................................................262 B. Masraflar ..........................................................................264 C. Vekalet Ücreti ..................................................................265 1. Genel Olarak..............................................................265 2. Genel Kural: Her Bir Dava Hakkında Ayrı Vekalet Ücretine Hükmedilmesi.............................................265 12 3. Vekalet Ücretine Müteselsil Olarak Hükmedilmesi............................................................269 4. Davanın Reddi Sebebinin Vekalet Ücretinin Hükmedilmesine Etkisi .............................................270 III. Kanun Yollarına Başvuru......................................................274 § 10. İHTİYARİ DAVA ARKADAŞLIĞININ SONA ERMESİ ..........284 I. Karar ......................................................................................284 II. Davaların Ayrılması...............................................................285 A. Dava Arkadaşlığı Hallerinin Olmaması Sebebiyle ..........285 B. Usuli Sebeplerle ...............................................................287 III. Diğer Sona Erme Sebepleri ...................................................288 A. Davayı Sona Erdiren İşlemler..........................................288 B. Taraf Değişikliği ..............................................................289 C. Davanın Açılmamış Sayılması.........................................289 SONUÇ ......................................................................................................291 KAYNAKÇA.............................................................................................305
Keywords: Sosyal ve Beşeri Bilimler; Hukuk; Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku; Social Sciences and Humanities; Law; Law of Civil Procedure and Bankruptcy; Sosyal Bilimler (SOC); Sosyal Bilimler Genel; HUKUK; Social Sciences (SOC); SOCIAL SCIENCES, GENERAL; LAW; Hukuk; Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler; Social Sciences & Humanities