Alevilik’te dedelik kurumu ve işlevleri - Şeker, Cihat (My University, 2005)
TEZ ÖZETİ ALEVİLİK’TE DEDELİK KURUMU VE İŞLEVLERİ ALEVİLİK ÜZERİNDE EN FAZLA TARTIŞMA YAPILAN KONULARIN BAŞINDA GELMEKTEDİR. NE VAR Kİ YAPILAN BU TARTIŞMALARIN BİRÇOĞU İLMİ OLMAKTAN UZAKTIR. BU KONUDA GERÇEĞE YAKIN BİLGİLERİ SUNABİLMENİN ÖNEMLİ YOLLARINDAN BİR TANESİ DE ALEVİLİĞİ GÜNÜMÜZE TAŞIYAN DEDELERİN TANINMASIDIR. DEDELİK KURUMUNUN TANINMASI VE KÖKENLERİNİN BİLİNMESİ ALEVİLİĞİN ANLAŞILMASINA ÖNEMLİ KATKI YAPACAĞI DÜŞÜNCESİYLE DEDELİK KURUMUNU İNCELEDİK. DEDELİK KURUMUNU TÜRKLERİN İSLAM DİNİNİ KABUL ETMESİYLE ORTAYA ÇIKMIŞ BİR KURUM OLARAK DEĞİL DE İSLAM ÖNCESİ TÜRK DİN VE ADETLERİYLE BERABER ELE ALAMAYA ÇALIŞTIK. BU BAĞLAMDA ALEVİLİĞİN VE ÖZELDE DEDELİK KURUMUNUN TÜRKLERİN ESKİ DİN VE ADETLERİYLE BENZER YÖNLERİNİ İNCELEDİK. SÜNNİ Şİİ AYRIMINA ZEMİN HAZIRLAYAN OLAYLARDAN DEĞİL ESKİ İNANÇLARLA İLİNTİLİ BİR ŞEKİLDE KONUMUZU TEMELLENDİRDİK. DEDELİK KURUMUNUN ŞEKİLLENMESİNDE BİRÇOK DİNİN ETKİLERİNİN BULUNDUĞUNU FAKAT BUGÜNKÜ ŞEKLİNİ ALMASINDAKİ EN BÜYÜK PAYIN ŞAH İSMAİLİN ÇALIŞMALARI OLDUĞUNU İNCELEDİK. DEDELİK KURUMU ALEVİLİĞİN BELKEMİĞİNİ OLUŞTURMAKTADIR. ALEVİ DEĞER VE DÜŞÜNCELERİN GÜNÜMÜZE TAŞINMASIDA EN ÖNEMLİ ETKENDİR. CUMHURİYETİN KURULMASINA KADAR BU VAZİFESİNİ YERİNE GETİRMEYE ÇALIŞMIŞTIR. FAKAT 1925 YILINDAKİ TEKKE VE ZAVİYELERİN KALDIRILMASI YÖNÜNDEKİ KANUNLA BERABER ESKİ TESİR VE GÜCÜNÜ KAYBETMEYE BAŞLAMIŞ VE DEDELER İSTEDİKLERİ GİBİ TALİPLERİ ÜZERİNDE ETKİN OLAMAMIŞLARDIR. 1960 LARDAN SONRA ŞEHİRLERE BAŞLAYAN GÖÇLER SONRASINDA KÖYLERDE NİSBETEN OLMAKLA BERABER DEDELERİN ŞEHİRLERDEKİ TALİPLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ OLDUKÇA ZAYIFLAMIŞTIR. ŞEHİRLERDE KURULAN DERGÂHLARDA DEDELER İDARECİ OLARAK DEĞİL DE ÇALIŞAN BİR KİŞİ KONUMUNDADIR. BU DA DEDELERİN HAREKET SAHALARININ ESKİSİ KADAR GENİŞ OLMADIĞINI GÖSTERMEKTEDİR. ALEVİ GENÇLER ARASINDA YAPILAN ANKETLERDE DE DEDELERİN ALEVİ ZÜMRE ÜZERİNDEKİ ETKİ VE TESİRLERİNİN AZALDIĞINI APAÇIK GÖRMEK MÜMKÜNDÜR.

THE GRANDSIRE STATEMENT IN PARTISAN OF CALIPH ALI AND ITS FUNCTION However it is so far from scientific focus Partisan of Caliph Ali is one of the most discussed subjects One of the important pathway to find the truth is introduction of the Grandsire Statetement who is carrying the Partisan of Caliph Ali from past to today. We searched about it because we thought that it will be very useful to introduce and understand background of Grandsire statement to understand Partisan of Caliph Ali. We look over it as The Grandsire Statement is not started after convertion of Turkish people to Islam, it is also together with Turkish religon and tradition before Islam. So We searched similarity of the partisan of Caliph Ali and especially Tha Grandsire statement to old Turkish religon and traditions.We stated on our subject as related with old religons not as the circumstance which is on of thedifferentiation between Shi’a and Sunni.Although There are a lots of religons which have effects on the shape oh the Grandsire Statement, the Shah Ismail’s works played an important role on the frame of it. The Grandsire Statement is the backframe of the Partisan of Caliph Ali. İt is the most important factor to carry the partisan of Caliph Ali’s thoughts and values. It played its role untill foundation of the Republic. But it lost its effectiveness and power on followers with the restriction of the abolishment of the dervish lodges and schools of the religons in 1925. After immigration to the cities they lost their affects on the followers relatively in the villages in 1960’s. They are just workers not the managements in dervish lodges in the cities. It shows that they are not effective and wide like before. The questionnairs which made on young members of the Partisan of the Caliph Ali showed that It is clear their effect and affectiveness are weak on the young people
Keywords: Din; İslam ahlâk ve adâbı; İslam Dini; Mezhepler, İslam