Şeyhoğlu Mustafâ’nın Marzubânnâme tercümesi (Destûr-ı Şâhî)’nin değerler eğitimi açısından incelenmesi - Çiftçi, Buse Nur (My University, 2025)
Edebî metinlerin erdemli insan yetiştirmedeki önemi yadsınamaz bir gerçektir. Çağımızda olduğu gibi geçmiş dönemlerde de insanlara öğüt vermek amacıyla eserler ortaya konmuştur. Asırların birikimiyle oluşmuş ve günümüzde her zamankinden fazla ihtiyacımız olan millî ve manevi değerlerimizi, eğitim sistemimizin her kademesindeki öğrencilere köklü edebiyat geleneğimizdeki eserlerden faydalanarak benimsetebiliriz. Bu açıdan Türk edebiyatının günümüzde olduğu gibi tarihsel süreç içinde de çok zengin bir birikime sahip olduğu görülmektedir. XIII.-XV. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve Karamanoğlu Mehmet Bey’in fermanıyla birlikte edebî eserlerde Türkçe kullanımı teşvik edilmiş ve birçok önemli eser bu dönemde Türkçeye tercüme edilmiştir. Çalışmamızda esas aldığımız Marzubânnâme Tercümesi bu dönemde, XIV. yüzyılın ikinci yarısında Germiyan Beyi Muhammed Bey oğlu Süleymân Şâh (ö.788/ 1386-87)’ın emriyle Şeyhoğlu Mustafa tarafından Farsçadan Türkçeye tercüme edilmiştir. Kelîle ve Dimne, Tûtî-nâme, Binbir Gece Masalları gibi bir Doğu edebiyatı eseri olan Marzubânnâme’de ahlaki öğüt, nasihat ve kıssadan hisse çıkarma geleneğine uygun hayvan hikâyeleri yer almaktadır. On bölümden oluşan eserde yer alan hikâyelerin çoğu başka fıkra ve hikâyelere bağlanarak iç içe geçen bir tahkiye tekniği ile aktarılmıştır. Eserde yer alan hikâyeler incelendiğinde değerler eğitimi açısından oldukça zengin bir malzemeye sahip oldukları görülmektedir. Bu çalışmada öncelikle doküman inceleme yöntemiyle Marzubânnâme’deki hikâyelerde bulunan değerler tespit edilerek Millî Eğitim Bakanlığının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi esas alınarak tasnif edilmiştir. Sonrasında da tasnif edilen bu değerler eserde bulunduğu hikâyeler aracılığıyla açıklanıp değerlendirilmiştir. Çalışmamızın amacı Marzubânnâme Tercümesi mihverinde klasik Türk edebiyatına ait eserlerin millî ve manevi değerler bakımından zenginliğini ortaya koymak ve bu eserlerdeki değerlerin günümüz eğitim öğretim sisteminde kullanımına dair tespit ve önerilerde bulunmaktır. Geçmişten aldığımız ve toplumsal bağımızı bir arada tutan millî ve manevi değerlerimizi gelecek nesillere aktarmak bizlerin en önemli görevidir. Bu görevi yerine getirirken Türkçe ve edebiyat öğretiminde kullanılan eserlerin bizlere büyük faydası olacağı muhakkaktır. Bu çalışmanın da millî ve manevi değerlerin gelecek kuşaklara aktarımına katkı sunması en büyük temennimizdir.

Literary texts are important in raising virtuous people. Works were written to give advice to people in the past, as in our age. We can make students at any level of education adopt our values, which are starting to disappear today, by making use of our valuable literary works. The correct use of the Turkish language and its correct transmission through generations are among the national values that we must keep alive today. With the Turkification of Anatolia between the 13th and 14th centuries and Karamanoğlu Mehmet’s edict, the use of Turkish language was encouraged and many valuable works have been translated into Turkish. Marzubânnâme Translation, which is the work we will work on, was translated from Persian into Turkish by Şeyhoğlu Mustafa, upon Muhammed Beyoğlu Süleyman Şah, (d.788/ 1386-87) during this period (second half of the 14th century). Marzubânnâme, which is a work of Easterns literature like Kelile ve Dimne, Tûtî-nâme, Binbir Gece Masalları also contains stories that are the continuation of each other. These stories include animal stories containing moral advice and rede. Since we thought that we would obtain very productive findings in terms of values education, we found it appropriate to conduct our study with Marzubânnâme Translation. In this study, the values found in the stories of Marzubânnâme were first identified through document analysis and then classified based on the MEB’s Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi. Following the classification, these values were analyzed and interpreted within the context of the stories in which they are embedded in the text. This study aims to highlight the richness of classical Turkish literary works -centered around the Marzubânnâme Translation - in terms of national and spiritual values, and to offer analyses and recommendations for their integration into contemporary educational practices. It is our foremost duty to pass on our national and spiritual values -drawn from the past and holding our social fabric together- to future generations. It is certain that the works used in Turkish language and literature education will greatly contribute to fulfilling this responsibility. It is our greatest hope that this study will contribute to the transmission of national ans spiritual values to future generations.
Analysis of Şeyhoğlu Mustafa’s marzubânnâme translation (Destûr-ı Şâhî) in terms of values education
Keywords: book advice; century; değerler eğitimi XIV; education of values; History and criricism; History and criticism; Marzubânnâme Tercümesi; Marzubânnâme Translation; nasihatnâme; Tarih ve eleştiri; Turkish language; Turkish literature; Türk dili; Türk edebiyatı; XIV; yüzyıl