Fen bilgisi öğretmen adaylarının yer bilimi dersi bağlamında okul dışı öğrenme etkinliğine ilişkin görüşleri: Jeoloji müzesi örneği - ÖNEN ÖZTÜRK, FATMA; AĞLARCI ÖZDEMİR, OYA (My University, 2022)
Yer bilimi konusu ve kavramları insan hayatındaki önemli başlıklardan biri olmasına karşın, konu/kavram bağlamında gerek öğrencilerin gerekse toplum içerisinde yaşayan bireylerin oldukça yetersiz bilgi birikimine sahip oldukları görülmektedir (Bitlisli, 2014; Demirkaya & Karacan, 2016). Özellikle son dönemlerde ülkemizde ve farklı ülkelerde yaşanan doğal olaylardan biri olan depremler ve beraberindeki çeşitli yaşamsal olaylar yer bilimine ve ilgili kavramlara yönelik merakı da arttırmıştır. Buna karşın yer bilimi dersinin konu başlıklarından biri olan depremlere ilişkin kavramsal öğrenmenin gerek toplumdaki bireyler gerekse öğrenciler açısından halen yetersiz olduğu mevcut gerçeklerden biri niteliğindedir (Bingül, 2006; Bulut, 2014; Cin, 2010). Daha ön planda yer alan depremler bağlamında özelleşen yer bilimi dersi kavramları esasen çok daha derin bir bilgi birikimine ve geçmişine sahiptir. Yer bilimleri, yaşadığımız dünya ile ilintilidir ve eylemlerimizin dünyayla nasıl etkileşime girdiğiyle ilgili bilgiler sunmaktadır. Yer bilimlerini öğrenmek, birçok ölçekte karmaşık sistemler ve bu sistemlerin birbirleriyle ve insanlarla olan etkileşimleri hakkında bilgi edinmektir. Yer bu konuları öğrenmek genellikle dünyanın okyanuslarını, atmosferini, kara yapısını, iç kısmını ve yörüngesini birbirine bağlayan süreçler hakkında düşünmeyi öğrenmek anlamına gelmektedir (Orion ve Ault Jr, 2013). Ülkemizde, Dünya’nın oluşumuna ilişkin teoriler, levha tektoniği, mineraller, kayaçlar, toprak oluşumu, yeryüzündeki su kaynakları ve iklim sistemleri gibi pek çok geniş konu başlığını içeren yer bilimi dersi özellikle coğrafya ve sosyal bilgiler alanları ile ilişkilendirilmekte (Bulut, 2014; Sever vd., 2009; Turan, 2002) bu bağlamda fen öğretmen adayları açısından daha geri planda kalan bir öğrenme alanı olarak kalabilmektedir. Dersin teorik olarak sahip olduğu içerik de öğrencileri daha çok ezbere yönlendirmesi bağlamında öğrenme sürecine olumsuz katkıda bulunmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın öğrencilerin öğrenme süreçlerini ve derse yönelik tutumlarını olumlu bir şekilde etkileyebileceği düşünülen okul dışı bir öğrenme ortamı ile zenginleştirilmesi hedeflenmiştir. Müzeler; toplumun farklı kesimlerinden insanlar için kültürel birikimini arttırma, eğlendirme, bilgilendirme, zaman geçirme gibi amaçlara hizmet etmesinin yanı sıra aynı zamanda bir çalışma ve eğitim-öğretim ortamı niteliği taşımaktadır (Reis vd., 2014). Müzeler görsel olarak her yaştan ve eğitim seviyesinden kişinin ilgisini çekebilecek özelliktedir (Pasquaré Mariotto ve Venturini, 2017) ve bilgi aktarımına yardımcı, önemli eğitsel kurumlar arasındadır (Hooper-Greenhill 1999). Bu doğrultuda ülkemizdeki çeşitli müzelerde de farklı yaş gruplarından öğrenciler için özel tasarlanmış müze gezileri düzenlenmekte ve öğrenciler müzedeki çeşitli etkinliklere katılarak öğrenme deneyimlerini arttırma fırsatı bulmaktadır. Farklı dersler ve konularda işlenen çeşitli teorik konular, müze deneyimleri ile öğrenciler açısından daha ilgi çekici hale gelmektedir. Örneğin birçok öğrenci öğrencilik hayatı boyunca, tarih dersi kapsamında yaşadığı ildeki tarih ve arkeoloji müzelerini, fen dersleri kapsamında doğa ve çevre müzelerini ziyaret etmiştir. Bu doğrultuda önemli noktalardan biri ise, bu ziyaretlerin belli bir amaca hizmet eden ve planlı etkinlikler şeklinde düzenlemesi gerekliliğidir. Bu amaçla, öğretmen eğitiminde de okul dışı öğrenme etkinlikleri bağlamında müze gezileri önemli bir amaca sahiptir. Öğretmen adaylarının müze gezilerine ilişkin görüşlerini ve müze gezilerinin ilgili derslerde kavramsal anlamalarına ilişkin etkisini tespit etmek, üzerinde önemle durulması gereken bir noktadır. Bu durumdan hareketle, araştırmanın problem cümlesini \"fen bilgisi öğretmen adaylarının yer bilimi dersinde kapsamında gerçekleştirdikleri jeoloji müzesi gezisine ilişkin görüşleri nelerdir?\" sorusu oluşturmaktadır.Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması ile yapılmıştır. Araştırmaya İstanbul’da bulunan bir üniversitenin Fen Bilgisi Öğretmenliği Anabilim Dalı 2. sınıfında öğrenim görmekte olan 15 öğretmen adayı katılmıştır. Araştırma verileri araştırmacı tarafından hazırlanan ve müze gezisine ilişkin görüşleri belirlemeyi hedefleyen 5 açık uçlu soru ile toplanmıştır. Açık uçlu sorularda öğretmen adaylarının kavram öğretimine ilişkin görüşleri, müze gezisinde ilgilerini çeken bölümlerin neler olduğu, müze gezisinin jeoloji dersine yönelik bakış açılarını etkileme durumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının okul dışı öğrenme ortamlarının kavram/konu öğretimine katkısının belirleyebilmek amacıyla daha genel nitelikli bir soru da yöneltilmiştir. Soruların analizi nitel analiz yöntemlerinden biri olan içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Analizin güvenirliğinin sağlanabilmesi amacıyla araştırmacı çeşitlemesi yapılmıştır.Okul dışı öğrenme ortamlarından biri olan müze gezisine ilişkin görüşlerin ve müze gezisi sürecinde edinmiş oldukları deneyimlerin belirlenmesinin amaçlandığı bu çalışmadan elde edilen sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde öğretmen adaylarının müze gezisine ilişkin görüşlerinin genellikle olumlu olduğu görülmektedir. Öğretmen adayları müze gezisinde teorik olarak edindikleri bilgileri görsel olarak gördüklerini bu nedenle dersin gündelik hayatla olan ilişkisini daha iyi kurabildiklerini belirtmişlerdir. Elde edilen bu sonucun yanı sıra öğretmen adayları konu/kavram öğretiminde gezi gibi okul dışı öğrenme etkinliklerinin uygulanmasının bilgileri somutlaştırma açısından oldukça etkili olduğunu, ayrıca dersin daha eğlenceli hale getirilmesine de katkı sağladığını ifade etmişlerdir. Öğretmen adayları müzede yer alan resim, video, fosil, kayaç ve mineral türleri gibi farklı görsellerin oldukça ilgi çekici olduğunu da belirtmişlerdir. Öğretmen adayları müze gezisinde gündelik yaşamdaki maddelerin hangi minerallerden yapıldığı, magmanın sıcaklıkla geçirdiği evrim, minerallerin şekil ve görünüşleri gibi derste görmedikleri çeşitli konu başlıklarını öğrendiklerini de belirtmişlerdir.
Keywords: Sosyal ve Beşeri Bilimler; Eğitim; İlköğretim; Fen Bilgisi Öğretmenliği; Social Sciences and Humanities; Education; Elementary School Education; Teacher Training in Natural Sciences; Sosyal Bilimler (SOC); Sosyal Bilimler Genel; EĞİTİM VE EĞİTİM ARAŞTIRMASI; Social Sciences (SOC); SOCIAL SCIENCES, GENERAL; EDUCATION & EDUCATIONAL RESEARCH; Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler; Social Sciences & Humanities