Arşiv belgeleri ışığında XIX. yüzyılda dini bayramlar - Döğüş, Necati (My University, 2001)
Arşiv Belgeleri Işığında XIX. yy'da Dînî Bayramlar isimli bu tez beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde bayram ve îd terimlerinin anlamları; İlkçağlarda, Eski Türklerde ve Câhiliye döneminde bayram kutlamaları ile Hz. Peygamber (sav) zamanında bayram kutlamalarına temas edilip, ilk dönem İslâm devletlerinde bayram günlerinde yapılan çeşitli törenlere değinilmiştir. İkinci bölümde ise XIX. yy'da Osmanlı Devleti'nde bayram günlerinin tesbîti ile halka îlan edilmesi konuları bağlamında rü'yet-i hilâl, bayram i'lamları ve bayramların değişik şekillerde halka duyurulması konularına temas edilmektedir. Üçüncü bölümde ise evvela Yeniçerilerin ilgâsına kadar gerek Bâb-ı Âlî ve gerekse Saray'da yapılan çeşitli muâyede merasimleri anlatılıp akabinde Yeniçerilerin kaldırılmasından sonra bayram kutlamaları ve bu merâsimler çevresinde meydana gelen çeşitli değişim çalışmalarına temas edilmiştir. Daha sonra, Tanzimat'tan sonra yapılan resmî bayram tebrikleşmelerine değinilmiş ve bu bağlamda muâyede-i Humâyun hazırlıkları ile iştirak edenler ve merasimin yapılış şekli anlatılmıştır. Dördüncü bölümde ise harem halkının bayram hazırlıkları ile gerek padişah ve gerekse kendi aralarında yaptıkları bayram tebrikleşmelerine temas edilmiş ve bayram günlerinde haremde yapılan çeşitli şenlik programları işlenmiştir. Beşinci bölümde ise Halkta Bayram ana başlığı altında halkın bayram günleri için yaptıkları hazırlıklar, bayram gününde yapılan kabir ziyareti, bayram namazı, ev içi ve akrabalarla yapılan bayram tebrikleşmeleri, bunun yanında resmî dairelerde gerçekleşen tebrikleşmeler, bayramlarda yapılan çeşitli ikramlar, kurban bayramında halkın kurbanlık ihtiyacını karşılamak için yapılan anlaşmalar, bayramlarda çocukların konumu, bayram yerleri ve buralarda oynanan çeşitli oyunlara temas edilmiştir. Çalışmanın sonunda yer alan Ek-1 başlığı altında padişahın saray içi ve dışına hediye ettiği kurbanlıkların sayısı ve hediye edilen yer ve kişiler; Ek-2'de kurban bayramı için Anadolu ve Rumeli'den İstanbul'a getirilen kurbanlıkların kimler ve hangi beldelerden getirildiklerini gösteren liste, Ek-3'te ise bayramlarla alakalı yirmi bir ayrı belge yer almaktadır.

This master thesis has the title of The Religious Festivals in XIX. Century in the Light of Archive Documents and it has five main sections. In the first section; the meanings of bayram and îd words, festival celebrations in ancient times, in former Turks, in illiterate times and in the time of the Prophet Muhammad subjects are examined. Also some festival celebrations in the former Islamic States are brought up. The second section is about the establishment and announcement of festival days by Ottoman government in XIX. century. In this context, the vision of crescent for festival, festival notifications and the announcement ways of the festival are studied. The festival greetings in the Sublime Porte and in the Palace until the abolishment of Janissaries subject is firstly examined in the third section. Then, the festival greetings after abolishment of Janissaries subject is studied and some alternation trials are brought up. Also the official festival greetings after administrative reforms are took up. In this context, the preparations of greeting ceremony of Sultan, participants and ceremony programs are studied. In the fourth section, the festival preparations in the Harem, the festival greetings between Sultan and the wives of Sultan are examined. Also the entertainment in the Harem are briefly told. The fifth section is about the festival ceremony among the public. The preparations of public for festivals, the tomb visits in festival days, the morning services on the first day of festivals, festival greetings among the relatives, greetings in official departments, hospitality, buying the sacrificial animal, agreements for sacrificial animals, the place of children in festivals, playgrounds for kids and some games are examined. In the Appendix I, the numbers of sacrificial animals as present by Sultan are given. Also the names of the people that are presented are given as example. In Appendix II, the list of the places and the people who brought the sacrificial animals from Anatolia or Rumelia. In Appendix III, twenty one documents relevant to festivals are given.
Keywords: Bayramlar; Islam Tarihi