OECD ülkelerinde büyüme odaklı vergi reformları ve Türkiye için değerlendirmeler - Efe, Gözde Nalbant (My University, 2021)
ÖZET2000’li yıllarda tartışılmaya başlayan ve özelilkle 2008 krizi sonrasında daha açık bir şekilde ortaya koyulan büyüme odaklı vergi reform önerileri çerçevesinde; emek üzerindeki vergi yükünün azaltılarak bu yükün tüketim, çevre ve servet vergilerine kaydırılması önerilmektedir. Bu çalışmada vergilerin ekonomik büyümeyi etkileme kanallarını incelemek ve son yıllarda OECD, IMF, EC gibi kuruluşların büyüme odaklı vergi reform önerilerini ele alarak bu önerilerin Türkiye açısından uygulanabilirliğini tartışmak hedeflenmiştir. OECD ülkelerinde ve Türkiye’de vergi gelirlerinin gelişimi ve güncel durumu incelendiğinde Türkiye’nin OECD ortalamasından farklı bir vergi yapısına sahip olduğu görülmüştür. Bu sebeple vergi yapısının ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin Türkiye açısından ayrıca incelenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Teorik ve ampirik literatürdeki son gelişmelerden yola çıkılarak vergi gelirleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin doğrusal olmayacağı varsayılmış ve söz konusu ilişkiyi gösteren BARS Eğrisi’nin hipotezleri, Türkiye açısından 1965-2019 dönemi verilerinden yola çıkılarak Eşik Regresyon analizi ile incelenmiştir. Türkiye’de mevcut vergi yapısının ekonomik büyümeyi destekleyici bir yapıda olup olmadığı incelendikten sonra, uzun dönemde istikrarlı bir büyüme hedefinin gerçekleştirilmesi için vergi politikalarının ne yönde tasarlanması gerektiği tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur. İÇİNDEKİLERSayfa No.ÖZET…………………………………………………………………………………….IABSTRACT……………………………………………………………………………IIÖNSÖZ………………………………………...………………………………………IIIİÇİNDEKİLER……………………………………………………...………………..IVTABLO LİSTESİ………………………………………………………………...…..VIIŞEKİL LİSTESİ………………………………………...…………………………….IX KISALTMALAR……………...…………………………………….………………...XI GİRİŞ……………………………………………………………………………………1BİRİNCİ BÖLÜMİKTİSADİ YAKLAŞIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜMENİN DİNAMİKLERİ1.KLASİK YAKLAŞIM……………………………………………………………6 2.KEYNESYEN YAKLAŞIM………………………………………….…………..9 2.1. Keynes Modeli………………………….……………………………………..92.2. Harrod-Domar Modeli……………………………………………………….113.NEOKLASİK YAKLAŞIM…………………………………………………….154.ARZ YANLI İKTİSAT YAKLAŞIMI…………………………………………265.İÇSEL BÜYÜME YAKLAŞIMLARI………………………………………….295.1. Romer’in Bilgi Birikim Modeli……………………………………………...30 5.2. Lucas’ın Beşeri Sermaye Modeli……...……………………………………..32 5.3. Rebelo’nun AK Modeli……………...………………………………………33 5.4. Barro’nun Kamusal Altyapı Modeli…………...…………………………….35İKİNCİ BÖLÜMVERGİLERİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİ1. VERGİLERİN EKONOMİK KARARLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ……….441.1. Vergilerin Hane Halkı Kararları Üzerindeki Etkileri………………………481.1.1. Emek Arzı Üzerindeki Etkileri…………………………………...481.1.2. Tüketim-Tasarruf Kararları Üzerindeki Etkileri…………………561.1.3. Beşeri Sermaye Yatırımlarına Etkileri……………………………601.1.4. Girişimcilik Kararları Üzerindeki Etkileri………………………..631.2. Vergilerin Firma Kararları Üzerindeki Etkileri…………………………….661.2.1. Fiziki Sermaye Yatırımlarına Etkileri…………………………….661.2.2. AR-GE Yatırımlarına Etkileri…………………………………….701.2.3. Yabancı Sermaye Yatırımlarına Etkileri………………………….732. VERGİLERİN ÜRETİM DÜZEYİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ………………...752.1. Vergi Çarpanı………………………………………………………………752.2. Mali Sürüklenme…………………………………………………………...783. VERGİLERİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİNE DAİR AMPİRİK LİTERATÜR………………………………………………………………………….793.1. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olduğunu Varsayan Analizler……….803.1.1. Vergi-Büyüme İlişkisini Gelir-Yansızlığı Varsayımı Altında İnceleyen Analizler……………………………………………………………..883.2. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olmadığını Varsayan Analizler……..100 3.2.1. Scully Yöntemini Kullanan Analizler…………………………...1003.2.2. Kuadratik Yöntemi Kullanan Analizler…………………………1023.2.3. Eşik Regresyon Yöntemlerini Kullanan Analizler………………105ÜÇÜNCÜ BÖLÜMOECD ÜLKELERİNDE BÜYÜME ODAKLI VERGİ REFORMLARI1.BÜYÜME ODAKLI VERGİ REFORM ÖNERİLERİ…….……………..109 1.1. Gelir Üzerinden Alınan Vergilere İlişkin Öneriler…………….…………1101.1.1.Marjinal Vergi Oranlarının Düşürülmesi……………………….…1101.1.2.Emek Üzerindeki Vergi Yükünün Hafifletilmesi…………………1121.1.3.Kurumlar Vergisi Oranlarında İndirime Gidilmesi……………….1141.1.4.Vergi Yükünün Harcama ve Servet Vergilerine Kaydırılması……1141.1.5.Vergi Harcama ve Teşviklerinin Gözden Geçirilmesi…………....118 1.1.6.Kurumlar Vergisinde Borç Yanlı Sermaye Yapısının Önlenmesi...1201.2. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergilere İlişkin Öneriler………………..1221.2.1.Vergi Tabanının Genişletilmesi…………………………………...1221.2.2.İndirimli Vergi Oranlarının Gözden Geçirilmesi…………………1231.2.3.Çevre Vergilerinin Etkin Uygulanması…………………………...1251.3. Servet Üzerinden Alınan Vergilere İlişkin Öneriler……………………...1261.3.1.Emlak Vergilerinin Etkin Uygulanması…………………………..1261.3.2.Finansal İşlem Vergisinin Uygulanması…………………………..1271.4. Vergilerin Verimini Artırmaya Yönelik İdari Önlemler…………………1291.4.1.Vergi Uyum ve Yönetiminin Güçlendirilmesi……………………1291.4.2.Vergiden Kaçınma ve Vergi Kaçakçılığı ile Mücadele Edilmesi…1302.OECD ÜLKELERİNDE VERGİLEME EĞİLİMLERİ………………….1312.1. Toplam Vergi Gelirlerinin Gelişimi……………………………………...1312.2. Gelir Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………..1372.3. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi………………………1502.4. Servet Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………1653.VERGİ YAPISINDAKİ DEĞİŞİMLERİN BÜYÜME ODAKLI REFORM ÖNERİLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ……………...…169DÖRDÜNCÜ BÖLÜMTÜRKİYE’DE VERGİ GELİRLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME1.TÜRKİYE’DE EKONOMİK BÜYÜMENİN GELİŞİMİ………………...1792.TÜRKİYE’DE VERGİLEME EĞİLİMLERİ……………………………..1802.1. Toplam Vergi Gelirlerinin Gelişimi……………………………………...1802.2. Gelir Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………..1852.3. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi………………………1922.4. Servet Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………1972.5. Vergi Sisteminin Güncel Yapısı ve OECD Ülkeleri ile Karşılaştırması…1983.TÜRKİYE’DE VERGİLERİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİNE DAİR AMPİRİK LİTERATÜR…………………………………………….2033.1. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olduğunu Varsayan Analizler….2033.2. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olmadığını Varsayan Analizler..2144.TÜRKİYE’DE VERGİLER VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNE DAİR UYGULAMA…………………………………………………………2184.1. Veri Seti ve Değişkenler………………………………………………….2184.2. Çalışmanın Modeli ve Metodolojisi……..…...…………………………..218 4.3. Bulgular ve Değerlendirme……………………………………………....2225.BÜYÜME ODAKLI VERGİ POLİTİKASI ÖNERİLERİNİN TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ…………………………………...233SONUÇ…………………………………………………………………………...…..240 EKLER…………………………………………………………………………...…..253KAYNAKÇA………………………………………………………………………....256

ABSTRACTIt is recommended to reduce the tax burden on labor and shift this burden to consumption, environment and property taxes within the framework of the growth-oriented tax reform proposals, which started to be discussed in the 2000s and were more clearly put forward especially after the 2008 crisis. In this study, it is aimed to examine the channels in which taxes affect economic growth and to discuss the applicability of these proposals for Turkey by considering the growth-oriented tax reform proposals of organizations such as OECD, IMF, EC in recent years. When the development and current situation of tax revenues in OECD countries and Turkey are examined, it is seen that Turkey has a different tax structure from the OECD average. For this reason, it has emerged that the effect of tax structure on economic growth should be examined separately for Turkey. Based on the latest developments in the theoretical and empirical literature, it was assumed that the relationship between tax revenues and economic growth would not be linear, and the hypotheses of the BARS Curve showing the relationship in question were examined with Threshold Regression Analysis based on the 1965-2019 period data for Turkey. After examining whether the current tax structure in Turkey is supportive of economic growth, it has been discussed and suggested how tax policies should be designed in order to achieve a stable growth pattern in the long term.İÇİNDEKİLERSayfa No.ÖZET…………………………………………………………………………………….IABSTRACT……………………………………………………………………………IIÖNSÖZ………………………………………...………………………………………IIIİÇİNDEKİLER……………………………………………………...………………..IVTABLO LİSTESİ………………………………………………………………...…..VIIŞEKİL LİSTESİ………………………………………...…………………………….IX KISALTMALAR……………...…………………………………….………………...XI GİRİŞ……………………………………………………………………………………1BİRİNCİ BÖLÜMİKTİSADİ YAKLAŞIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜMENİN DİNAMİKLERİ1.KLASİK YAKLAŞIM……………………………………………………………6 2.KEYNESYEN YAKLAŞIM………………………………………….…………..9 2.1. Keynes Modeli………………………….……………………………………..92.2. Harrod-Domar Modeli……………………………………………………….113.NEOKLASİK YAKLAŞIM…………………………………………………….154.ARZ YANLI İKTİSAT YAKLAŞIMI…………………………………………265.İÇSEL BÜYÜME YAKLAŞIMLARI………………………………………….295.1. Romer’in Bilgi Birikim Modeli……………………………………………...30 5.2. Lucas’ın Beşeri Sermaye Modeli……...……………………………………..32 5.3. Rebelo’nun AK Modeli……………...………………………………………33 5.4. Barro’nun Kamusal Altyapı Modeli…………...…………………………….35İKİNCİ BÖLÜMVERGİLERİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİ1. VERGİLERİN EKONOMİK KARARLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ……….441.1. Vergilerin Hane Halkı Kararları Üzerindeki Etkileri………………………481.1.1. Emek Arzı Üzerindeki Etkileri…………………………………...481.1.2. Tüketim-Tasarruf Kararları Üzerindeki Etkileri…………………561.1.3. Beşeri Sermaye Yatırımlarına Etkileri……………………………601.1.4. Girişimcilik Kararları Üzerindeki Etkileri………………………..631.2. Vergilerin Firma Kararları Üzerindeki Etkileri…………………………….661.2.1. Fiziki Sermaye Yatırımlarına Etkileri…………………………….661.2.2. AR-GE Yatırımlarına Etkileri…………………………………….701.2.3. Yabancı Sermaye Yatırımlarına Etkileri………………………….732. VERGİLERİN ÜRETİM DÜZEYİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ………………...752.1. Vergi Çarpanı………………………………………………………………752.2. Mali Sürüklenme…………………………………………………………...783. VERGİLERİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİNE DAİR AMPİRİK LİTERATÜR………………………………………………………………………….793.1. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olduğunu Varsayan Analizler……….803.1.1. Vergi-Büyüme İlişkisini Gelir-Yansızlığı Varsayımı Altında İnceleyen Analizler……………………………………………………………..883.2. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olmadığını Varsayan Analizler……..100 3.2.1. Scully Yöntemini Kullanan Analizler…………………………...1003.2.2. Kuadratik Yöntemi Kullanan Analizler…………………………1023.2.3. Eşik Regresyon Yöntemlerini Kullanan Analizler………………105ÜÇÜNCÜ BÖLÜMOECD ÜLKELERİNDE BÜYÜME ODAKLI VERGİ REFORMLARI1.BÜYÜME ODAKLI VERGİ REFORM ÖNERİLERİ…….……………..109 1.1. Gelir Üzerinden Alınan Vergilere İlişkin Öneriler…………….…………1101.1.1.Marjinal Vergi Oranlarının Düşürülmesi……………………….…1101.1.2.Emek Üzerindeki Vergi Yükünün Hafifletilmesi…………………1121.1.3.Kurumlar Vergisi Oranlarında İndirime Gidilmesi……………….1141.1.4.Vergi Yükünün Harcama ve Servet Vergilerine Kaydırılması……1141.1.5.Vergi Harcama ve Teşviklerinin Gözden Geçirilmesi…………....118 1.1.6.Kurumlar Vergisinde Borç Yanlı Sermaye Yapısının Önlenmesi...1201.2. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergilere İlişkin Öneriler………………..1221.2.1.Vergi Tabanının Genişletilmesi…………………………………...1221.2.2.İndirimli Vergi Oranlarının Gözden Geçirilmesi…………………1231.2.3.Çevre Vergilerinin Etkin Uygulanması…………………………...1251.3. Servet Üzerinden Alınan Vergilere İlişkin Öneriler……………………...1261.3.1.Emlak Vergilerinin Etkin Uygulanması…………………………..1261.3.2.Finansal İşlem Vergisinin Uygulanması…………………………..1271.4. Vergilerin Verimini Artırmaya Yönelik İdari Önlemler…………………1291.4.1.Vergi Uyum ve Yönetiminin Güçlendirilmesi……………………1291.4.2.Vergiden Kaçınma ve Vergi Kaçakçılığı ile Mücadele Edilmesi…1302.OECD ÜLKELERİNDE VERGİLEME EĞİLİMLERİ………………….1312.1. Toplam Vergi Gelirlerinin Gelişimi……………………………………...1312.2. Gelir Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………..1372.3. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi………………………1502.4. Servet Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………1653.VERGİ YAPISINDAKİ DEĞİŞİMLERİN BÜYÜME ODAKLI REFORM ÖNERİLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ……………...…169DÖRDÜNCÜ BÖLÜMTÜRKİYE’DE VERGİ GELİRLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME1.TÜRKİYE’DE EKONOMİK BÜYÜMENİN GELİŞİMİ………………...1792.TÜRKİYE’DE VERGİLEME EĞİLİMLERİ……………………………..1802.1. Toplam Vergi Gelirlerinin Gelişimi……………………………………...1802.2. Gelir Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………..1852.3. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi………………………1922.4. Servet Üzerinden Alınan Vergilerin Gelişimi……………………………1972.5. Vergi Sisteminin Güncel Yapısı ve OECD Ülkeleri ile Karşılaştırması…1983.TÜRKİYE’DE VERGİLERİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİNE DAİR AMPİRİK LİTERATÜR…………………………………………….2033.1. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olduğunu Varsayan Analizler….2033.2. Vergi-Büyüme İlişkisinin Doğrusal Olmadığını Varsayan Analizler..2144.TÜRKİYE’DE VERGİLER VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNE DAİR UYGULAMA…………………………………………………………2184.1. Veri Seti ve Değişkenler………………………………………………….2184.2. Çalışmanın Modeli ve Metodolojisi……..…...…………………………..218 4.3. Bulgular ve Değerlendirme……………………………………………....2225.BÜYÜME ODAKLI VERGİ POLİTİKASI ÖNERİLERİNİN TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ…………………………………...233SONUÇ…………………………………………………………………………...…..240 EKLER…………………………………………………………………………...…..253KAYNAKÇA………………………………………………………………………....256
Keywords: BARS Curve; BARS Eğrisi; Büyüme; Eşik Regresyon Analizi Tax; Finance; Growth; Maliye; OECD countries; OECD ülkeleri; Tax administration and procedure; Tax Reform; Threshold Regression Analysis; Vergi; Vergi Reformu; Vergi yönetimi ve usulü