Bir aile okuryazarlığı programı geliştirme çalışması : ilkokul örneği - Sönmez, Muhammet (My University, 2025)
Bu araştırmayla düşük sosyoekonomik düzeyde aile okuryazarlığı becerileri düşük olan ebeveynlerin ve zayıf okuma becerilerine sahip öğrencilerinin okuryazarlık becerilerine yönelik geliştirilen aile okuryazarlığı programını uygulayarak değerlendirmek amaçlanmıştır. Araştırma eylem araştırması deseninde yürütülmüştür. Araştırma düşük sosyoekonomik düzeyde bulunan 19 ebeveyn ve bu ebeveynlerin ikinci sınıf seviyesindeki öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Ebeveynlerin aile okuryazarlığı becerileri “Aile Okuryazarlığı Ölçeği” ve “Ebeveynlerin Çocukla Beraber Yaptığı Etkinlikler Ölçeği” kullanılarak ölçülmüştür. Okuma kültürü oluşturma yeterlilikleri için “Okuma Kültürü Oluşturmada Aile Yeterliliği Ölçeği” kullanılmıştır. Öğrencilerin okuma hızları, bir dakikalık sesli okuma süresinde okudukları doğru kelime sayıları olarak kabul edilmiştir. Prozodi ölçümlerinde “Okuma Prozodisi Rubriği” kullanılmıştır. Öğrencilerin doğru okuma becerisi, “Kelime Tanıma Yüzdesi Formülü” kullanılarak hesaplanmıştır. Okuduğunu anlama becerilerinin ölçümünde “Yanlış Analiz Envanteri” temel alınarak hazırlanan basit ve derinlemesine anlama soruları kullanılmıştır. Geliştirilen programa yönelik ebeveyn görüşlerini ortaya çıkarmak için ebeveynler tarafından “Yansıma Sayfaları” doldurulmuş ve araştırmacı liderliğinde “Odak Grup Görüşmeleri” gerçekleştirilmiştir. Ayrıca araştırma sürecini betimleyebilmek adına “Araştırmacı Günlüğü” tutulmuştur. Nicel verilerden elde edilen bulguların analizinde Tekrarlı Ölçümler T-Testi ve Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Nitel veriler betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleriyle analiz edilmiştir. Araştırmada ebeveynlerin aile okuryazarlığının yetişkin eğitimi, çocuk eğitimi ve etkileşimli okuryazarlık etkinlikleri bileşenlerinde gelişim gösterdiği aynı zamanda okuma kültürü oluşturma yeterliliklerinin geliştiği görülmüştür. Öğrencilerin doğru okuma, okuma hızı ve okuma prozodilerinin anlamlı bir şekilde ilerlediği, okuduğunu anlamalarının hem basit anlama hem de derinlemesine anlama boyutunda gelişim gösterdiği ortaya çıkmıştır. Ebeveynlere göre geliştirilen program eğlenceli, bilgilendirici, eğitici ve öğretici olarak tanımlanmıştır. Ebeveynler programın güçlü etkileşimler barındırdığını, aile bağlarını güçlendirdiğini, öğrencilerin ve kendilerinin okuryazarlık becerilerini destekleyecek niteliklere sahip olduğunu, çocukların öğrenme stillerini ortaya çıkardığını, ev okuryazarlık ortamını zenginleştirdiğini ve okuma kültürünü desteklediğini belirtmiştir. Araştırma sonucunda geliştirilen aile okuryazarlığı programının denenmesiyle birlikte ebeveynlerin aile okuryazarlığı becerileri ve okuma kültürü oluşturma yeterliliklerinin, öğrencilerin akıcı okuma ve okuduğunu anlama durumlarının geliştiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca ebeveynlerin programa yönelik olumlu tepkilerinin olduğu ve genel kabul düzeyi yüksek bir program ortaya çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.

The aim of this study is to develop and evaluate a family literacy program targeting parents with weak family literacy skills and students with poor reading skills in a low socioeconomic area. The research has been conducted using an action research design. The study involves nineteen parents and their second-grade children living in a low socioeconomic area. The family literacy skills of the parents have been measured using the Family Literacy Scale and the Parents’ Activities with Children Scale. The Family Competence Scale in the Creation of Reading Culture has been used to assess their competence in fostering a reading culture. The reading speed of the students has been measured by the number of correct words read in one minute during oral reading. The Reading Prosody Rubric has been used for prosody assessments. Students' word recognition skills have been calculated using the Word Recognition Percentage Formula. Simple and in-depth comprehension questions prepared based on the Informal Reading Inventory have been used to measure reading comprehension skills. To gather feedback on the developed program, parents have completed Reflection Pages, and focus group interviews have been conducted under the leadership of the researcher. Additionally, a Researcher’s Diary has been kept to explain the research process. The Repeated Measures T-Test and Mann-Whitney U test have been used to analyze the findings obtained from the quantitative data. Qualitative data have been analyzed using descriptive and content analysis methods. The research shows that parents' family literacy improved in the components of adult education, child education, and interactive literacy activities, and their competence in fostering a reading culture also developed. It has been found that students' word recognition, reading speed, and reading prosody significantly improved, and that reading comprehension showed progress in both simple and in-depth understanding. According to the parents, the developed program has been described as enjoyable, informative, educational, and instructive. Parents have reported that the program contained strong interactions, strengthened family bonds, supported both their own and their children's literacy skills, revealed children's learning styles, enriched the home literacy environment, and supported the development of a reading culture. As a result of the study, it has been concluded that with the implementation of the developed family literacy program, parents' family literacy skills and competence in fostering a reading culture, as well as students' reading fluency and comprehension, improved. Additionally, it has been found that parents had positive reactions to the program, and a highly accepted program emerged.
Keywords: Aile okuryazarlığı; Akıcı okuma; Ebeveyn katılımı; Ebeveyn ve çocuk; Okuduğunu anlama Family literacy; Okuma; Okuma kültürü; Parent and child; Parent participation; Reading; Reading comprehension; Reading Culture; Reading fluency; Turkey; Türkiye