İran’da etnopolitik hareketler: (1922-2004) - Yenisey, Gülara (My University, 2006)
Tez özeti İran’da etnopolitik hareketler (1922-2004) İran, Orta Doğu’nun kilit konumundaki ülkelerinden birisidir. Bu nedenle bu ülkedeki bütün önemli olaylar her zaman dünya kamuoyunca dikkatli bir şekilde izlenmekte, incelenmektedir. Fakat İran’daki etnik gruplarla ilgili ister Türkiye’de, isterse de dış dünyada kapsamlı bir çalışmanın yapıldığı söylenemez. İran’ın iç yapısının, toplumsal özelliklerinin, ülke içi ve ülke dışı siyasal kararları üzerinde etkilerinin ne olduğu; söz konusu toplumsal dengelerin ülkenin siyasal önceliklerini, tercihlerini nasıl etkilediği; günümüzde İran’ın iç dinamizminin nasıl bir tablo oluşturduğu ve önümüzdeki yıllarda bu dinamiklerin ne tür değişimlere yol açabileceği soruları cevaplanmamış olarak kalmaya devam etmektedir. Tezin çıkış noktasını, işte bu soruların bir kısmını bir ölçüde aydınlatmaya çalışma arzusu, söz konusu boşluğu doldurmak için küçük de olsa bir katkıda bulunma isteği teşkil etmiştir. İran’daki etnopolitik hareketleri incelemek için Batılı araştırmacıların geliştirmiş oldukları en son yöntemler, özellikle etnopolitik mobilizasyon kuramı ile ilgili çalışmalar baz alınmıştır. Etnopolitik hareketlerin kaynaklarını tespit ederek, mikro ve makro düzeydeki değişkenleri incelemek suretiyle, üç etnik grup – Azerbaycanlılar, Kürtler ve Araplar bağlamında aynı döneme ait etnopolitik hareketler karşılaştırmalı çözümleme yöntemi ile incelenmiştir. Bu amaçla öncelikle, etnopolitik mobilizasyonu besleyen mikro ve makro düzey kaynakların yer aldığı bir şema oluşturulmuş, şemanın yardımıyla üç farklı dönemde cereyan eden etnopolitik hareketler ele alınarak, çıkan sonuçlar her dönem için ayrı ayrı değerlendirilmenin ardından elde edilen veriler özel çizelgelerde toparlanmıştır. Kuramsal çerçevenin ışığında toplanan görgül veriler ayrıca, her döneme ait gerçek yaşam öyküleri ile de desteklenerek, soyut kavramlarla somut yaşam arasında bağ kurulmaya çalışılmıştır. Tez çalışmasında batılı, Rus kaynakların yanı sıra İran içindeki yerel yayınlardan yararlanılmıştır.

Ethnopolitical Movements in Iran (1922-2004) To research ethnic issues in Mideast, especially in Iran, the country where so many ethnic groups get along, is of a great importance. But surprisingly no comprehensive research was made on the issue nor in Turkey, neither in the world. There are a lot of ethnic groups in Iran which differ from each other by their linguistic, religious, racial and cultural features. These groups also indicate variety in their number and density. There are different subjects each one to investigate solely such as the investigation of the relations between the dominated group and other ethnic groups and the relations among the minority groups themselves; definition of the internal dynamics’ effects on the government policies and also on political processes will take place in Iran in the near future.. The investigation all of these subjects may be helpful in drawing the present portray and in answering the questions about the future appearance of Iran. So this thesis is aimed to fulfil a small gap on this issue. New methods developed by Western investigators, especially in the sphere of ethnopolitical mobilization theory was used in creating the theoretical basis for the research of ethnopolitical movements in Iran. By defining the sources of ethnopolitical movements, through investigating micro and macro level variables and the comparative analysis of ethnopolitical movements of the three ethnic groups - Azerbaijanis, Kurds and Arabs of the same period was done. For this purpose the scheme covering micro and macro level sources feeding the ethnopolitical movements was created, with help of which ethnopolitical movements of the three different periods were investigated and after which the results were evaluated for each period and then the data gathered was illustrated in special schedule. These amprical data also were supported by the real life stories for each period, through creatng a tie between abstract concepts and reality Western, Russian sources were very useful for this work, also local periodicals in Iran had contributed much.
Keywords: Etnik İlişkiler; Milliyetçilik_İran; Siyaset ve Yönetim_İran