Alt İstina (Taşeronluk) sözleşmesi - Yalçınduran, Türker (My University, 1999)
T E Z Ö Z E T İ Yapılacak işin kısımlara ayrılarak, kısımlar üzerinde uzmanlığı olan alt müteahhitler tarafından kaliteli ve seri üretim yapılması nedeniyle maliyetlerin daha aşağıya çekilebilmesini sağlayan alt müteahhitlik, ülkemizde bu amacından daha çok ucuz işgücü sağlamaya yönelik olarak uygulanmaktadır. Alt müteahhitlik müessesesinin; kapasite esnekliği, uzmanlık ve maliyet gibi ekonomik ve teknik gerekçelerden daha çok ucuz işgücü sağlanmasına yönelik olarak uygulanmasında ülkemizdeki işletmeler üzerinde çalışma hayatına ilişkin pek çok yükümlülük bulunması ve bu yükümlülüklerin üretim yapma ile işçi çalıştırma maliyetlerini önemli ölçüde arttırması da önemli bir faktördür. Alt müteahhitlik kurumunun ucuz işgücü sağlanması amacıyla uygulanmasından doğan problemler iş hukukunu ilgilendirmekte olup, alt istisna sözleşmelerini borçlar hukuku açısından inceleyen bu araştırmamızın kapsamı dışında kalmaktadır. Ancak, alt müteahhitlik müessesesi gerek ucuz işgücü sağlama gerekçesiyle gerekse kaliteli ve seri üretim yapılması nedeniyle maliyetleri düşürme gerekçesiyle olsun, her halükarda başvurulan ve gittikçe yaygınlaşan bir uygulama olması nedeniyle; bu ilişkinin tarafları olan kişiler arasındaki ilişkilerden doğan problemler tezimizin inceleme konusunu oluşturmaktadır. Giriş ve üç bölümden oluşan tezimizin giriş bölümünde; alt istisna sözleşmesini de içeren bir üst başlık olan alt sözleşme ve alt sözleşmenin alt istisna sözleşmesi ile uyumu, alt istisna sözleşmesinin tanımı, unsurları, benzeri kavram ve alt sözleşmelerden ayırt edilmesi ile asıl sözleşme ile olan ilişkisi incelenmiştir. Asıl sözleşme ile ilişkiler bölümünde incelenen konulardan biri olan; alt istisna sözleşmesinde ücrete ilişkin ana sözleşmeye bağlanma klozu bulunması durumunda, alt müteahhidin sadece müteahhidin bizzat iş sahibinden ücreti elde etmesi halinde ücretini alabileceği kararlaştırılmış olup, bu kloz ile müteahhit üzerindeki ödenmeme riski alt müteahhitlere aktarılmaktadır. Böyle bir durumda Amerikan hukukuna göre, iş sahibi iflas ederse veya ödeme güçlüğüne düşerse, alt müteahhit makul bir süre bekledikten sonra, sözleşmede yer alan bu kloza rağmen müteahhitten olan alacağının tahsiline gidebilmektedir. İngiliz hukukunda da bir çok müellif böyle düşünmektedir, ancak bu konuda mahkeme kararına rastlanamamıştır. İsviçre hukukunda da bu doğrultuda görüş ileri sürülmektedir. Birinci bölümde alt müteahhit ve müteahhit arasındaki ilişkiler incelenmiştir. İkinci bölümde iş sahibi ile alt müteahhit ve müteahhit arasındaki ilişkiler incelenmiştir. İş sahibi ile alt müteahhit arasındaki ilişkilerde; sözleşmelerin nisbiliği kuralı gereğince, alt istisna sözleşmesinin tarafları olan alt müteahhit ve müteahhidin birbirlerine karşı borçları ve alacakları olduğu, iş sahibi ile alt müteahhit arasında herhangi bir sözleşme olmaması ve yasada da inşaatçı ipoteği hariç, bu yönde doğrudan uygulanacak bir hüküm bulunmaması nedeniyle herhangi bir borç ve alacak ilişkisinin kural olarak bulunmadığı belirtilmiştir. Sözleşmeden ve haksız fiilden doğan davaların iş sahibi ile alt müteahhit arasındaki ilişkilerden kaynaklanan uyuşmazlıklarda yeterli olmaması nedeniyle, bu soruna çözüm bulmak amacıyla, anılan tarafların birbirlerinden talepte bulunmalarına sağlayabilecek olan; tarafların birbirlerine teminat vermeleri, üçüncü şahıs lehine sözleşme, BK.'nun m. 391 f. 3, üçüncü kişiyi koruyucu etkisi olan sözleşme ve inşaatçı ipoteği incelenmiştir. İş sahibi ile müteahhit arasındaki ilişkiler bölümünde ise; iş sahibinin, alt müteahhidin değil sadece müteahhidin akit tarafı olmasına rağmen, makul nedenler dolayısıyla alt istisna sözleşmesini içerik olarak şekillendirmesinde menfaati bulunduğunu ve bu nedenle de iş sahibi ile müteahhit arasındaki bir çok sözleşmede, alt istisna sözleşmesini içerik olarak müteahhit ile iş sahibi arasındaki sözleşmeye uygun hale getirmek veya müteahhidi alt müteahhide dürüst davranmakla yükümleyen klozlar olduğu, ancak bu klozların sadece müteahhidi iş sahibine karşı yükümlülük altına koyduğunu ve bu klozların müteahhit ile alt müteahhit arasındaki sözleşmeye doğrudan etkisi bulunmadığı açıklanmıştır. Son bölüm olan üçüncü bölümde ise alt istisna sözleşmesini sona erdiren haller incelenmiştir. THE

OF THE THESİS Altough the aim of the subcontract is to divide the job into the parts so that these parts could be done effectively by the subcontractors who are experts on the matters, the appliance of the subcontract in our country is to get the cheap labour force and the heavy taxes on the enterprises. The problems which arises out of the application of the subcontract because of the cheap labour force is related to labour law and out of the interest of this thesis. The relation between the partners of the subcontract is the topic of this thesis. The thesis has an introduction and three chapters. The definition and components of the subcontract and the difference of the subcontract from the similar concepts and the relation between the subcontract and main contract has been studied in the introduction. The relation between the subcontractor and main contractor has been studied in the first chapter. In the second chapter, the relation between the owner and the subcontractor has been studied. The subcontractor and main contractor has debt and credit towards each other and there is not any relation between the owner and subcontractor except the article 807 of the Civil Law . The suits which arises out of the contract and tort are insufficient for the problems coming out of the relation between the owner and subcontractor. Therefore, to give guarantee and the contract for benefit of the third person and the article 391/ 3 of Law of Obligation and the article 807 of the Civil Law and the contract which protects the third parties have been studied to find a solution to this problem. Although the owner is the partner of the main contractor he has an interest for the contents of the subcontract. Therefore the owner puts some clauses in the main contract which forces the main contractor to behave towards the subcontractor according to the rules of bona fides. But these clauses can only put the contractor under obligation towards the owner and has no direct influence over the subcontract. In the last chapter, the reasons which puts an end the subcontractor have been studied.
Keywords: ÖZEL HUKUK