Devlet dışı aktörlerin ülkelerin dış politikasına etkisi : İran dış politikası çerçevesinde Hizbullah örneği - Demircan, Sevda (My University, 2021)
ÖZETDEVLET DIŞI AKTÖRLERİN ÜLKELERİN DIŞ POLİTİKASINA ETKİSİ: İRAN DIŞ POLİTİKASI ÇERÇEVESİNDE HİZBULLAH ÖRNEĞİBilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, insanların ve sermayenin dolaşımının sınırsız hâle gelmesi, uluslararası sistemin analizinde, devlet odaklı yaklaşımları yetersiz kılmıştır. Tez, devlet dışı aktörlerin, değişen uluslararası sistemin çoğulcu yapısında, devletlerin dış politikasını nasıl ve ne derece etkilediğine cevap bulmak amacını taşımaktadır. Tezin kavramsal çerçevesini oluşturmak için karşılıklı bağımlılık ve transnasyonalizm kavramlarından faydalanılacaktır. Devlet dışı aktörlerin, devletlerin dış politikasına etkisini analiz edebilmek için devlet dışı silahlı aktör olan Hizbullah’ın İran dış politikasındaki rolü örnek vaka olarak ele alınacaktır. Ortadoğu’da devlet dışı silahlı aktörlerin sayısının artması, bu aktörlerin bölgedeki devletlerin dış politikasındaki etkilerinin de artmasına neden olmuştur. Devlet dışı silahlı aktörler belli sınırlar içinde oluşum gösterseler de amaçları ulus ötesi bir nitelik taşımaktadır. Hizbullah da Lübnan’da kurulmuş olmasına rağmen Ortadoğu’da etkili bir aktör olarak varlığını sürdürmektedir. İran ile Hizbullah’ın ideolojik ve eylemsel ortaklığı Hizbullah’ın kuruluş aşamasında başlamıştır. İran, Ortadoğu’da kendi dış politikasını Hizbullah üzerinden gerçekleştirmekte ve bu da Hizbullah’ı İran’ın bölgede önemli bir müttefiki haline getirmektedir. İÇİNDEKİLERÖZETiABSTRACTiiİÇİNDEKİLERiiiTABLO LİSTESİvKISALTMALARviGİRİŞ11. TEORİK BİR ÇERÇEVE OLARAK TRANSNASYONEL YAKLAŞIM61.1. Devlet Merkezli Yaklaşımın Değişimi61.2. Karşılıklı Bağımlılık Kavramı81.3. Transnasyonalizm Kavramı101.4. Devlet Dışı Aktörler131.4.1. Devlet Dışı Aktörlerin Kategorileri161.4.2. Çok Uluslu Şirketler161.4.3.Uluslararası Örgütler181.4.4. Hükümet Dışı Kuruluşlar201.4.5. Devlet Dışı Silahlı Aktörler212. İRAN DIŞ POLİTİKASININ İNŞA SÜRECİ252.1. Devrim Öncesi Siyasal Ortam252.2. 1979 İran İslam Devrimi272.3. Devrim Sonrasında Siyasal Sistemin Dönüşümü ve Kurumlar302.3.1. Anayasa302.3.2. Anayasayı Koruyucular Konseyi(AKK)312.3.4. Uzmanlar Meclisi332.3.5. Düzenin Yararını Teşhis Konseyi (Maslahat Konseyi)332.4. Velayet-i Fakih Kurumu342.4.1. Şii İnancı362.4.2. Safevi Döneminde Şiilik372.4.3. 1979 Devrimi Sonrasında Şiiliğin İdeolojik Boyutu392.4.4. İran’ın Şii Nüfusa Sahip Ülkeler ile İlişkileri402.5. Jeopolitik Konum422.6. Ekonomi432.7. Nükleer Enerji453. HİZBULLAH’IN İRAN DIŞ POLİTİKASINDAKİ YERİ483.1. Hizbullah’ın Ortaya Çıktığı Coğrafya: Lübnan483.1.2. Lübnan Şiilerinin Örgütlenmesi- Emel Hareketi503.2. Hizbullah’ın Kuruluş Aşaması523.2.1. Hizbullah’ın İdeolojik Temelleri543.2.2. Hizbullah’ın Yapısı553.3. Hizbullah’ın Siyasallaşması573.3.1. Hizbullah’ın Siyasi Programı573.3.2. Hizbullah’ın 1992 Parlamento Seçimlerine Katılımı583.3.3. 1996 Parlamento Seçimleri593.3.4. 2000 Parlamento Seçimlerinden Günümüze Lübnan’da Siyasal Ortam593.4. Hizbullah-İran İlişkisi633.4.1. İran’ın Bölge Politikasında Hizbullah’ın Rolü633.4.2. Hizbullah-İsrail Çatışması ve İran643.4.3. Suriye-İran İlişkisinde Hizbullah’ın Rolü66SONUÇ69KAYNAKÇA72

ABSTRACTTHE EFFECT OF NON-STATE ACTORS ON THE FOREIGN POLICY OF COUNTRIES: THE CASE OF HEZBOLLAH ON IRAN’S FOREIGN POLICYThe developtments in information and communication technologies and the unlimited circulation of people and capital made the state-oriented approaches inadequate to analyze the international system. This study aims to find an answer to how and to what extent non-state actors affect the foreign policy of states in the pluralist structure of the changing international system. The concepts of interdependence and transnationalism will be used to form the conceptual framework of the thesis. The role of Hezbollah as a non-state armed actor on Iranian foreign policy will be discussed as a case study in order to analyze the effects of non-states actors on the foreign policy of states. The increase in the number of non-state armed actors in the Middle East have led to an increase of the influence of these actors on the foreign policies of the states in the region. Even if the non-state armed actors emerge within certain frontiers, their aims are transnational; while formed in Lebanon, Hezbollah is still an influential actor in the Middle East. The ideological and operational partnership between Iran and Hezbollah has begun at the founding stage of Hezbollah. Iran pursues its foreign policy through Hezbollah and this makes Hezbollah an important regional ally of Iran.
Keywords: Devlet Dışı Aktör; Dış ilişkiler; Dış Politika Iran; Foreign Policy; Foreign relations; Hezbollah; Hizbullah; Iran; Islamic countries; İran; İslam ülkeleri; Middle East; Non-State Actor; Orta Doğu; Transnasyonalizm; Transnationalism