St. Petersburg'da gerçekleşmemiş bir cami projesi - KÖK, ELİF (My University, 2023)
Rusya’ya birkaç yüzyıl boyunca başkentlik yapan St. Petersburg şehrinde, ilk kurulduğu yıllardan itibaren Müslüman bir nüfusun da yerleşik olduğuna çeşitli kaynaklar tanıklık ederler. 19. yüzyıl başından itibaren, şehirde yaşayan Müslümanların ibadet gereksinimlerini karşılamak amacıyla bir cami inşa edilmesine yönelik girişimler hızlanmış ise de böyle bir proje ancak 20. yüzyılın başında gerçekleştirilebilmiştir. Şehrin çok merkezi bir noktasında inşa edilen ve bugün hala işlevini sürdürmekte olan mevcut cami, canlandırmacı bir yaklaşımla, belirgin bir biçimde Timurlu mimari üslubunu yeniden ele alır. Ancak, inşa edilen bu camiden yüz yıl kadar önce, 19. yüzyılın başında sipariş üzerine tasarlanan fakat çeşitli sebeplerle hayata geçirilemeyen bir cami projesi daha vardır ve tasarım özelliklerine bakıldığında, bugün hala ayakta olan camiden çok farklı üslup eğilimlerini yansıttığı görülür. Projeyi tasarlayan İsviçre kökenli ve İtalya’da öğrenim görmüş olan mimar Luigi Rusca, 1780’lerden itibaren uzun yıllar boyunca Rusya’da çalışmış ve pek çok önemli yapıyı, hatta bazı caddeleri ve meydanları da tasarımlamıştır. Tüm projelerinde, katıksız klasisist bir tutum sergilediği gözlemlenmektedir. Aynı tutum, gerçekleştirilememiş olan cami projesinde de belirgindir. Projeyi İslam mimarisine daha yakın kılmak için, mimarın sivri kemerli pencereler gibi bazı detaylar eklediği görülür. Bununla birlikte, caminin bir minaresi yoktur. Sonuçta ortaya çıkan tasarım, eğer inşa edilseydi, bir camiden ziyade, belki bazı anıtsal mezar binalarına daha yakın görünecekti. Bu çalışmada, gerçekleştirilememiş olan bu cami projesi ve tasarımcısı Luigi Rusca’nın üslup tercihleri incelenecektir.
Keywords: Cami; Rusya; St Petersburg; 19. Yüzyıl; Proje