Ergenlerin, aile içi psikolojik örüntülere göre sürekli öfke ve öfke ifade tarzlarının incelenmesi - Olmuş Özkan, Gülser (My University, 2001)
Araştırmanın amacı, lise öğrenimi görmekte olan ergenlerin, öfke düzey ve tarzlarının, algıladıkları aile içi psikolojik örüntüler bağlamında incelenmesidir. Bu ana amaç çerçevesinde, ergenlerin öfke düzey ve tarzlarının, yaş, cinsiyet, ana baba eğitim seviyesi ve doğum sırası ve tek çocuk olup olmaması değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı da araştırılmıştır. Çalışma, ilişkisel tarama modelinde bir araştırmadır. Araştırmanın örneklemini, İstanbul Kadıköy'de bulunan Şenesenevler ve Hayrullah Kefoğlu Liselerinde 2000-2001 Eğitim-Öğretim yılında öğrenim gören, 15, 16, 17 yaş grubundaki toplam 419 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan ergenlerin, aile içi psikolojik örüntülerini nasıl algıladıklarını ölçmek için Aile Ortamı Ölçeği ve öfke düzeylerini ve öfkelerini ifade davranış biçimlerini ölçmek için de Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeği uygulanmıştır. Bu iki ölçekten başka, katılımcıların, yaş, cinsiyet, anne-baba eğitimi, kardeş sayısı gibi değişkenleriyle ilgili bilgi almayı amaçlayan ve araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. İstatistiksel analizlerde iki grup arasındaki ortalama puan farklılıklarının analizi için student-t testi, ikiden fazla grubun ortalama farklılıkları için tek yönlü varyans analizi, Gruplar arası farklılıkları saptamak için de Scheffe testi kullanılmıştır. Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz ve Aile Ortamı Ölçeği puanlarının ilişkisi Pearson Korelasyon Analizi ve Çok Değişkenli Stepwise Regresyon Analizleri ile değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizi sonunda elde edilen bulguları şöyle özetleyebiliriz: Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeği puanlarının, Aile Ortamı Ölçeği ile ilişkisi incelendiğinde, Aile Ortamı Ölçeğinin, birlik-beraberlik boyutu ile, öfke içe ve öfke dışa boyutları arasında negatif ilişki, öfke kontrol boyutu ile ise pozitif ilişkinin varlığı istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeğinin, sürekli öfke ve öfke kontrol alt ölçeklerinin Aile Ortamı Ölçeğinin denetim boyutuyla arasında pozitif zayıf ilişki elde edilmiştir. Denetim boyutunun öfke içe ve öfke dışa alt ölçekleriyle arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz ve Aile ortamı Ölçeğinin ilişkisinin regresyon modeli olarak açıklanmasında, bağımlı değişken olarak sürekli öfke alındığında, bu değişkeni açıklayan modelin, denetim ve birlik-beraberlik bağımsız değişkenleri ile açıklandığı görülmüştür. Birlik-beraberlik boyutu bu modeli negatif olarak etkilemektedir. Bağımlı değişken olarak, öfke içe alındığı zaman, bu değişkeni açıklayan modelin, denetim ve birlik-beraberlik bağımsız değişkenleri ile açıklandığı ve birlik-beraberliğin modeli negatif olarak etkilediği görülmektedir. Bağımlı değişken olarak öfke dışa alındığı zaman bu değişkeni açıklayan modelin birlik beraberlik değişkeni ile açıklandığı ve bu değişkenin modeli negatif olarak etkilediği saptanmıştır. Son olarak öfke kontrol boyutu, bağımlı değişken olarak alındığı zaman bu değişkeni açıklayan modelin, birlik-beraberlik değişkeni ile açıklandığı ve modeli pozitif olarak etkilediği görülmektedir. Özetle, aile ortamında algılanan birlik-beraberlik duygusunun, ergenlerde sürekli öfke, içe ve dışa yönelen öfkeyi azaltıcı ve öfke kontrol davranışını da arttırıcı bir etkiye sahip olduğu sonucu çıkmıştır. Aile ortamında algılanan denetimin ise ergenlerin sürekli öfke düzeyini arttırdığı, öfkelerini içe yöneltme ve kontrol altında tutma davranışını da güçlendirdiği bulunmuştur. Araştırmada, Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeği nin, sürekli öfke, öfke içe, öfke dışa, öfke kontrol alt ölçeklerinin ortalama değerleri incelendiğinde, cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı ( P>0.05 düzeyinde) bir farklılık elde edilmemiştir. Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeğinin 15, 16, 17 yaş gruplarına göre farklılıkları incelenmiş ve sadece öfke dış alt boyutunda anlamlı bir fark bulunmuştur. Farklılığın kaynağını bulmak için Post-Hoc (Scheffe testi) karşılaştırması yapılmış ve Öfke Tarz Ölçeğinin öfke dışa alt boyutunda, 15 ve 17 yaş grupları arasında, istatistiksel olarak anlamlı bir fark elde edilmiştir. Buna göre 15 ve 17 yaş grupları arasında, 0.05 düzeyinde, öfke dışa alt boyutunda 17 yaş grubunun lehine anlamlı bir fark vardır. Bunun anlamı, 17 yaş grubu ergenlerinin öfkelerini, 15 yaş grubu ergenlerine göre daha fazla dışa yönelttikleridir. Anne ve babaların eğitim düzeyinin, ergenlerin sürekli öfke ve öfke ifade davranışlarını etkileyen bir değişken olup olmadığı araştırılmış ve anne ve babanın ilköğretim, ortaöğretim veya yükseköğretim görmüş olmasının ergenin öfke düzey ve davranışını etkileyen bir değişken olmadığı bulunmuştur. Ergenlerin öfke düzey ve davranışının, doğum sırasına (ilk, ortanca veya son çocuk olmak) göre farklılık göstermediği bulunmuştur. Araştırmada son olarak, ergenin ailede tek çocuk veya kardeş sahibi olması, öfke düzey ve davranışlarını etkileyen bir etmen olarak bulunmamıştır.

The aim of this research was to assess whether the anger level and anger expression styles of adolescents differ with respect to their perception of family environment. In this study the anger level and anger expression styles of adolescents were also investigated correlationally with respect to the variables of adolescents' age, sex, birth order, parent's educational statüs and being single child or not. This research was performed in accordance with the correlatıonal scanning model. The sample of it is adolescents on ages 15, 16, 17. The subjects were students of Şenesenevler and Hayrullah Kefoğlu High School which are in Kadıköy, in İstanbul. There were 419 students, 243 of them were girl, 176 of them were boys. To assess the trait anger level and anger expression styles of adolescents, The Trait Anger Expression Scaleé and to assess adolescents' perception of their family environment, Family Environment Questionaire were used. In addition to these scales, to reach some variables such as age, sex, parent's educational statüs, birth order and having sibling we used Personal Questionnaire Form. After the data gathering phase the raw data were analysied statistically. We used The Independent Group t Test to find out whether there was a significant difference among two groups averages, One Way Analysis of the Variance (F Test) was used for a significant difference among the groups averages more than two. When tehre was a significant difference among the group averages, The Scheffe Test was used to determine the source of the difference. Person Correlational Analyse Test and Stepwise Regression Analyse were used to determine the connection between The Trait Anger Expression Scale and Family Environment Questionaire points. The followings are the findings of the research: It was found out that there is a negative correlation between cohesion dimension of Family Environment Questionaire and repressed anger, expressed anger, and positive correlation with controlled anger. It was found out that there is a positive correlation between trait anger, controlled anger, and the perception of control in family environment. There was no correlation between the perception of control and repressed and expressed anger. When we examined the relationship between The Trait Anger Expression Scale and Family Environment Scale as a regression model, we saw that trait anger was explained by control and cohesion in family environment.. Cohesion affected this model negatively. When we took repressed anger as a dependent variable, this model which explain this variable could be explained by control and perception in family. Cohesion affected this model negatively When we took expresed anger as a dependent variable, this model which explain this variable could be explained by cohesion. This variable affected this model negatively. Finally when we took controlled anger as a dependent variable, this model which explain this variable could be explained by cohesion. This variable affected this model positively. In summary, in this research, it was found out that cohesion in family environment decrease adolescents' trait anger level and repressed and expressed anger behaviourand insrease controlled anger behaviour. The perception of control in family environment increase adolescents' trait anger level, controlled anger and repressed anger bahaviour. The trait anger level, repressed, expressed, and controlled anger of adolescents'did not show any difference with respect to the sex of adolescents. In this research it was investigated that whether there was difference in trait anger level and repressed, expressed, controlled anger with respect to the ages of adolescents. As a result of One Way Analysis and Scheffe Test, we found out that there is a statistical meaningful difference between the ages of 15 and 17. That means17 ages adolescents can expres their anger to the outside more than 15 ages adolescents. There was no difference in trait anger, repressed, expressed, controlled anger with respect to the adolescents'parent's educational statüs. It was found that adolescents' trait anger level and anger styles didn't differ according to their birth order. Finally, it was found out that adolescents' sibling situation (having sibling or not) didn't effect their trait anger level and anger behaviour styles.
Keywords: Aile İçi İlişkileri; Ergenlik Psikolojisi; Heyecanlar ve duygular; Öfke; Psikoloji