Karşılıklı öğretim stratejisinin Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen ilkokul öğrencilerinin okuma becerisi ve motivasyonuna etkisi (bir eylem araştırması) - Durmaz, Mücahit (My University, 2025)
Bu çalışmada, ana dili eğitim dilinden farklı olan öğrencilerin akıcı okuma, okuduğunu anlama, kelime hazinesi ve okuma motivasyonlarının karşılıklı öğretim stratejisi temelli müdahale geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Şanlıurfa ili Eyyübiye ilçesine bağlı bir devlet ilkokulunda, ikinci sınıfa devam eden ve ana dili, eğitim dilinden farklı olan 20 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerinin belirlenmesinde Yanlış Analiz Envanteri’nin soru ölçeği kullanılmıştır. Akıcı okuma bileşenlerinden; doğru okuma becerisi, doğru okuma yüzdesi ile; hız (otomatiklik), bir dakikada doğru okunan kelime sayısı ile; prozodi ise “Okuma Prozodisi Rubriği” ile belirlenmiştir. Öğrencilerin kelime bilgi düzeyleri “Kelime Bilgi Testi” ile belirlenirken okuma motivasyonları “Okuma Motivasyonu Ölçeği” ile belirlenmiştir. Ön test veri toplama süreci tamamlandıktan sonra karşılıklı öğretim stratejisi temelli oluşturulan müdahale programının ilk 6 oturumu, pilot uygulama kapsamında benzer ölçütleri taşıyan farklı ikinci sınıf öğrenci grubuna uygulanmıştır. Pilot uygulama sonrası müdahale programının son hâlini almasıyla birlikte araştırmanın çalışma grubunu oluşturan öğrencilerle uygulama sürecine geçiş yapılmıştır. Haftada iki oturum olmak üzere 24 oturumdan oluşan uygulama süreci 12 hafta boyunca devam etmiştir. Uygulama sürecinin tamamlanmasıyla birlikte araştırmanın son test verileri, belirtilen veri toplama araçları ile toplanmıştır. Çalışma grubunu oluşturan öğrencilerle karşılıklı öğretim stratejisine, uygulama sürecine ve bu süreçte kullanılan materyallere yönelik görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nicel veriler SPSS 24 paket kullanılarak analiz edilirken nitel veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Nicel verilerden elde edilen bulgulara göre öğrencilerin ön test ve son test okuduğunu anlama ve akıcı okuma becerileri, kelime hazinesi ve okuma motivasyonu düzeyleri arasında son test lehine anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Bu doğrultuda ana dili eğitim dilinden farklı olan öğrencilerin akıcı okuma ve okuduğunu anlama becerilerinin, kelime hazinesi ve okuma motivasyonu düzeylerinin iyileştirilmesinde karşılıklı öğretim stratejisi temelli oluşturulan müdahale programının etkili olduğu söylenebilir. Öğrencilerin karşılıklı öğretim stratejisine, uygulama sürecine ve bu süreçte kullanılan materyallere yönelik görüşleri incelendiğinde; öğrencilerin birbirlerinin öğrenmelerine yardımcı oldukları, birlikte öğrenmekten ve metin işleme sürecini kendilerinin yönetmesinden keyif aldıkları, metin işleme sürecinde stratejileri kullanmanın okudukları metinleri daha iyi anlamalarına olanak sağladığı ifade edilebilir. Öğrenciler, kullanmakta en çok zorlandıkları stratejinin özetleme olduğunu ve bazı oturumlarda kendini yetersiz hissetme, stratejilere yönelik örnekler oluşturmada zorlanma, gürültülü ortamdan dolayı iletişim kopukluğu yaşama gibi olumsuz durumlarla karşı karşıya kaldıklarını da belirtmişlerdir.

This study aims to improve the fluent reading, reading comprehension, vocabulary, and reading motivation of students whose main language is different from the language of education through an intervention programme based on reciprocal teaching strategies. To this end, the research was conducted using action research, one of the qualitative research methods. The study group consisted of 20 students in the second grade of a state primary school in the Eyyübiye district of Şanlıurfa province in the 2023-2024 academic year, whose native language was different from the language of instruction. Criterion sampling, one of the purposeful sampling methods, was used to determine the study group. The criteria were that the students' native language was different from the language of instruction and that they were learning Turkish as a second language. The question scale of the Error Analysis Inventory was used to determine the students' reading comprehension skills. The components of fluent reading were determined as follows: accurate reading ability and accurate reading percentage; speed (automaticity) and the number of words read correctly in one minute; and prosody using the ‘Reading Prosody Rubric.’ Students' vocabulary knowledge levels were determined using the ‘Vocabulary Knowledge Test,’ while their reading motivation was determined using the ‘Reading Motivation Scale.’ After the pre-test data collection process was completed, the first six sessions of the intervention programme, which was developed based on the reciprocal teaching strategy, were applied to a different group of second-grade students with similar criteria as part of the pilot application. After the pilot application, the intervention programme was finalised, and the application process was initiated with the students who formed the study group of the research. The application process, consisting of 24 sessions at a rate of two sessions per week, continued for 12 weeks. Upon completion of the application process, the final test data of the study were collected using the specified data collection tools. Interviews were conducted with the students forming the study group regarding the reciprocal teaching strategy, the application process, and the materials used in this process. The quantitative data obtained were analysed using the SPSS 24 software package, while the qualitative data were analysed using content analysis. According to the findings obtained from the quantitative data, there was a significant difference in favour of the final test in terms of the students' pre-test and final test reading comprehension and fluent reading skills, vocabulary and reading motivation levels. In this regard, it was observed that the intervention programme based on the reciprocal teaching strategy was effective in improving the fluent reading and reading comprehension skills, vocabulary, and reading motivation levels of students whose native language was different from the language of instruction. When examining the students' views on the reciprocal teaching strategy, the implementation process, and the materials used in this process, it was stated that students enjoyed helping each other learn, learning together, and managing the text processing process themselves, and that using strategies in the text processing process enabled them to understand the texts they read better. Students also noted that the strategy they found most challenging to use was summarising, and that they encountered negative situations such as feeling inadequate in some sessions, struggling to create examples for the strategies, and experiencing communication breakdowns due to noisy environments.
Reciprocal teaching strategy on the reading skills and motivation of primary school students learning Turkish as a second language (an action research study)
Keywords: ana dili; Education, Elementary; Eğitim, İlk; İkinci dil kazanımı; Karşılıklı öğretim; kelime hazinesi; learning Turkish as a second language; main language; okuma becerisi; okuma motivasyonu; Öğrenim ve öğretim (İlk); reading motivation; reading skills; Reciprocal teaching; Second language acquisition; Turkish language --Study and teaching (Elementary); Türk dili; Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenme; word vocabulary