Roma Hukukunda çevrenin korunmasına ilişkin hukuki vasıtalar - Sözğüt, İpek Sevda (My University, 2012)
ROMA HUKUKUNDA ÇEVRENİN KORUNMASINA İLİŞKİN HUKUKİ VASITALAR Bütün insanlığın ortak yaşam alanı olarak çevre olgusu ve çevrenin korunması, coğrafi ve tarihi düzlemde sınır tanımayan bir şekilde tüm toplumların en önemli sorunsalı olmaya devam etmektedir. Çevre sorunları tarihi, hemen hemen insanlık tarihi kadar eskilere dayanmaktadır. Bu çalışma ile, çevre sorunsalına antik uygarlıkların yaklaşımı ve esas olarak Roma Hukukununda çevrenin korunmasına ilişkin öngörülen hukuki vasıtalar ortaya koyulmak istenmiştir. Çalışmanın ana teması, Antik Roma Uygarlığı’nda çevre anlayışı, genel olarak çevre sorunları ve bu sorunlar karşısında getirilen hukuki düzenlemelerin açıklanmasıdır. Antik Roma’da çevrenin korunmasıyla kastedilen, her bir bireyin sağlığa (salubritas) temizliğe ve hijyene yönelik menfaatlerinin korunmasına dair kuralların toplamından oluşan genel korumadır. Roma Hukukunda çevrenin korunmasını sağlayan pek çok kural, komşular arasındaki ilişkileri belirleyen, birlikte yaşama kuralları içerisinden çıkmıştır ve bu düzenlemeler mülkiyet hakkına sınırlandırmalar getiren anlamlı kurallardır. Her somut olayda korunan hukuki menfaatin ise, bireysel menfaat ve kamunun menfaati arasında kaldığı görülmektedir. Antik Roma Uygarlığı’nda çevre sorunları, kirlilik yaratan unsurların azlığı ve o dönem itibariyle kaynakların henüz tükenmemişliği gibi objektif nedenlerden dolayı, ilk planda endişe verici olarak karşılanmamıştır. Çevrenin korunması kuşkusuz Roma hukuk politikasının ana teması olamamıştır. Özel hukuk açısından, yapısı itibariyle özel menfaatleri içerdiği kadarıyla basit çevre unsurlarının korunduğu görülmektedir. Romalılar bunun üzerine tamamlayıcı olarak, münferit olaylar üzerine özel düzenlemelerle, özellikle su kirliliğine karşı kurallarla, bu kuralları daha yararlı hale getirerek, şehrin hijyenini, atıksuların idaresini, o dönemin şartlarına göre başarılı bir şekilde sağlamışlardır. Romalılar toplumsal şartları dahilinde, kendilerini takip eden medeniyetlere göre, çevrenin korunması için çok daha fazla çaba sarfetmişlerdir. LEGAL INSTRUMENTS ON PROTECTION OF ENVIRONMENT IN ROMAN LAW Environmental aspect as the common living space of all mankind and the protection of the environment continue to be the most important issues of all societies in a manner not having any boundaries on a geographic and historical platform. The history of environmental issues is as old as the history of humanity. With this study, it is intended to present the approach of ancient civilizations to the environmental issues and basically the legal means envisaged with regard to the protection of the environment in Roman Law. The main theme of the study is the explanation of the environment perception, and in general, the environmental issues and the legal arrangements brought forward in the face of these issues in the Ancient Roman Civilization. What is meant by the protection of the environment in Ancient Rome is the general protection composed of the sum of all the norms relating to the protection of interests of each individual oriented towards health (salubritas), cleanliness and hygiene. Many norms in Roman Law, ensuring the protection of the environment, have emerged from the rules of living together, which determined the relations between the neighbors, and these arrangements are the meaningful rules bringing forth restrictions upon property rights. It is seen that the legal benefit, being protected in all concrete cases, has remained in between the individual interest and the public interest. Environmental issues in the Ancient Roman Civilization were not initially regarded as worrisome due to the objective reasons such as the rarity of the polluting elements and the inexhaustibleness of the resources as of that period. Protection of the environment, indubitably, was not the main theme of the Roman Law policy. It is seen that the basic environmental elements were protected in terms of private law to the extent of encapsulating private interests in respect of its structure. Adjunct to this, the Romans have successfully ensured, in that period’s conditions, the hygiene of the city, and the management of wastewater by making these rules more beneficial with special arrangements in the face of isolated incidents and with the rules especially against water pollution. Romans, within their social conditions, had exerted more efforts for the protection of the environment when compared to the subsequent civilizations.
Keywords: Özel Hukuk; Roma Hukuku