Ricalü’l-gayb kavramı ve kelam ilmi açısından değerlendirilmesi - Demir, Osman (My University, 1999)
Title: The concept of ricâlü'l-gayb (man of unseen) and its examine according to İslamic Belief. This study aims to evaluate the understanding of ricâlü'l-gayb which is mostly used in Sufism in İslâmic Belief. Our study includes four chapters: İn chapter one we firstly wanted to notice the source books of this concept in İslamic Belief. So we introduced the primordial eleven sources of this belief. İn chapter two we presented the concepts like kutub (pole, axis), imâmân (two imam), abdal (substitues), evtâd (ascension), nücebâ (nobles), which was attributed in this belief. İn this chapter we also mentioned the important features of this belief like being mediatrix between God and people, to cause the human's need when they pray them and protect the people against the enemies. İn third chapter the origin of this belief and its interest with beliefs before Islam is mentioned. İn this chapter we firstly dealt with the first religions and beliefs before Islam. So we showed the similarity between this understanding and primordial religional systems before Islâm. In the last chapter, we firstly discussed the arising of this concept both in Sufism and Şhi'ite and we showed the similarity between Sufism and Shi'ism and how this belief effected by Shi'ite. Whe also mentioned that what's the importancy of İbn Arabi in formation of this belief. Then we evaluated this belief according to Islamıc Belief. We saw that it couldn't be acceptable. Because there is no references from the sources of Islam, the Qur'an and the Hadith. Also there is no necessıty to those people between publıc and God. İn brief the study concludes that points.

Kelâm İlmi Açısından Ricâlü'l-Gayb adlı çalışmamız muhtevâ olarak başlıca dört bölüme ayrılmaktadır: I. Bölüm Kavramlar ve Kaynaklar başlığını taşımakta olup bu bölümde ricâlü'l-gayb inancına kaynaklık eden başlıca eserler tanıtılmaya çalışılmıştır. Yazma ve matbû eserler olmak üzere ikiye ayrılan bu bölümün yazma eserler kısmında Süleymaniye Kütüphanesi'nde tesbit edebildiğimiz düşünce açısından orjinal gördüğümüz sekizini tanıtmaya çalıştık. Matbû eserlerden ise bu düşünceye diğerlerine nazaran daha geniş yer ayıran beş tanesini tanıttık. Kavramlar bölümünde ise, mutasavvıflar tarafından ricâlü'l-gayb içinde en yaygın kulanıma sahip, aktâb, imâmân, abdal, evtâd, nücebâ, nukabâ ve efrâd gibi kavramlar üzerinde durulmuş, ayrıca bu gruba dâhil edilen diğer kavramlara da değinilmiştir. Ayrıca bu bölümde Hızır inancına da değinilmiş, ricâlü'l-gayb'la olan irtibatı üzerinde durulmuştur. II. Bölümde ise, islâm öncesi dönemlerde bu anlayışın var olup olmadığını araştırdık. Kaynağı itibarıyla tartışmalara konu olan ve bazı âlimler tarafından şiddetle tenkit edilen bu anlayışın islam öncesiyle mukayesesini yapmaya ve benzer bazı noktaları tesbit etmeye çalıştık. İslamda ricâlü'l-gayb alt başlığını taşıyan üçüncü bölümde ise, tasavvufî düşüncede ricâlü'l-gayb tanıtılmaya çalışılmış, temel özellikleri üzerinde durulmuştur. Akabinde ricâlü'l-gaybın kaynağı konusu gündeme getirilmiş, alimlerin bu konudaki değerlendirmeleri üzerinde durulmuştur. Ayrica bu bölümün sonunda tarihi süreç içinde İslam tasavvufu ve Şia ilişkileri ele alınmış, neticede tasavvuftaki velâyetle Şia'daki imâmet anlayışının mukayesesi yapılmiştır. Kelâm İlmi Açısından Ricâlü'l-Gayb İnancının Değerlendirilmesi adını taşıyan tezimizin dördüncü ve son bölümü ise iki kısım olarak düşünülmüş olup birinci kısımda mutasavvıfların bu inançlarını temellendirmeye çalıştıkları âyet ve hadisler değerlendirilmiştir. İkinci kısımda ise bu inanca aklî deliller açısından yaklaşılmış, temel özellikleri gözönünde bulundurularak kelâm ilmi açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Keywords: Din; İslam Dini; Kelam; Kur’an; Tefsir ve tefsir ilmi