Klasik Arap edebiyatında nazım ve nesir arasındaki üstünlük meselesi ve Ebu'l-Kâsım el-İşbîlî'nin bu konudaki görüşü - Tekin, Elif (My University, 2020)
Çalışmada Arap edebiyatı eleştirisi meselelerinden nazım ve nesir arasındaki üstünlük tartışması, Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî öncesi Arap edebiyatı ve Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî merkezinde ele alınmıştır. Çalışmanın amacı bu mesele hakkında İşbîlî öncesi Arap edebiyatında hangi görüşlerin ileri sürüldüğünü göstermek, İşbîlî hakkındaki bilgileri Türkçe literatüre kazandırmak, ve onun İhkâmu san`ati’l-kelâm adlı eserinde bu meseleyi nasıl ele aldığını icelemektir. Tez iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde nazım, şiir ve nesrin tanımları verilmiş, Aristoteles ve Meşşâî filozoflarla Arap edipleri arasındaki etkileşim ortaya konmuş, daha sonra İşbîlî öncesindeki alimlerin görüşleri “nazmı önceleyenler”, “nesri önceleyenler” ve “uzlaşmacı yaklaşımı benimseyenler” şeklinde üç başlık altında anlatılmıştır. İkinci bölümde İşbîlî’nin hayatı, eğitimi, eserleri ve günümüze ulaşabilmiş tek eseri olan İhkâmu san`atil-kelâm adlı eseri hakkında bilgiler verilmiş, daha sonra müellifin bu eserinde nazım ve nesir arasındaki üstünlük meselesine dair görüşleri belirtilmiştir.ÖZETIABSTRACTIIÖNSÖZIIIGİRİŞ1ÇALIŞMANIN KONUSU VE AMACI1ÇALIŞMANIN YÖNTEMI VE KAYNAKLARI3LITERATÜR41. KLASİK ARAP EDEBİYATINDA EBU’L-KÂSIM EL-İŞBÎLÎ ÖNCESİ NAZIM VE NESİR ARASINDAKİ ÜSTÜNLÜK MESELESİ TARTIŞMALARI61.1. Nazmın ve Nesrin Tanımları61.1.1. Nazmın Tanımı61.1.2. Nesrin Tanımı141.2. Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî Öncesi Klasik Arap Edebiyatında Nazım ve Nesir Arasındaki Üstünlük Meselesi Tartışmaları151.2.1. Nazmı Önceleyenler ve Görüşleri231.2.1.1. Ebu’l-Abbâs el-Müberrid (ö. 286/ 900) ve Görüşleri231.2.1.2. Ebû Ali el-Hâtimî (ö. 388/ 988) ve Görüşleri251.2.1.3. İbn Reşîk el-Kayrevânî (ö. 456/ 1064) ve Görüşleri261.2.2. Nesri Önceleyenler ve Görüşleri351.2.2.1. Ebû İshâk es-Sâbî (ö. 384/ 994) ve Görüşleri351.2.2.2. Ebû Hayyân et-Tevhîdî (ö. 414/ 1023) ve Görüşleri401.2.2.3. Ebû Ali Merzûkî (ö. 421/ 1030) ve Görüşleri481.2.3. Uzlaşmacı Yaklaşımı Benimseyenler ve Görüşleri501.2.3.1. Ebû Hilâl el-`Askerî (ö. 400/ 1009’dan sonra) ve Görüşleri501.2.3.2. Ebu’l-Alâ el-Maarrî (ö. 449/ 1057) ve Görüşleri511.2.3.3. İbn Sinân el-Hafâcî (ö. 466/ 1073) ve Görüşleri542. EBU’L-KÂSIM EL-İŞBÎLÎ, İHKÂMU SAN`ATİ’L-KELÂM ADLI ESERİ VE BU ESERİNDE NAZIM VE NESİR ARASINDAKİ ÜSTÜNLÜK MESELESİ562.1. Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî562.1.1. Hayatı562.1.2. Eğitimi572.1.3. Eserleri592.1.3.1. İhkâmu san`ati’l-kelâm592.1.3.2. el- İntisâr li Ebi’t-Tayyib592.1.3.3. es- Sâci`a ve’l-garîb602.1.3.4. es-Sec`u’s-sultânî612.1.3.5. Hutbetu’l-ıslâh622.1.3.6. Semeretu’l-edeb622.1.3.7. Hılyetu’l-fukahâ632.1.4. Arap Edebiyatındaki Yeri632.2. İhkâmu san`ati’l-kelâm652.2.1. Kitabın Konusu, Bölümleri ve İçeriği662.2.2. Müellifin İstişhâd Yöntemi742.3. Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî’nin İhkâmu san`ati’l-kelâm Adlı Eserinde Nazım ve Nesir Arasındaki Üstünlük Meselesine Dair Görüşleri782.3.1. Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî’nin Tartışmadaki Konumu782.3.2. Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî’nin Nazma Yönelik Olumsuz Eleştirileri812.3.2.1. Âyet, Hadis ve Diğer Kavillerden Getirdiği Deliller812.3.2.2. Nazımda Gördüğü Kusurlar872.3.3. Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî’nin Nesri Öncelemesi ve Nesrin Lehine Olan Görüşleri912.3.3.1. Âyet ve Hadislerden Getirdiği Deliller912.3.3.2. Nesrin Lehine Olan Görüşleri922.3.4. Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî’nin Nazım ve Nesir Arasındaki Üstünlük Meselesine Dair Olan Görüşlerinin Değerlendirilmesi94SONUÇ96KAYNAKÇA100

In this study, the superiority between verse and prose, which is one of the issues of criticism of Arabic literature, was examined focusing on Arabic literature before Abu’l-Qâsim al-Ishbîlî and on Abu’l-Qâsim al-Ishbîlî The aim of the study is to indicate which views were put forward on the issue in Arabic literature before al-Ishbîlî, to bring the knowledges about al-Ishbîlî to Turkish literaure and to examine how he handled this issue in his work named Ihkâm san‘ati’l-kalâm. The thesis consists of two chapters. In Chapter one, the definitions of verse, poetry and prose were given, the interaction between Aristotle, Islamic Peripatetic philosophers and Arab litterateurs was revealed and then the views of scholars before al-Ishbîlî were explained under three headings as “those who give priority to verse”, “those who give priority to prose” and “those who adopt a conciliatory approach”. In chapter two, information about al-Ishbîlî’s life, education, works and his only work that has survied to our day by the name of Ihkâm san‘ati’l-kalām was given and then the author’s views in this work on the issue of superiority between verse and prose were stated.
Keywords: Abu’l-Qâsim al-Ishbîlî; Arabic philology; Arap dili ve edebiyatı; criticism of classical Arabic literature; Ebu’l-Kâsım el-İşbîlî; Ihkām san‘ati’l-kalâm; İhkâmu san`ati’l-kelâm; issue of priority; Klasik Arap edebiyatı eleştirisi; nazım; nesir; prose; üstünlük meselesi; verse