Aydınlatma tasarımı kriterlerinin eğitim yapılarında incelenmesi; Cibali İlköğretim Okulu örneği - Nas, Derya Sezin (My University, 2021)
Türkiye için 2019 verilerine bakıldığı zaman toplam öğrenci sayısının 18 milyonun üzerinde olduğu görülmektedir. Bunun yanında Türkiye’de eğitime 2020 yılı için ayırılan bütçe 177 milyar 605 milyon 504 bin lira olarak ön görülmüştür. Bu rakamlar göz önüne alındığı zaman Dünya’da olduğu gibi Türkiye’de de eğitim büyük bir öneme sahiptir. Bu veriler ışığında Türkiye’de yer alan eğitim yapıların içerisinde çok sayıda öğrenci ve eğitimci her gün uzun saatler vakit geçirmektedir. Bu kişilerin eğitim yapılarını daha efektif kullanabilmesi, yapıların konfor koşullarına ve fiziksel çevre kontrolüne bağlıdır. Fiziksel çevre denetimi ve konfor koşulları arasında yer alan aydınlatma kontrolü ve görsel konfor koşullarının aydınlatma tasarımıyla ilişkisi literatür tarafından ortaya konulmaktadır, bunun sonucu olarak aydınlatmanın insan psikolojisinde ve fizyolojisindeki etkileri literatürde geniş bir şekilde incelenmiştir. Aydınlatmanın önemi literatürde vurgulansa bile eğitim kurumlarında aydınlatmanın öğrencilerin ve eğitimcilerin verimlilikleri üzerindeki etkisi sınırlı çalışma tarafından incelenmiştir. Bunun sonucu olarak eğitim yapılarının aydınlatılma tasarımları istenen düzeyde yapılamamaktadır, bu nedenle ülkeler tarafından harcanan büyük bütçelere rağmen öğrenciler ve eğitimciler istenen düzeyde performanslar gösterememektedir. Bu nedenle eğitim kurumlarının aydınlatma tasarımında hangi kriterlerin rol oynayacağının belirlenmesi gerekmektedir. Yapılan çalışmalara bakıldığında bu kriterler genellikle ev, ofis ve fabrika gibi farklı amaçlarla kullanılan yapılar için belirlenmiştir, fakat diğer kullanım alanlarına sahip yapılar için belirlenmiş kriterler eğitim kurumlarının aydınlatma tasarımlarının yapılması için yeterli görülmemektedir. Düşünülmesi gereken diğer bir önemli nokta ise mevcut eğitim kurumlarının aydınlatma açısından durumlarıdır. Mevcut eğitim kurumlarındaki aydınlatmalardaki sorunların ortaya çıkarılması ve mevcut aydınlatmaların daha efektif hale getirilmesi için ne tür değişikliklerin yapılması gerektiğinin ortaya çıkarılabilmesi için bu tez çalışmasında standart bir devlet ilkokulunda aydınlatma seviye ölçümleri ve aydınlatma tasarımı incelenerek mevcut durumun ortaya konması hedeflenmektedir. İkinci aşamada ise mevcut durum ile uluslararası aydınlatma standartlarının karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Bu karşılaştırma sonucunda elde edilen veriler ışığında gerekli iyileştirme önerilerinin etkilerinin aydınlatma simülasyon zerinden gösterilmesi hedeflenmektedir. Sonuç olarak Türkiye’de incelenen bir eğitim kurumu üzerinden devlet okullarının benzer koşullarda ne gibi değişiklikler ile gerekli iyileştirmelerin yapılabileceği tespit edilmiştir. Bu değişiklikler arasında özellikle yapay aydınlatma aygıtının türünün değiştirilmesi, sayısının arttırılması, noktasal dağılımının standartlarla belirlenmiş seviyelere çekilmesi, kiriş yüksekliği sebebiyle sarkıt aydınlatma kaynaklarının kullanılması ve son olarak günışığının neden olduğu yüksek ışıklılık kontrolü için tam yayınık geçme yapan perdelerin kullanılması önerilmektedir. Çalışmanın devamı niteliğinde ise aydınlatma tasarımında değişen çevre koşullarının etkisi incelenebilecektir.

Considering the 2019 data for Turkey, the total number of students is over 18 million. In addition, the budget allocated for education in Turkey for 2020 has been foreseen as 177 billion 605 million 504 thousand liras. Considering these figures, education has a great importance in Turkey as in the world. In the light of these data, many students and educators spend long hours every day in the educational structures in Turkey. The productivity of these people depends on the comfort conditions of these buildings and the physical environment control. The relationship between physical environmental control and comfort conditions such as lighting control and visual comfort conditions, and lighting design is revealed by the literature, as a result, the effects of lighting on human psychology and physiology have been extensively studied in the literature. Although the importance of lighting is emphasized in the literature, the effect of lighting on the productivity of students and educators in educational institutions has been examined by a limited number of studies. It is necessary to determine which criteria will play a role in the lighting design of educational institutions. However, in the studies conducted, these criteria were generally determined for buildings used for other purposes such as houses, offices, and factories. The criteria determined for other structure types cannot be used for the lighting designs of educational institutions. Another important point is the situation of existing educational institutions in terms of lighting, since the lighting of these buildings are designed without considering certain criteria, which can cause many problems in these structures. Therefore, it is necessary to reveal the problems of the existing lighting designs in these educational institutions and determine the required renovations to make the existing lighting more effective. The aim of this thesis is to reveal the current situation by measuring the lighting level and observing the existing lighting design in a standard public primary school. In the second stage, the current situation is compared with the international lighting standards to propose renovations. Finally, the effects of the renovations recommended according to the performed comparison are examined through the lighting simulation program. As a result, the lighting of the existing educational institutions can be improved according to the results of this study. Based on the analyses, it is recommended to change the type of artificial lighting device, to increase its number, to increase the point distribution to the levels determined by the standards, to use pendant lighting sources due to beam height, and finally to use fully diffused curtains for high luminance control caused by daylight. As a continuation of the study, the effect of changing environmental conditions on lighting design can be examined.
Keywords: aydınlatma; aydınlatma sistemleri; Eğitim yapıları; Fine arts education; görsel konfor koşulları Educational buildings; Güzel sanatlar eğitimi; Interior architecture; İç mimari; lighting; lighting systems; okul aydınlatması; school lighting; visual comfort conditions