Keçecizade Fuad Paşa Külliyesi - Gündoğdu, Serdar (My University, 2009)
19. yüzyılın önemli devlet adamlarından birisi olan Keçecizade Fuad Paşa 1815–1869 yılları arasında yaşamıştır. Tanzimat devrinin ünlü devlet adamı ve sadrazamlarından birisidir. Tıbbiyede eğitim gören ve daha sonra Tercüme Odasına girerek diplomasiye geçiş yapan Fuad Paşa iyi olan Fransızcasını daha da ilerletmiştir. 1840 yılında Londra Sefareti kâtipliği ile Avrupa ile tanışmıştır. Daha sonraki yıllarda da İspanya ve Portekiz başkentlerinde de fevkalade elçi olarak bulunmuştur. 1848 yılında Eflak-Boğdan’da çıkan isyanı bastırarak Mülteciler Meselesini çözmüş ve büyük ün kazanmıştır. Daha sonra Yanya-Tırhala ile Lübnan ve Suriye’de de görev yapan Fuad Paşa bu görevlerle hem askeri hem de diplomatik ilişkileri ile devlete önemli hizmetlerde bulunmuştur. Mısır’da Tanzimat’ın uygulanmasını sağlamış ve vergi miktarlarını düzenlemiştir. Sultan Abdülaziz ile birlikte Mısır ve Avrupa seyahatlerine çıkmış ve bu seyahatlerin düzenleyicisi olarak padişahın ve devletin itibarını korumak için elinden geleni yapmıştır. Beş kez hariciye nazırlığı, iki kez de sadrazamlık yapan Fuad Paşa sivil bir kişi olmasına rağmen seraskerlik dahil bir çok görevde bulunup hepsinde de başarıya kavuşmuştur. Osmanlı tarihinde ilk defa “Yaver-i Ekrem” unvanını alan Fuad Paşa pek çok nişanın da sahibi olmuştur. Yaşadığı dönemde pek çok faaliyette bulunmuştur. Eğitime önem vererek Darülfünun açılışı için çalışmış ve Galatasaray Lisesi’nin kurucularından birisi olmuştur. Bunların yanında mimariye de önem vermiştir. Kanlıca’da yaptırdığı yalısı yerli ve yabancı birçok kişi tarafından beğenilmiştir. Sultanahmet semtinde yaptırdığı külliyesi de mimariye ne kadar önem verdiğinin bir kanıtı olarak günümüze ulaşmıştır. Fuad Paşa’nın hayatını anlatarak başladığımız çalışmamızda asıl konumuz Sultanahmet’te yaptırmış olduğu küçük ölçekli külliyesidir. 19. yüzyıl sanat ortamında şekillenen bu yapı, mimarisiyle dönemin sanat anlayışını bize yansıtarak diğer çağdaşları arasında ayrı bir yere sahiptir. Oryantalist mimarinin en güzel örneklerinden birisi olan bu küçük ölçekli külliyenin süslemelerindeki detaylar aynı dönemde yapılmış birçok eserle örtüşse de aslen Elhamra Sarayı’nın süslemelerine benzerlikleriyle Endülüs Sanatı’nın izlerini taşır. Süsleme özellikleri ve mimari detaylarıyla belli bir dönemi kapsayan bu yapının kaç yılında kim tarafından yapıldığı ve neden burada yapıldığı tezimin asıl başlama amacı olmuştur. Bu amaç doğrultusunda yaptığımız araştırmalarla yapının tarihini 1859–1860 yılları olarak tarihlendirmemize karşın mimarı hakkında bir bilgiye ulaşamadık. Neden burada yapıldığıyla ilgili sorulara cevabı ise talihsizliklerle dolu yaşantısında bir konak sahibi olmayan Fuad Paşa’nın bu civarda bir kira konağında oturuyor olma ihtimali ile cevap verebildik. Hayatı hakkında hemen hemen her kaynaktan bilgi bulabildiğimiz böylesine önemli bir kişiliğin yaptırdığı külliyesi hakkında mevcuttu. Bu bilgilerden yola çıkarak barındırdığı sorulara cevap aramaya çalıştık. Bu sorulara cevap ararken yapının bölümlerini tek tek belgeleyerek tariflerini yaptık. Bu tariflerde yapının bir bütün olarak yapıldığını gördük. Aynı dönemde yapılmış olan bazı küçük ölçekli yapılarla arsındaki benzerlikleri karşılaştırdık. Bu karşılaştırmada gördüğümüz, aynı dönemde yapıldıkları için genel olarak oryantalist akımın izlerini taşıyor olmalarıydı. Aralarında var olan benzerlikler bu akımın getirdiklerinden kaynaklanıyordu. Son olarak haziresindeki mezar taşlarını yeni harflere çevirerek tezimize son verdik.

Keçecizade Fuad Pasha, who is one of the important statesman of 19. century Ottoman Empire, lived between the years 1815-1869. He was an important statesman and Grand Vizier of the Tanzimat era. Fuad Pasha firstly received an education at Medical School and then as transfering to the Translation Office, he took a step to diplomacy. Thus, he had an opportunity to develop his French even more. He was the clerk of London Embassy and met to Europa in 1840. In subsequent years he was an ambassador at Spain and Portugal’s capitals. In 1848, Fuad Pasha suppressed to the rebellion of Wallachia-Moldovia and solving to Refugee Issue, earned great fame. Afterwards, He officiated in Ioannina-Trikala, Lebanon and Syria, presented important services to the empire in terms of both diplomatic and military. Fuad Pasha ensured the implementation of Tanzimat in Egypt and regulated the tax amounts. He arranged the travel of Egypt and Europa of Sultan Abdul Aziz and appeared in this travel with him. Fuad Pasha served as the Ministery of Foreign Affairs for five times and as Grand Vizier twice. Although He was a civilian, Fuad Pasha officiated in many duties including Seraskerlik (commander-in-chief) and gained the success in all of them. He was given to the title of Yaver-i Ekrem for the first time in Ottoman history, at the same time he had a lot of medals. Fuad Pasha took place in the many activities in his lifetime. He gave importance to education, worked for opening of Darülfunun , otherwise he was one of the founders of Galatasaray Lycee. Besides these, architecture was an important activity for him. He had a waterside residence in Kanlıca at Istanbul and this building have been liked by many persons. Fuad Pasha had a complex done in the district of Sultanahmet. Today, the complex is referred to as Keçecizade Fuad Pasha Complex. This complex is an evidence that the importance given by him to architecture. We started to our study explaining to the life of Fuad Pasha, but our main subject is the small complex built by him at Sultanahmet. This building shaped by art media of nineteenth century has a special place among its contemporaries. This small-scale complex is one of the most beautiful examples of Orientalist architecture. Although its ornaments coincide with its contemporaries, essentially these ornaments with the similarities of decoration of Alhambra Palace, are in close relationship to Andalusian art. Hence, the main goal of our study is to explain the decoration features, architectural details, the historical process and settlement of this complex. As a result, in our opinion this complex must have been built in 1859-1860. But we could not find an information about its architect. It is known that Fuad Pasha lived in a rented mension at same area. This may explain why the complex was built at this area. There are many resources about the life of Fuad Pasha but the sources related the complex is very limited and they only contain general information. Based on these informations, we try to answer existing problems. In the study, we have tried to describe to the parts of the complex by documenting. We have seen that the complex was done as a whole. We have made a comparison with other small scale buildings built in the same period. In the result of this comparison, it is seen that all these buildings generally have the features of Orientalist trend. The similarities between them due to the features of this trend. In the last chapter, the inscriptions of the gravestones existing at the cemetery of the complex were translated into modern Turkish.
Keywords: Külliyeler; Türk Sanatı