Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi Sadaret Defterleri 2909 numaralı Kâtip el defteri - Akyol, Sinem (My University, 2024)
Bu tezde Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi Sadaret Defterleri Tasnifi’nde yer alan 2909 numaralı kâtip el defteri basit transkript usulüne göre transkribe edilerek değerlendirilmiştir. Söz konusu defter, 18. yüzyıl şurutlarını içermektedir ve daha önce herhangi bir araştırmaya konu edilmemiştir. Pek çok defter ve belgeden çıkarılabilecek bilgileri ihtiva eden bu defterin incelenmesi ve literatüre kazandırılmasıyla araştırmacılara kolaylık sağlanacağı öngörülmektedir. Bu çalışma 18. yüzyıldaki Osmanlı toprak sisteminde; uygulanış, anlaşmazlıklar, çözümler, toprağın tasarruf hakkı ve toprağın durumu gibi konularda örnekleri görebilmemize olanak sağlamaktadır. Aynı zamanda bu defter, Osmanlı devletinde şer‘î ve örfî vergi çeşitlerinin örneklerini içermesi bakımından Osmanlı vergi sistemi hakkında çıkarım imkân vermektedir. Ayrıca ele alınan defterde, Osmanlı Devleti’nin yabancı devletler ile ilişkilerinin bir parçası olarak diplomatik konulu elçi ve konsolosuklar hakkında bilgiler edinilebilecek şurutuların olması bakımından da önemli bir kaynak değeri taşımaktadır. Ele alınan defterde, Osmanlı bürokrasisinin saç ayaklarından biri olan Divân-ı Hümâyûn kalemi içinde ele alınan konuların çeşitliliği ortaya konulmaktadır. Ele alınan kâtip el defteri, ihtiyaç duyulduğunda ilgili konular için başvuru kaynağı olarak bir araya getirilmiş olan şurutları ihtiva etmektedir. Bir referans kaynağı olan bu defter, kâtiplerin konulara yaklaşımı, gelen evrakların geçmesi gereken prosedürlere ilişkin örnekleri içermesi açısından önemli bir kaynak değeri taşımaktadır.

In this thesis, the Clerk's Handbook numbered 2909 from the Presidency of the State Archives, Ottoman Archives, Sadaret Notebeooks classification has been transcribed and evaluated. The handbook in question contains eighteenth century provision and has not been the subject of any previous research. It is foreseen that researchers will be facilitated by analyzing this book, which contains information that can be extracted from many notebooks and documents, and bringing it into the literature. This study aims to enable us to see examples of the Ottoman land system in the eighteenth, such as the implementation, disputes, solutions, the right to dispose of the land and the status of the land. At the same time, this handbook will allow us to make inferences about the Ottoman tax system as it contains examples of sharia and customary tax types in the Ottoman state. In addition, the handbook is also an important source of information about the diplomatic ambassadors and consuls as part of the Ottoman State's relations with foreign states. At the same time, the handbook in question reveals the diversity of the subjects handled within the Divân-ı Hümâyûn, one of the pillars of the Ottoman bureaucracy. The clerk's handbook contains the rules that were compiled together as a reference source for the relevant subjects when needed. As a source of reference, this handbook is an important source in terms of containing examples of the clerks' approach to issues and the procedures that incoming documents should undergo.
Keywords: A Clerk Handbook; Cadastres; Kadastro; Kâtip El Defteri; Land titles; Osmanlı Bürokrasisi; Osmanlı İmparatorluğu; Osmanlı Toprak Sistemi; Osmanlı Vergi Sistemi; Ottoman Bureaucracy; Ottoman Empire; Ottoman Land System; Ottoman Tax System; Taxation; Toprak mülkiyeti; Vergilendirme