Mühelleb b. Ebî sufre ve şerhçiliği - Kaçar, Ömercan (My University, 2021)
Buhârî’nin (ö. 256/ 870) el-Câmi‘u’s-sahîh’inin ilk şârihlerinden Endülüslü Mâlikî Mühelleb b. Ebî Sufre (ö. 435/ 1044), hadis şerh literatürünün temel kaynaklarındandır. Hadislerden hayatın her alanına dair hüküm istinbat etmeye dayalı şerh anlayışı ve içtihada verdiği önemle tanınır. V./ XI. asrın başlarında, İslam dünyasının hadis birikimini kendi dünya görüşleri ekseninde yorumlayan Endülüslü Mâlikî âlimlerin önde gelenlerindendir. Dolayısıyla Mühelleb’in biyografisinin ve şerhçiliğinin inşası hadis şerh tarihinde önemli bir boşluğun doldurulmasına yardım edecektir. Bu çalışma, şârihin genel olarak şerh literatürüne özel olarak el-Câmi‘u’s-sahîh çalışmalarına katkılarını Endülüs hadis ilmi tarihindeki yeri ve önemini dikkate alarak tespit etmeyi amaçlamaktadır. Mühelleb hadisleri geniş bir yorum alanında delillendirmeye dayalı bir dil ile tetkik etmiştir. Onun ilmini tevarüs eden şârihler, hadislerin isnadı ve metniyle ilgili açıklamalarını nakletmiş ve tartışmıştır. Burada, Mühelleb’in yorumları ve şerh literatüründeki karşılığı dikkate alınarak şerhçiliğinin tasvir edilmesi hedeflenmektedir. Şerhi günümüze ulaşmayan müellifin el-Muhtasaru’n-nasîh adlı eseri ve kendisine yoğun olarak atıf yapan talebesi İbn Battâl’ın (ö. 449/ 1057) Şerh’i inceleme için esas alınmıştır.

One of the first commentators of Bukhārī’s (d. 256/ 870) al-Jāmiʿ al-ṣaḥīḥ, Andalusian Mālikī Muhallab b. Abī Ṣufra (d. 435/ 1044) is among the main sources of ḥadīth commentary literature. He is known for his understanding of commentary based on deriving judgments from the ḥadīths about all areas of life and the importance he attaches to ijtihād. At the beginning of V./ XI. century, he was a leading figure of Andalusian-Mālikī scholars who began to interpret the ḥadīth accumulation of the Islamic world on the axis of their own worldview. Therefore, the construction of Muhallab's biography and method of ḥadīth interpretation will help to fill an important gap in the history of ḥadīth commentary. This study aims to reveal the contributions of the commentator to the commentary literature in general, and to the studies of al-Jāmiʿ al-ṣaḥīḥ in particular, by taking into account his place and importance in the history of Andalusian ḥadīth science. Muhallab had scrutinized the ḥadīths in a vast exegetical sphere with an evidence-based language. The commentators who inherited his wisdom transmitted and discussed his explanations about the isnād and text of the ḥadīths. Taking into consideration his interpretations and position in sharḥ literature, this thesis intended to bring a comprehensive description to his method of commentary. The commentary of Ibn Baṭṭāl (d. 449/ 1057), the student of the author, whose commentary has not survived, and his book named al-Mukhtaṣar al-naṣīḥ has been taken as the basis for the analysis.
Keywords: al-Jāmiʿ al-ṣaḥīḥ; Commentary; el-Câmi‘u’s-sahîh; Endülüs; Hadis; Hadith; Islam; İslam; Muhallab b. Abī Ṣufra; Mühelleb b. Ebî Sufre Al-Andalus; Şerh