Seytek destanı Seytek’ in doğumu ve çocukluk çağı (Sayakbay Karalayev Varyantı) (3518- 7222) Kırgızca metin, çeviri, dizin sözlük - Baş, Subutay (My University, 2001)
Bu çalışma, Manas Destanı'nın üçüncü bölümüdür. Sayakbay Karalayev'in Seytek Destanı varyantı esas alınarak derlenmiştir. Seytek Destanı neşrinin 3518-7222 dizeleri arasındaki metni incelemektedir. Metin 3705 dizeden oluşmuştur. İncelediğimiz metin dört ana başlık altında sıralanmıştır: İlk bölüm, Semetey'in eşi Ayçürök'ün Kıyaz'a tutsak düşmesiyle başlar. Kıyaz, Semetey'i öldürür ve zorla Ayçürök'e sahip olur. Ayçürök de Semetey'den Seytek'e hamiledir. Doğum sancıları artar ve doğum zamanı yaklaşır. Kıyaz, çocuğun kendinden olmadığından şüphelenir. Çocuğun kimden olduğunu öğrenmek ister ve büyücü yedi kocakarıya bunu sorar. Çocuğun öldürülmesini ister. Ayçürök bu oyunu Karaçaç adındaki kölesinden öğrenir ve büyücü yedi kocakarıyı zehirleyip ortadan kaldırır. Kıyaz, sonra halkın ileri gelenlerini bir araya toplayıp doğacak çocuğa ad koymalarını ister. Ayçürök, Kıyaz'ın çocuğuna zarar vermesinden korkmaktadır. Halk çocuğa ad koyamaz. Hızır aleyhisselam gelir çocuğun adını koyar. İkinci bölümde, Seytek artık on üç yaşına gelmiştir. Avlanırken Karadöö'yle karşılaşır. Karadöö ona Kıyaz'ın Talas'ta babası Semetey'i nasıl öldürdüğünü anlatır. Külçoro'ya iyi bakması için öğüt verir. Kançoro'nun Külçoro'ya yaptığı eziyetleri anlatır. Karadöö, Ayçürök'ten bir mektup alıp Momuncan'ı bulmaya gider. Külçoro'nun çektiği acılar anlatılır. Güzel yurtları Talas'tan ayrı kaldıklarından bahsedilir. Külçoro, Karagul'dan izin alıp Seytek'i görmek ister. Kıyaz, Külçoro'yla karşılaşır ve ona saldırıp yaralar. Ayçürök çok üzülür, Kıyaz'ı tehdit eder ve Kıyaz çok korkar. Ayçürök, Külçoro'ya zırhlı savaş giysisi giydirir ve onun düşmanla savaşmasını ister. Üçüncü bölümde, Seytek ve Külçoro karşılaşırlar. Külçoro, Kıyaz'ın yaptığı kötülükleri anlatır. Seytek çok üzülür, Cediger halkını arar, yurdunu özler. Karagul ile savaşmaya gider ve öcünü alır. Son bölümde Karadöö, Külçoro'ya ilâç bulmak için Momuncan'ın yanına gider. Ayçürök'ün mektubunu Momuncan'a verir. Momuncan Semetey'in öldüğünü duyunca çok üzülür. Karadöö, Külçoro'nun, Semetey'in, Ayçürök'ün başına gelenleri tek tek anlatır. Momuncan, askerlerini toplar sonra Külçoro'yu bulur. Onu görünce çok üzülür. Külçoro'yu tedavi eder. Külçoro iyileşir ve Seytek'le birlikte Kıyaz'dan öclerini almaya giderler. Seytek'in doğum ve çocukluğunu anlatan bu bölümlerde Ayçürök, Seytek ve Külçoro'nun Kıyaz'la olan mücadelesi betimlenmiştir. Ayçürök, Seytek'in büyüyüp babasının öcünü alacağı anı beklemektedir. Seytek, babasının başına gelenleri Külçoro'dan duydukça Kıyaz'a olan öfkesi daha da artar. Külçoro, büyük acılara göğüs geren güçlü bir karakterdir. Seytek'i arar ve sonunda amacına ulaşır. Kıyaz acımasız biridir. Semetey'i öldürmüş Kırgız ve Argın halklarını Keñ Kol Talas'tan kovmuştur. Seytek'in amacı yurduna yeniden geri dönebilmektir. Külçoro'yla birlikte türlü türlü acılara göğüs gerip amaçlarına yavaş yavaş ulaşmaktadırlar. Destanda kahramanların gösterdikleri olağanüstü davranışlar ve çektikleri acılar onların Semetey'in öcünü almada ve düşmanla mücadeledeki yılmaz kararlılığının bir göstergesidir. Karadöö'nün Külçoro'ya ilâç bulmak için Mısır'a, Bağdat'a ve Bombay'a gitmesi hatta dünyanın sonu sayılan Küncüt'e kadar ulaşması destanın coğrafî dünyası bakımından ilgi çekicidir. Son bölümde artık mücadele kazanılmış ve isteklere erişilmiştir. Seytek'in önderliğinde kötüler cezalandırılmıştır. İNTRODUCTİON This work belongs to the third part of Manas Epic. İt is compired according to the Sayakbay Karalayev's Seytek Epic variant. İt investigates the publication of the lines betweeen 3518 and 7222 of Seytek Epic. The text was translated from Cyrlillic letters to Turkish Latin alphabet. Turkish translation was written for the Khirkhizian lines. As same of the words do not have the exact Turkish meaning, their Khirkhizian formations were used in the translation. İn the index details were labelled. The words whics don't have the translated formation in Turkish, were given further explarations. The relationship between the characters were shown. Rhyme was provided between translation of the text index. Text is studied under four main headings: First part begins with Semetey's wife Ayçürök's having hold as a captive by Kıyaz. Kıyaz kills Semetey and possesses Ayçürök by force. Ayçürök is pregnant for Seytek from Semetey. Her birth aches increase and the birth approaches. Kıyaz is suspicious about the fact that the child to be killed. Ayçürök hears this trick from his slave named Karaçaç and poisons the witches and kills them. Then Kıyaz meets with the important people of te community and wants them to name the child. Ayçürök is afraid of Kıyaz for he can harm the child. İn the second part, Seytek is thirteen years old now. While he is hunting he meets with Karadöö. Karadöö tells him how Kıyaz kills his father, Semetey at Talas. Karadöö advices him to look after Külçoro in a good manner. He tells the torments of Kançoro towards Külçoro. Karadöö takes a letter from Ayçürök and goes away to find Momuncan. İt is told that they are apart from their beautiful home, Talas. Külçoro wants permission to see Seytek from Karagul. Kıyaz meets with Külçoro, attacks and wounds him. Ayçürök gets sad, she threatens Kıyaz and Kıyaz gets sad. Seytek looks for Cediger public. He misses his home land. He goes for struggling with Karagul and takes his revenge. Karadöö tells the happenings of Külçoro, Semetey and Ayçürök one by one. Momuncan collects the soldiers and then finds Külçoro. Momuncan gets sad when he sees him. He cures Külçoro. Külçoro gets better and they go together to get revenge from Kıyaz. The struggle of Ayçürök, Külçoro and Seytek with Kıyaz is told within the parts that is abaut Seytek's birth and chillhood, Ayçürök is waiting for the moment that Seytek will grow up and get his fathers revenge. The more Seytek hears the things happened to his father the greater his anger is. Külçoro is a powerful character who faces a great deal of pain. He searches Seytek and at last reaches his aim. Kıyaz is cruel person. He kills Semetey and he fires the public of Kırgız and Argın from Keñ Kol Talas Seytek's aim is to return his home. He slowly reaches his aim by Külçoro by facing various struggles. İn the epic the extra ordinory behaviours, and the pains of the characters is the symbol of their dauntless determination. İt is interesting that Karadöö for the aspect of world geopraphy it is very interesting that Karadöö went to Egypt, Baghdad and Bombai to find some medicine to Külçoro and even more to Küncüt which is supposed to be the end of the world. İn the last part the fight is won, and they reached for the desires. With the leader of Seytek, the bad people are punished.
Keywords: Kırgız Edebiyatı; Türk Edebiyatı Tarih