Ahmed b. Muhammed et-Tokâdî'nin Şerhu Telhîsi Usûli'l Fıkh adlı eserinin tahlil ve tahkiki - Ahmed, Aydzhihan Erol (My University, 2023)
Çalışmanın konusu bir Osmanlı âlimi olan Ahmed b. Muhammed et-Tokâdî’nin Şerhu Telhîsi usûli’l fıkh adlı eserinin tahkik ve tahlilidir. Bu eser medreselerde okutulan ders kitabı niteliğinde yazılmış bir muhtasardır. Kütüphanelerimizde bulunup varlığı bilinmeyen kıymetli eserlerden sadece biri olan Şerhu Telhîsi usûli’l fıkh metnini inceleyip tahkik ederek onu gün yüzüne kavuşturmak ve ondan yararlanmak üzere okuyucu ile buluşturmak bu tezin amacıdır. Aynı zamanda Ahmed b. Muhammed et-Tokâdî gibi ilme hizmet etmiş lakin hakkında herhangi bir malumatın bulunmadığı âlimlerimize olan vefa borcumuzu da ödemek suretiyle hayatı ve eserleri ile ilgili bulguları paylaşmak bu çalışmanın gayelerindendir. Osmanlı mirasının bir parçası olan bu eser anlaşılır hale getirilerek, tevsik ve tahkik edilerek ilim ile iştigal edenlerin faydalanması temennisiyle bu alana kazandırılmaya çalışılmıştır. Tahlil ve tahkik olmak üzere iki ana bölümden oluşan bu çalışmanın tahlil kısmı bir giriş ve bir bölüm içerirken tahkik kısmı tahkik edilen metni ihtiva etmektedir. Giriş bölümünde çalışılan konunun önemi, amacı ve tezin yöntem ve kaynakları belirtilmiştir. Birinci bölümde müellifin yaşadığı döneme tekabül eden m. XVI-XVII. yüzyıl. Osmanlı’sında muteber olan fıkıh usûlü eserleri ve genel olarak medreselerde okutulan kitaplar incelenmiştir. Daha sonra Tokâdî’nin hayatı ve eserleri hakkında elde edilen bilgi ve ipuçları değerlendirilmiştir. Eserin müellife nisbeti ve telif sebebi, konuların tertibi, uslüp özellikleri, kaynakları, üzerinde yapılan çalışmalar ve menhec incelemesi yapılmıştır. Daha sonra tahkikte kullanılan nüshaların tanıtımı yapılarak tahkik yöntemi belirtilmiştir. İkinci bölüm olan tahkik kısmında bir nüshayı asıl kabul etmek üzere üç nüshanın karşılaştırması yapılarak metin tahkik edilmiştir. Son olarak da araştırmadan elde edilen sonuçlar ortaya koyulmuş ve bir değerlendirme yapılmıştır.

The subject of the study is critical edition and analysis of Ahmed b. Muhammed et-Tokadi's book “Sherhu Telhîsi usûli'l fikh”. This work is a concise book written as a textbook to be taught in madrasahs. The aim of this thesis is to examine and analyze Sherhu Telhîsi usûli'l fiqh’s text, which is only one of the precious works found in our libraries and which existence is unknown to many, in order to bring it to light and bring it together with the reader to benefit from it. Another of the aims of this study is to share the findings about the life and works of Ahmed b. Muhammed et-Tokâdî paying some loyalty to our scholars, who have served the science but we’ve no information about them. This work, which is a part of the Ottoman heritage, has been brought to existence again by making it understandable, substantiated and verified, with the hope of benefiting those who are interested in this field and those who are engaged in science. This study consists of two main parts: analysis and critical edition. The first includes an introduction and two parts, while the second contains the verified text. In the introduction, the importance and the purpose of the subject has been studied, the method followed in the investigation has been explained and information about of the manuscript copies has been revealed. In the first part, the works of fiqh methodology that were valid in the Ottoman Empire and the books taught in madrasahs during the period XVI-XVII. centuries which corresponds to the time in which the author lived have been examined in general and Tokâdî's life and works have been briefly presented. In the second part of the study, the ratio of the work to the author, the reason for writing it, the arrangement of the subjects, the style features, the sources and the author’s method have been examined. In the third part, the critical edition one, the text has been verified by comparing three copies accepting one of them as a main such. Finally, the results obtained from the research have been presented and an evaluation has been made.
Keywords: et-Tokâdî; Fıkıh et-Tokadi; Fıqh; Islamic law; İslam hukuku; Sherh; Şerh; Telhis; Telhîs; Usul; Usûl