Bireylerde kariyer algısı ve örgütlerde yetenek yönetimi uygulamalarının çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışı üzerindeki rolü - Tuna, Nimet (My University, 2018)
Günümüzde bireyler yaşamlarının önemli bir kısmını çalışarak geçirmektedir. Bireylerin çalışma hayatlarına ayırdıkları süreler arttıkça meslekleri sadece hayatta kalmaları için maddi bir birikim sağlama aracı olmaktan çıkmış ve bireylerin en önemli kendini gerçekleştirme unsurlarından biri haline gelmiştir. Bireylerin hayatlarında, yaptıkları işin ve içinde bulundukları örgütün artan önemi bireylerin beklentilerinin karşılanmamasından kaynaklı sorunları da giderek arttırmıştır. Bu sorunlardan biri; birçok çalışanın çalışma hayatında karşılaştığı fakat yeteri kadar bilinmemesi nedeniyle bireylerin ve örgütlerin farkına varamadığı ve çözümsüz kalan psikolojik bir unsur olan öğrenilmiş çaresizlik davranışıdır. Genel bir ifadeyle çalışma hayatından kaynaklı öğrenilmiş çaresizlik davranışı bireyin çalışma hayatında karşılaştığı olumsuzluklar nedeniyle çaresizliği öğrenmesi ve içinde bulunduğu olumsuz durumu değiştiremeyeceği düşüncesine kapılarak değiştirebileceği ve kontrol edebileceği durumlar karşısında otomatiklik kaybı yaşayarak bilinçsiz ve iradesiz şekilde pes etme davranışı sergilemesidir. Çalışma hayatında bu tür davranışlarla ilişkili olabilecek bir çok faktör ya da durum bulunmaktadır. Örgütlerin yetenek yönetimi ve bireysel kariyer uygulamalarına ilişkin çalışanların algısı da bu faktörler içinde yer almaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada; çalışanların, örgütlerin yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin algısının ve bireysel kariyer algısının öğrenilmiş çaresizlik davranışı üzerinde etkili olup olmadığı araştırılacaktır.Çalışma amacı doğrultusunda tasarlanan araştırma özel bir denetim firmasında görev yapan 170 çalışan üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ilk üç bölümünde, bahsedilen ilişkilerle ilgili teorik altyapı oluşturulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın son bölümü olan dördüncü bölümde ise; bireysel kariyer algısı, yetenek yönetimi uygulamaları algısı ve çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışı arasındaki ilişkiyi belirlemek için bir uygulama örneğine yer verilmiştir. Ayrıca son bölümde sosyo-demografik değişkenlerin bireysel kariyer algısında, yetenek yönetimi uygulamaları algısında ve çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışında bir farklılık yaratıp yaratmadığı araştırılmıştır. Araştıma bulguları, araştırmanın konusunu oluşturan bireysel kariyer algısı, çalışanların yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin algısı ve çalışanların öğrenilmiş çaresizlik davranışı arasında ilişki olduğunu ortaya çıkarmıştır. Araştırma sonuçları; çalışanların yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin olumlu algısının yükselmesinin, öğrenilmiş çaresizlik düzeylerini azalttığı; çalışanların yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin olumlu algısının yükselmesinin kariyer algısını arttırdığı; çalışanların kariyer algısının yükselmesinin öğrenilmiş çaresizlik davranışı düzeyini azalttığı sonucunu ortaya koymuştur. Ayrıca gerçekleştirilen analiz sonuçları, çalışanların kariyer algılarının yetenek yönetimi uygulamalarına ilişkin algıları ile öğrenilmiş çaresizlik davranışları arasındaki ilişkide “kısmi aracı değişken” olduğu yönündedir.

In today’s world, the individuals spent most significant part of their lives in working life. To the extent the time allocated by the individuals for their working lives increases, their professions are no longer a tool for providing material savings in order to survive and their profession became one of the most important elements of realization of oneself by the individuals. The increasing importance of the profession and the organization in individuals’ lives has increased their problems as they started to face failure in satisfaying their expectations. One of these problems is the behaviour of learned helplessness which is most commonly encountered by the employees in their professional business lives but which is also cannot be noticed by the individuals and organizations due to the fact that, it is not known sufficiently well enough by the individuals and it remains as an unsolved psychological element. With a general wording, the behaviour of learned helplessness originating from the negative events encountered by the individual in the professional life is a learnt behaviour of helplessness, by having the idea of he/ she cannot change the negative situation he/ she has been living through. Under such circumstances which can be changed and controlled, the individuals lose their automatic abilities and exhibit insensible and flaccid behaviours, by giving up to resist such circumstances. There are many factors or circumstances which may be associated with such types of behaviours in business life. Perceptions of the employees in relation to the talent and talent management and personal career implementations of the organizations are among such factors. In this context, it is investgated whether the perceptions employees’ of talent and talent management and personal career implementations of the organizations significant impacts on the perceptions of learned helplessness.The research which is designed in line with the objectives of this study was conducted over 170 employees who are working in a special auditing company. In the first three chapters of this study, it was tried to establish a theoretical background concerning the aforementioned relationships. In the fourth and final chapter of this research, a survey was given place in order to determine the relationship between the personal career perception, perception on the ability and skill management implementations and behaviour of learned helplessness exhibited by the employees. In addition, in the final chapter it was also searched about whether or not the socio-demographical variables make a difference or not on the personal career perception, on the talent and talent management implementations perception and on the behaviour of learned helplessness exhibited by the employees. The findings of the research revealed the fact that, there is a relation between the personal career perception, the talent and talent management implementations perception and the behaviour of learned helplessness exhibited by the employees, of which are all constituting the subject-matter of this research. The results of the research set forth the fact that, the positive perceptions of the employees concerning the talent and talent management implementations have a decreasing affect over the level of learned helplessness and also, the positive perceptions of the employees concerning the talent and talent management implementations have an increasing affect over the personal career perceptions of the employees. The research results also revealed the fact that, the increases on the career perceptions of the employees decrease the level of learned helplessness. Furthermore, the analysis results show us that the personal career perceptions of the employees as well as their perceptions over the talent and talent management implementations are having “partly intermediary variable” characteristics with regard to their learned helplessness behaviours.
Keywords: Bireysel Kariyer Algısı; İş hayatı; İşletme; Learned Helplessness Behavior; Öğrenilmiş Çaresizlik Davranışı Individual Career Perception; Personel yönetimi; Psikoloji, Endüstriyel; Psikolojik yönler; Talent Management Practices; Yetenek yönetimi; Yetenek Yönetimi Uygulamaları