Dünyada ve Türkiye’ de futbol organizasyonları analitik bir yaklaşım - Orta, Lale (My University, 2000)
DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE FUTBOL ORGANİZASYONLARI ANALİTİK BİR YAKLAŞIM ÖZET Ulusal ve uluslararası kupaları, görsel ve estetik zevki, mücadelesi, renkleri, kuralları, transferleri, kültürü, ekonomisi ve heyecanıyla yüzbinleri stadlara, milyonları ve hatta milyarlarca insanı radyo ve televizyon başına toplamayı başarabilen futbol, tüm Dünya toplumlarının ilgi odağını oluşturarak seyirci sayısı ve katılımının en yüksek olduğu spor dalı haline gelmiştir. Dört yılda bir organize edilen FIFA Dünya Kupası Finalleri ilk kez 1930 yılında Uruguay'da yapılmıştır. 1942 ve 1946 yıllarında savaş nedeniyle Dünya Kupası maçları yapılamazken, ilk kupa finallerine 13 takım katılabilmiştir. Türkiye finallere ilk kez 1954 yılında katılmış, 16 ülke arasında 9. olmuştur. O tarihten sonra finallere katılma hakkını bir daha elde edememiştir. Dünya Kupası Finallerinin 9'u Avrupa'da, 4'ü Güney Amerika'da, 3'ü ise Kuzey Amerika'da yapılmıştır. Final müsabakalarının çoğunluğunun Avrupa'da düzenlenmesine karşın, en çok seyirciyi Kuzey Amerika'da yapılan finaller toplamıştır. Bazı ülkelerde finaller 2'şer kez düzenlenirken, Asya, Afrika ve Okyanusya ülkelerinde henüz FIFA Dünya Kupası Finalleri yapılmamıştır. 2002 yılında FIFA Dünya Kupası Finalleri ilk kez Asya Kıtasında Kore ve Japonya'da düzenlenecektir. İlk Dünya Kupası finallerinin organizasyonundan 61 yıl sonra düzenlenen Bayanlar Dünya Kupası finallerinin birincisi 1991 yılının Kasım ayında Çin Halk Cumhuriyeti'nde, ikincisi 1995 yılında İsveç'te, üçüncüsü ise 1999 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde düzenlenmiştir. İki yılda bir düzenlenen FIFA Dünya Gençler Şampiyonasının ilki 1977 yılında Tunus'ta yapılmıştır. Bu şampiyona aynı zamanda Afrika'da düzenlenen ilk FIFA organizasyonudur. Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupasının ilkine 1955-1956 sezonunda 17 ülkenin şampiyon takımları katılmış ve toplam 29 maç oynanmıştır. 1992-1993 sezonundan itibaren UEFA Şampiyonlar Ligi olarak statüsü değiştirilen kupa, bu güne kadar Şampiyon Kulüpler ve Şampiyonlar Ligi adı altında 45 kez oynanmıştır. UEFA Kupası organizasyonu1955-1956 futbol sezonunda başlamıştır. 1971 yılına kadar bu kupa Fuar Şehirleri Kupası adı altında oynanmıştır. 1972 yılından itibaren kupanın adı UEFA Kupası olmuştur. UEFA tarafından 4 yılda bir yapılan ve 11 kez düzenlenen Avrupa Futbol Şampiyonası'nı Almanya 3 kez, Fransa 2 kez, Sovyetler Birliği, İspanya, İtalya, Çekoslovakya, Hollanda ve Danimarka 1'er kez kazanmışlardır. Avrupa Futbol Şampiyonasının Finalleri 2'şer kez Fransa, İtalya ve Belçika'da, 1'er kez de İspanya, Yugoslavya, Almanya, İsveç, İngiltere ve Hollanda'da düzenlenmiştir. 1960-1961 Futbol Sezonunda ilk kez düzenlenen Avrupa Kupa Galipleri Kupasını İtalya'nın Fiorentina takımı kazanmıştır. Avrupa Kupa Galipleri Kupası 1999-2000 yılı futbol sezonundan itibaren kaldırılarak UEFA Kupası ile birleştirilmiştir. Avrupa'da Uluslararası Bayan Futbol Müsabakaları, (A) ve (U-19) olmak üzere iki kategoride yapılmaktadır. 7 kez düzenlenen kupayı 4 kez Almanya, 2 kez Norveç, 1 kez de İsveç kazanmıştır. UEFA; 1995 yılında İntertoto Kupasını 60 takımın katılımıyla ülkelerin ulusal liglerinin bitmesinin ardından başlatmıştır. Müsabakalar sonunda 3 takım UEFA kupasına katılma hakkını elde etmektedir. Ülkemizdeki İlk Futbol Organizasyonu 17.05.1903 yılında dört kulübün katılımıyla oluşan İstanbul Futbol Birliğidir. İstanbul Futbol Ligi 1904-1905 sezonundan itibaren İstanbul'da düzenlenmeye başlanmıştır. Türk sporunun ilk örgütü olan Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı, 1924 yılında Türk futbolunda ilk kez Türkiye Futbol Birinciliği'ni organize etmiştir. Türk futbolunda profesyonelliğin kabulünden sonra da devam eden Türkiye Futbol Birinciliği 1954 yılından itibaren de amatör takımlar arasında devam ettirilmiştir. Türk futbolunda Lig, Şilt ve Türkiye Şampiyonalarından sonra organize edilen dördüncü resmi futbol maçları Milli Küme Birincilikleri olmuştur. Deplasmanlı oynanan bu maçlar Türkiye Liginin temelini oluşturmuştur. Türkiye Profesyonel Birinci Liginde ikinci olan takımla, Türkiye Kupasında ikinci olan takımlar arasında oynanan Başbakanlık Kupası maçı 2000 yılında kaldırılmıştır. Bugüne kadar 35 kez oynanan Başbakanlık Kupasını ilk kazanan takım Beşiktaş'tır. Türk futbolunda ilk Profesyonel Lig 1951-1952 sezonunda 8 kulübün katılımıyla kurulmuştur. Maçlar 5 Ocak 1952 tarihinde İstanbul'da başlamış ve 1959 yılında Ankara, İstanbul ve İzmir'in 16 kulübü ile Milli Lig kurulmasına kadar sürmüştür. 1962-1963 sezonunda başlayan Türkiye Kupası'nı Galatasaray 13 kez; Beşiktaş ve Trabzonspor 5'er kez; Fenerbahçe 4 kez; Altay , Göztepe ve Ankaragücü 2'şer kez; Bursaspor, Gençlerbirliği, Eskişehir, Sakarya ve Kocaeli takımları 1'er kez kazanmıştır. Cumhurbaşkanlığı Kupası Futbol Federasyonu tarafından 1966 yılında başlatılmıştır.1981 ve 1982 yıllarında Devlet Başkanlığı Kupası adı altında oynanan Cumhurbaşkanlığı Kupası 1999 yılından beri oynanmamaktadır. Türkiye Futbol Federasyonu tarafından 1998 yılında ilk kez düzenlenen Atatürk Kupasını Cumhurbaşkanlığı Kupası ile Başbakanlık Kupası sahipleri olan Beşiktaş ile Fenerbahçe takımları oynamış ve kupayı Fenerbahçe takımı kazanmıştır. Türkiye Profesyonel Ligleri 2001-2002 sezonundan itibaren uygulanmak üzere yeni bir yapılanmanın hazırlığı içindedir. İlk kez Süper Lig uygulamasına geçilecek olması, ikinci ligin 'A' ve 'B' olmak üzere iki kategoriye ayrılması ile birlikte, ikinci lig takım sayısının artırılarak üçüncü lig takım sayısının azaltılması planlanmıştır. FOOTBALL ORGANIZATIONS IN TURKEY AND THE WORLD AN ANALYTICAL APPROACH Lale ORTA

Football had become an interest focus of world societies and branch of sports with most participants and also branch of sports that collect most number of spectators with its national and international cups, its aesthetic and visual taste, its challenge, colours, laws, transfers, culture, economy and excite. The first FIFA World Cup Finals, that have been organized in 4 year periods, was made in 1930 at Uruguay. No matches were made in 1942 and 1946 because of war, while 13 countries participated to the first cup finals. Turkey's first participation to finals was in 1954 and Turkey was the 9th team amongst 16. And from that date Turkey could not succeed to qualify to World Cup Finals again. 9 of the World Cup Finals were organized in Europe while 4 were made in South America and 3 in North America. Most number of spectators had been collected in North America. In some countries finals were organized 2 times while Asia, Africa countries did not organize a final. In 2002, for the first time, the FIFA World Cup Finals will be organized in Asia, hosted by Korea and Japan at the same time. First Women's World Cup Finals was organized in China in 1991, 61 years later of the first organisation of FIFA World Cup. Second Women's World Cup was organize in Sweden in 1995, third in America in 1999. First FIFA Youth World Cup- made in two years period- was made in 1977 in Tunusia. This championship was also the first FIFA organisation hosted in Africa. European Champion Clubs Cup that is organized By the UEFA that was founded in 1954, was first organized in 1955-1956. 17 teams participated to that cup and 29 matches were played. From the season 1992-1993 cup's structure and name was changed and known as European Champions League. 45 games played under the name of European Champion Clubs Cup and European Champions League. UEFA Cup was started to be organized in 1955. Until 1971 this cup was known as Fair Cities Cup. In 1972 its name changed. Germany has won the European Football Championship that FIFA organizes in 4 year periods- 3 times while France won 2, Soviet Union, Spain, Netherlands, Chekoslavakia and Denmark won 1 times. European Football Championship Finals were organized in France, Belgium and Italy 2 times while Spain, Yugoslavia, Sweden, England had organized that tournament 1 time. Fiorentina won the title -European Cup Winners Cup, when UEFA oganised it first in 1960. European Cup Winners Cup that is composed of the teams who won the national cups of their federations, is not being organized today. It is merged with UEFA Cup in season 1999-2000. Women's matches in Europe mainly based in two categories that are 'A' and 'U-19' matches. Germany won that cup 4 times while Norway won 2 and Sweden won 1 time. UEFA had started Intertoto Cup with 60 participants s soon as their leagues finished. At the end of matches, 3 teams have the right to go through to the UEFA Cup. The first football organisation made in Turkey was İstanbul Football Union organized by the participation of 4 teams in 17/ May/ 1903. İstanbul Football League started to be organized in İstanbul from 1904-1905. T.İ.C.İ. ,which was the first union of Turkey in football, hd organized Turkey Football Championship in 1924. Turkey Football Championship continued after the proffesionalism had been accepted but from 1954 it has been played amongst amateur teams. Turkish Football Federation had announced that a national cup will be organized between the first 4 teams of İstanbul League and first 2 teams of Ankara and İzmir Leagues. Those matches which were played in home/ away basis were the foundation of Turkish League. Prime President Cup was started in 1944 and continued 5 years. Turkish Football Federation had started to organize this cup again in 1966. It had been played between the runner up of Turkish League and finalidt of Turkish Cup. This cup is rejected in 2000. Beşiktaş was the first team who had won the cup After the acceptance of Turkey Football Brief in 10/ September/ 1951 first proffessional league in Turkish football started in 1951 with the participation of 8 teams . Matches started on 05/ January/ 1952 in İstanbul and continued to1959 as National League was founded at that date. Galatasaray won the Federation Cup -which started to be played in 1962- 13 times while Beşiktaş and Trabzon won 5, Fenerbahçe won 4, Altay, Göztepe, Ankaragücü won 2, Bursa, Gençlerbirliği, Sakarya, Kocaeli and Eskişehir won 1. Republic President Cup started to be organised in 1966. It had been played between Turkish Proffesional 1st Division League Champion and Federation Cup Winner. If same team succeeds to win both titles, runner up of Turkish Proffesional 1st Division League will participate to the cup. It was rejected in 1999. Atatürk Cup started to be organized in 1998. Winner of Republic President Cup and the Prime President Cup played that match. Fenerbahçe was the first team to won the title. From 2001-2002 a new structure is planning to be implemented. A Super League will be founded, 2nd division will be played in two groups- A and B. There were 18 teams in Turkish Proffesional 1st Division while there were 51 in 2nd division and 134 in 3rd division. From 2001- 2002 18 teams in Super League while there were 20 in 2nd division group A and 50 in 2nd division group B, 90 in 3rd division.
Keywords: Atletik ve açık hava sporları ve oyunları; Dinlence ve eğlence sanatları; Futbol; FUTBOL_YÖNETİM_TÜRKİYE; Top oyunları