Kerkük Türkmen masalları üzerinde kaos ve kozmos odaklı bir inceleme - Güler, Büşra (My University, 2024)
İnsan nesneler dünyası olan yaşama gözlerini açtığından beri olayları, kişileri ve mekânları anlamlandırma çabası içine girmiştir. Ayrıca insan, her şeye anlam yükleme isteğiyle mit, destan, masal gibi pek çok edebi türün gelişimini de sağlamıştır. Başlarda mitik düşünceyle nesnelere ve olaylara anlam yüklenirken zamanla değişen süreçte mitik düşünce fantastik ögelere dayalı kutsallığı olmayan anlatılara yani masallara dönüşmüştür. Kutsal dışı sayılsa da masallar da tıpkı mitler gibi ortak bir bilinç sonucu doğmuş, masalların oluşumunda da içeriğinde de insanın doğasının çatışmacı yapısı etkili olmuştur. Bu çatışmaları düşünsel, inançsal ve kültürel pek çok farklı açıdan en iyi tanımlayan kavramlar arasında kaos ve kozmos vardır. Türk düşünce sisteminin ilk örneklerini oluşturan Türk mitleri bu kavramlar için en belirgin örnekler arasındadır. Sadece Türk düşüncesinde değil başka pek çok milletin düşünce sisteminde, mitlerinde hayat kaostan doğar ve kozmosa doğru bir dönüşüm yaşar. Yani kaos ve kozmos birbirlerini tamamlayan iki unsurdur. Bu nedenle ayrılamaz bir bütündür. İnsanın hayat boyu yaşadığı çatışmaları, karşıtlıkları ve zıtlıkları bu iki kavram üzerinden açıklamak mümkündür. Bu tez, özellikle Kerkük toplumunun bilinçdışı düşüncelerine, hayata bakış açılarına ışık tutarak Kerkük toplumunun bulunduğu coğrafi, tarihi, sosyokültürel yapısını bir bütün olarak ele almıştır. Çalışma, Kerkük halkının masallarındaki kaos ve kozmos algısının ne olduğu ve bu algıları etkileyen olay ve olguların hangileri olduğu üzerinde ayrıntılı bir şekilde durmuştur. Son olarak tez, masalların taşıdığı kolektif bilinçten yararlanarak kaos ve kozmos bağlamında metinlere farklı açıdan yaklaşarak toplum hakkında kültürel nedenleri ve sonuçlarını ele almıştır. Çalışmada belirlenen masallar karşılaştırma ve yorumlama yöntemleri kullanılarak halk bilimsel temelde incelenmiştir.

Since man opened his eyes to life, which is the world of objects, he has made an effort to make sense of events, people and places. In addition, man has enabled the development of many literary genres such as myth, epic, fairy tale with his desire to attach meaning to everything. At first, while mythical thought gave meaning to objects and events, in a process that changed over time, mythical thought turned into unholy narratives based on fantastic elements, that is, fairy tales. Although they are considered to be unholy, fairy tales were born as a result of a common consciousness, just like myths, and the confrontational nature of human nature was influential in the formation of fairy tales and in their content. Chaos and cosmos are among the concepts that best Decipher these conflicts from many different intellectual, religious and cultural perspectives. The Turkish myths, which constitute the first examples of the Turkish thought system, are among the most obvious examples for these concepts. Not only in Turkish thought, but in the thought systems and myths of many other nations, life is born out of chaos and experiences a transformation towards the cosmos. In other words, chaos and the cosmos are two elements that complement each other. Therefore, it is an inseparable whole. It is possible to explain the conflicts, opposites and contrasts that a person experiences throughout his life through these two concepts. This thesis, in particular, shed light on the unconscious thoughts of Kirkuk society, their perspective on life, and dealt with the geographical, historical, and sociocultural structure of Kirkuk society as a whole. The study has focused in detail on what is the perception of chaos and cosmos in the fairy tales of the people of Kirkuk and which are the events and phenomena that affect these perceptions. Finally, the thesis took advantage of the collective consciousness carried by fairy tales to approach the texts in the context of chaos and cosmos from a different angle and dealt with the cultural causes and consequences about society. The fairy tales determined in the study were examined on a folk scientific basis using comparison and interpretation methods.
Keywords: chaos; cosmos; culture; Folk literature, Turkish; folk tales; Halk edebiyatı, Türk; kaos; Kerkük; Kirkuk; kozmos; kültür; masallar; Masallar, Türk; Tales, Turkish