Çocuklara Rehber Dergisi'nin din eğitimi açısından değerlendirilmesi (1-100. sayılar) - Altıngöller, Recep (My University, 2024)
Bu çalışma, Muallim Ahmet Midhat Efendi’nin 1897 yılından başlayarak 1900 yılına kadar devam eden ve 173 sayılık yayın süresi ile Arap harfleriyle yayınlanan en uzun ömürlü ikinci çocuk dergisi olan Çocuklara Rehber Dergisi’nin din eğitimi açısından incelenmesini amaçlamaktadır. Çocuklara Rehber Dergisi, Osmanlı çocuk dergiciliğinin önemli örneklerinden biri olarak öne çıkmış, çocuklara hem eğlenceli hem de eğitici içerikler sunmayı hedeflemiştir. Derginin, çocukların ahlak eğitiminin yanı sıra din eğitimine de katkı sağlamak amacıyla sunduğu inanç, ibadet ve ahlak konularındaki yazılar, bu araştırmanın inceleme konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, Osmanlı Devleti’nde çocuk dergiciliğinin gelişimi ele alınmış ve Çocuklara Rehber Dergisi’nin bu süreç içindeki yeri belirlenmiştir. Osmanlı Dönemi’nde çocuklara yönelik dini ve ahlaki eğitim veren yayınların sayısı sınırlı olmakla birlikte, Çocuklara Rehber Dergisi bu boşluğu doldurarak önemli bir işlev üstlenmiştir. Dergi, Osmanlı çocuk yayıncılığı ve eğitiminde kalıcı etkiler bırakmış, özellikle dini ve ahlaki konuların çocuklara aktarılmasında etkili olmuştur. Araştırmanın ikinci bölümünde, dergide yer alan yazılar “Eğitim”, “Din” ve “Ahlak” kategorileri altında incelenmiştir. Bu çerçevede, “Eğitim” kategorisi altında eğitim-ahlak ilişkisi, eğitimin paydaşlarından olan ailenin, okulun ve çevrenin eğitime etkisi incelenmeye çalışılmıştır. “Din” kategorisinde ise inanç eğitimi kapsamında Allah’a iman, peygamberlere iman, ahiret inancı gibi temel dini konular ele alınmış; ibadet eğitimi bölümünde ise namaz, oruç gibi ibadetlerin çocuklara nasıl öğretildiği analiz edilmiştir. “Ahlak” kategorisinde ise çalışkanlık, doğruluk, yardımseverlik gibi erdemler dergide işlenen önemli konular arasında yer almıştır. Dergi, bu yazılar aracılığıyla çocukların küçük yaşlarda dini ve ahlaki değerlere yönlendirilmesini hedeflemiş, eğitimde ahlak ve erdemlerin rolü üzerinde durmuştur. Araştırma sonucunda, Çocuklara Rehber Dergisi’nin, çocuklara dini ve ahlaki değerleri öğretme açısından önemli bir kaynak olduğu tespit edilmiştir. Dergide, inanç ve ibadet eğitimi konusunda çocuklara uygun yöntemler kullanıldığı, ahlaki eğitimde ise dönemin değerlerine uygun olarak erdemli bireyler yetiştirmenin hedeflendiği görülmüştür. Ayrıca, derginin, çocukların ahlaki eğitimi açısından önemli bir eser olduğu ve bu tür yayınların çocukların dini ve ahlaki gelişimine katkıda bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu araştırma, ahlak eğitiminin çocuk dergileri aracılığıyla nasıl şekillendiğini ortaya koyarak, Osmanlı Dönemi çocuk dergiciliği ve din ve ahlak eğitimi alanına önemli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Çocuklara Rehber Dergisi hem dini eğitim hem de çocuk edebiyatı açısından önemli bir eser olarak karşımıza çıkmaktadır.

This study aims to examine the Çocuklara Rehber magazine in terms of religious education. Published by Muallim Ahmet Midhat Efendi, it was the second longest-running children’s magazine printed in the Ottoman script, starting in 1897 and continuing until 1900 with a total of 173 issues. Çocuklara Rehber stood out as an important example of Ottoman children’s magazines, offering content that was both entertaining and educational for young readers. The magazine’s articles on faith, worship, and morality, which contributed to children’s religious education, form the main focus of this research. The first section of the study discusses the development of children’s magazines in the Ottoman Empire and positions Çocuklara Rehber within this context. While the number of publications providing religious and moral education to children in the Ottoman period was limited, Çocuklara Rehber filled this gap and played a significant role. The magazine left a lasting impact on Ottoman children’s publishing and education, particularly as a pioneer in conveying religious and moral topics to children. In the second section of the study, the articles in the magazine are examined under the categories of “Education,” “Religious,” and “Moral.” In the “Education” category, the relationship between education and morality, and the role of stakeholders such as family, school, and community in education, are explored. In the “Religious” category, core religious topics such as faith in God, belief in the prophets, and the afterlife are addressed within the context of religious education. The section on worship education analyzes how practices like prayer and fasting were taught to children. The “Moral” category focuses on virtues such as diligence, honesty, and charity, which were highlighted in the magazine. Through these articles, the magazine aimed to guide children towards religious and moral values from an early age, emphasizing the role of morality and virtues in education. The study concludes that Çocuklara Rehber was an important resource for teaching religious and moral values to children. It is observed that the magazine employed methods appropriate for children in the instruction of faith and worship and aimed to raise virtuous individuals according to the moral values of the period. Furthermore, the magazine is regarded as a significant work of its time in terms of children’s religious education in the Ottoman Empire, with such publications playing a key role in the religious development of children. This research aims to contribute to the understanding of how religious education was shaped through children’s magazines by highlighting the significance of Çocuklara Rehber in Ottoman children’s publishing and religious education. In this context, the magazine stands out as an important work both in terms of religious education and children’s literature.
Keywords: Children’s Guide Magazine; Çocuklara Rehber Dergisi; Din; Din Eğitimi; Education; Eğitim; Islamic religious education; İslam dini eğitimi; Öğrenim ve öğretim; Periodicals; Religion; Religious Education; Study and teaching; Süreli yayınlar