Anadolu”daki kirkitli dokumalarda görülen geometrik motiflerin kullanım nedenleri (Bergama ve Çevresi) - Özhekim (Atiş), Didem (My University, 2000)
USING REASONS OF GEOMETRICAL MOTIFS IN ANATOLIAN RUGS (BERGAMA AND AROUND) DİDEM ATİŞ ÖZHEKİM Geometric shapes are very common in the motifs seen in the weavings of Anatolian and other nomadic peoples. For this reason, Bergama - an area where former nomadic tribes settled centuries ago - was chosen as the focus for this study into the origins of the use of geometric designs in weaving. Bergama is a city in the western Anatolian province of Izmir. Throughout its history, this area has been ruled by many kings. In 1071, the area came under the rule of the Seljuks. In 1306 it was taken over by Karesi Bey - a chieftan of a nomad tribe. In 1341, the area became a part of the Ottoman Empire and remained so until 1919. The immigration of various Türk clans and nomadic tribes into Anatolia continued from the 11th to the 14th century. They did not change their lifestyle, and continued to wander throughout Anatolia until 1691 when they were dispersed and forced to settle in specified areas by the Ottoman Emperor. When they arrived they met a cultural heritage which had existed for hundreds of years. Their culture mixed with local culture and these nomads started to produce new products. While researching the techniques and designs of kirkitli weaving, I visited Kozak, Dikili, and Yuntdağ and their surrounding villages. In reason, in order to ensure the continuity of symbols used to represent a particular lifestyle or set of beliefs, and successfully pass them on to future generations, there must be a system to the shapes. For this reason, these shapes must be easy to recall and easy to duplicate. With regard to weaving, this is generally accomplished through the use of geometric shapes. Geometric motifs are easy to duplicate and suitable to weaving techniques. Over hundreds of years, with repeated use, these motifs became a tradition in themselves. ANADOLU'DAKİ KİRKİTLİ DOKUMALARDA GÖRÜLEN GEOMETRİK MOTİFLERİN KULLANIM NEDENLERİ ( BERGAMA VE ÇEVRESİ ) Kirkitli dokumalar bakımından çok zengin olan Anadolu'da; konar-göçerler tarafından üretilen dokumalardaki motiflerin geometrik temellere dayandığı görülmektedir. Halbuki; yüzyıllar boyunca gerek evlerde gerekse atölyelerde, devlet yönetimlerine ve ticarete yönelik üretilen kontrollü-kirkitli dokumalarda daha çok naturalist şekiller hakimdir. Bu da, tezimizin temeli olan konar-göçerlerin neden geometrik motifleri kullandıkları sorusunu doğurmaktadır. Kirkitli dokumalardaki motiflerin kaynakları, gelişimleri, değişimleri, dokuma teknikleri, yapıları ve boyama yöntemleri hakkında bir çok araştırma ve yayın olmasına rağmen; bu konu üstünde hiç araştırma yapılmadığı dikkati çekmiştir. Bu nedenle; Anadolu'daki kirkitli dokumalardaki motiflerin kullanım nedenleri araştırılmıştır. Tüm Anadolu'yu kapsayan bir araştırma ekip çalışmasını gerektirdiğinden; Bergama ve çevresi inceleme birimi olarak ele alınmıştır. Bergama ve çevresi, coğrafi olarak; dağlık ve akarsuları çok olan bir yerde bulunmaktadır. Gerek iklim şartları gerekse coğrafi konumu nedeniyle; yüzyıllar boyunca yerleşim merkezi olmuştur. Aynı zamanda; limanlara yakınlığı Bergama'yı ticaret merkezi konumuna getirmiştir. Böylece her dönem Batı Anadolu'da üretilen dokumaların toplandığı bir bölge olmasını sağlamıştır. Araştırmada yöntem olarak; literatürlerden Bergama ve çevresinde dokunmuş tarihi kirkitli dokumalar, yapılan alan araştırmasıyla da, yakın tarihlerde üretilenler tespit edilmiştir. İnceleme sırasında yörede; 3 kilim, 31 atkı takviyeli dokuma, 15 halı bulunmuş ve teknik analizleri yapılmıştır. Ardından yörenin kirkitli dokumalarında kullanılan motifler tespit edilmiş ve böylece naturalist biçimlerin bile geometrik şekiller haline getirildiği görülmüştür. Bunun nedenleri; - Yaşam biçimleri, - Sistemleştirme gereksinimi, - Gelenekler, - Teknik zorunluluk, - Dokuyucunun yaratıcılığı olmak üzere beş ana başlıkta toplanmıştır. Son olarak; ilerde yapılacak çalışmalara örnek olması için, Bergama ve çevresinde tespit edilen motiflerin, Anadolu'nun diğer bölgeleri ile karşılaştırması yapılmıştır.
Keywords: Basma; boyama; desenleme; Dokuma sanatları; Dokumacılık-Türkiye-Bergama; Güzel ve dekoratif sanatlar