Erken dönem Şiî ricâl ilmi (keşşî örneği) - Topgül, Muhammed Enes (My University, 2015)
Erken dönem Şiî ricâl ilmini Ebû Amr Muhammed b. Ömer b. Abdülazîz el-Keşşî’nin (III-IV/ IX-X. asırlar) Ma‘rife adlı eseri üzerinden ele alan bu çalışmada, öncelikle gaybet-i suğrâ döneminde Horasan bölgesindeki Şiî hareketlilik incelenmiş, daha sonra eserin yazılı Şiî gelenekten ne oranda istifade ettiği ve Tûsî’nin eser üzerindeki tasarruflarının mahiyeti ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ardından eserdeki isnâd kullanımları tahlil edilmiş, söz konusu kullanımın üzerinden erken dönem Şiî hadis literatürü hakkında bazı yargılara varılmıştır. Bu noktada özellikle isnâdların hadis tarihi açısından ne şekilde okunabileceğine dair görüşler dile getirilmiştir. Ma‘rife’nin muhteva tahlili, erken Şiî ricâl literatürü ile bağlantılı olarak ele alınmış, eserin farklı disiplinler açısından önemine dikkat çekilmiş, tercemelerin iç kurgusu Keşşî’nin cerh-ta‘dîl görüşleri çerçevesinde incelenmiş ve son olarak eserde yer verilen râvilerin sayısı ve niteliklerine temas edilmiştir. Ma‘rife’de cerh-ta‘dîl üslûbu ise cerh-ta‘dîl lafızları ve cerh-ta‘dîl formları çerçevesinde tahlil edilmiş; lafızların Şiî ricâl ilmindeki gelişim seyirleri ve Keşşî’nin cerh-ta‘dîl üslûbunu gösteren formlar üzerinden erken dönem Şiî ricâl ilmi hakkında birtakım sonuçlara varılmıştır.

In this study which deals with early Shī‘īte ilm al-rijāl (science of narration) through the book Ma‘rifah of Abū Amr Muhammad b. Omar b. Abd al-Azīz al-Kashshī (III-IV/ IX-X. centuries) primarily Shī‘īte mobility in Khorasān region in the period of gaybat al-sughrā is examined, then it is tried to be revealed that how much the book benefited from the Shī‘īte written tradition and the nature of Abū Ja‘far al-Tūsī’s influence over the book. After that, the usage of isnād in the book is analyzed, and via this glance some opinions are reached regarding early Shī‘īte hadīth literature. At this point, some thoughts are mentioned especially on how isnād’s can be read in terms of history of hadīth. Ma‘rifah’s content analysis is pointed out in relation with early Shī‘īte rijāl literature, importance of the book in terms of different disciplines is mentioned, biographies’ internal system is investigated in framework of Kashshī’s views concerning jarh and ta‘deel and lastly number and qualities of rāwī’s (narrator) included in the book are touched upon. The jarh-ta‘deel style of Ma‘rifah is analyzed within the scope of alfādh (wording) and forms of jarh-ta‘deel; thus some conclusions are reached on early Shī‘īte ilm al-rijāl through the forms showing Kashshī’s style of jarh-ta‘deel and the progress of alfādh in Shī‘īte ilm al-rijāl.
Keywords: Hadis Bilimi; İslam Dini