İslam kamu hukukunda gayri müslimler - Bostancı, Ahmet (My University, 1999)
(Ahmet BOSTANCI, İslam Kamu Hukukunda Gayri Müslimler (Hz. Peygamber Devri Uygulaması Temelinde), Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 1999) Hz. Peygamber, hicretini müteakip mescit inşa ettirerek cemaatini örgütlemeye başlamış, aralarını kardeşlik akdiyle pekiştirmiş, sayılarını tespit ettirmiş, Medine'nin sınırlarını belirlemiş bu basamakların ardından şehrin gayri müslim unsurunu da içine alacak şekilde bir vesikayı (Medine Vesikası) kabul ettirmiş ve bu sayede Medine'deki ilk İslam devletinin kuruluş basamakları büyük ölçüde tamamlanmıştır. Hz. Peygamber'in gayri müslimlerle ilişkileri, ehl-i kitap olanlarla ilişkileri ve ehl-i kitap olmayanlarla ilişkileri şeklinde ayrılarak incelenebilir. Zira ehl-i kitap istisnaî durumlar dışında diğer din mensuplarından farklı ayrıcalıklı bir konuma sahiptirler. Hz. Peygamber'in ehl-i kitap (yahudiler ve hıristiyanlar) mecûsîler, müşrikler ve mürtedlerle ilişkileri olmuştur. Gayri müslimlerle ilişkilerde baz alınabilecek ikinci kriter de gayri müslimlerin İslam devletiyle olan vatandaşlık alakalarıdır. Günümüzde sözü edilen insan hak ve hürriyetlerinin en azından

olarak pek çoğunun Hz. Peygamber devrinde gayri müslimlere sağlandığı söylenebilir. Bazıları ise çağımızda veya yakın dönemlerde ortaya çıkan haklar olduklarından Hz. Peygamber devrinde tabiî olarak yer almamaktadırlar. Gayri müslimlerle ilgili davalarda da İslam mahkemeleri görevli ve yetkilidir. İslam mahkemelerinde gayri müslimlere İslam hukuku hükümleri tatbik edilir. Prensip olarak onlara uygulanan kanun müslümanlara uygulanan kanunu aynısı olup, inanca taalluk eden hususlarda gayri müslimlere has bir takım istisnaî hükümler mevcuttur. Gayri müslimler ceza hukuku sahasında da müslümanlarla aynı hükümlere tâbidirler. Ancak gayri müslimlerle ilgili bir takım istisnaî hükümler de mevcuttur. Gayri müslimler konusunda Hz. Peygamber'in uygulamalarıyla özellikle fıkıh kitaplarında yer alan bilgiler karşılaştırıldığında bazı farklar bulunduğu görülmektedir. Bunlar genellikle her dönemin kendine has şartlarının fıkhî hükümlerin oluşmasında pay sahibi olmasından kaynaklanmaktadır. Bu sebeple gayri müslimlerle ilgili konularda nihaî sonuçlara varılabilmesi için meseleler öncelikle Hz. Peygamber devri açısından incelenmeli fıkıh kitaplarındaki hükümler oluştukları ortamların şartları da dikkate alınarak değerlendirilmelidir. SUMMARY Ahmet BOSTANCI, Non-muslims in Islamic public law (in terms of implementation of prophet Muhammed), Ph.D Thesis, University of Marmara, Instutude of Social Sciences, İstanbul 1999 After the immigration of prophet Muhammed from Mecca to Medinah he established the mosque and tried to organize muslim communuty in Medinah. Moreover, Muhammed made an Medinan agreement between muslims and non-muslims which was a significant step to establish the first Islamic state. The relationships between prophet Muhammed and non-muslims can be divided in two categories: relationships between muslims and the possessors of the Books (ehl-i kitab), and relationships between muslims and non-muslims exculuding the possessors of the Books. Ehl-i kitab (the possessors of the Books) had a priviliged position in the time of prophet Muhammed. The second criteria in relationships was the connection of citizenship between non-muslims and Islamic state. It can be argued that majority of current human rigts and freedom were given to non-muslims in the period of prophet Muhammed. Some of modern human rigts could not be observed in this time. Muslim courts were authorised to solve the disagreements among non-muslims, and these courts made a decision about these disagreements in terms of Islamic law. However, there was some exceptional cases for non-muslims. Furtermore, non-muslims have the same judgment in criminal law with muslims. However, there was some exceptional cases for non-muslims. There is some references on the rights of non-muslims in early Islamic writing. Some of them indicate a certain depree of contradiction the implemantation of prophet Muhammed. The reason for this difference is the influence of social and cultural environments and changes in time. Therefore, before arriving a conclusiven about non-muslims in Islam we need to study the era of prophet Muhammed with great care and evalmate the writings of Islamic jurispundence scholars in terms of their social and cultural conditions.
Keywords: Din; Fıkıh ve fıkıh ilmi; İslam Dini; İslam Hukuku; Kamu hukuku