Kazanlı Alim Kursavî’nin Eş-şerhu’l-cedîd ale’l-akâidi’n-nesefiyye adlı eseri ve kelâmî görüşleri (tahkîk ve tahlîl) - Jilili, Abulizi (My University, 2014)
KAZANLI ÂLİM KURSAVÎ’NİN EŞ-ŞERHU’L-CEDÎD ALE’l-AKÂİDİ’N-NESEFİYYE ADLI ESERİ VE KELÂMÎ GÖRÜŞLERİ (TAHKÎK VE TAHLÎL) Kursavî, İdil-Ural Bölgesinde XVIII. asrın sonları ve XIX. asrın başlarından yaşamış, dînî ve ilmî açılardan döneminin önemli bir şahsiyetidir. Kazan Müslümanları arasında yerleşik olan geleneksel din eğitimi anlayışını ısrarla eleştiren, taklîde, dinî konularda körü körüne bağlanmaya karşı çıkan ve ictihâdın gerekliliğini savunan Kursavî, dini aslî saflığına kavuşturmak amacıyla atılımcı ve yenilikçi yaklaşımlar sergilenmesi gerektiğini savunmuştur. Orta Asya’nın klasik tarzda eğitim veren İslâm merkezlerine karşı gösterdiği bağımlılıklarını kıran kişilerden biri olduğu bilinen ve bu bölgenin önde gelen ulemâsı tarafından bir müceddid olarak kabul edilen Kursavî, taklîde, bid’atlara, din istismârına karşı ciddi biçimde mücadele etmiş ve ictihâd kapısının da müteahhirîn döneminde kapatıldığını, gerçekte ise bu kapının sürekli olarak açık olduğunu ısrarla savunmuştur. İslâmî naslar üzerinde sadece uzmanlaşmış kişilerin değil, bütün Müslümanların ictihâd etmesinin önemini vurgulayarak her İslâm âliminin Kur’an ve hadisi yorumlamada yetkili olması gerektiğini savunmuştur. KURSAVÎ, Kelâm”

AL-SHARH AL-JADEED ALA AL-AQAEED AL-NASAFIYYAH, A BOOK BY KAZANI SCHOLAR KURSAVI AND HIS VIEWS OF KALAM (VERIFICATION AND ANALYSIS) Kursavi who lived in Idil-Ural region in the late 18th century through the early 19th century is one of the important scholars of the era in regard with religiousness and Islamic sciences. Kursavi, who persistently criticized the classical religious education preserved among the Muslims of Kazan, opposed to blind engagement to certain religious topics and insisted on the need of Ejtehad (jurisprudence), has defended the necessity of progressive and innovative approaches in order to bring the religious life its own pureness. Kursavi, who was known one of the people ending the dependency on the Middle Asian Islamic centers adopting classical religious education and accepted as a Mujadded (renewer) by the Muslim scholars of the region, has seriously worked against Taqlid (to follow), Bid’ad (innovation in Islamic worship) and exploiting religion and has insisted on that the door of Ejtehad was closed in the period of Muteahhirin (late generations) and it must be open continuously. He also defended that every Muslim scholar should have the right to make commentary on Hadith and Kur’an insisting on the importance of that not only the experts but also all the Muslims should get into Ejtehad. KURSAVÎ, Kalam
Keywords: Dini Açıdan; İslam Dini; Kelam Bilimi; Siyasi Açıdan; Tarih; Tasavvuf; Tatarlar