Yeni vergi yasasına göre bankalarda kurumlar vergisi ve kar dağıtımı - Yeşilyaprak, Mehmet (My University, 1999)
alismamim birinci kisminda bankalarda Kurumlar Vergisi'nin konusu, Kurumlar Vergisinin tarihçesi, Tam ve dar mükelleflerin durumlari ve Kurumlar Vergisi'nin tarhi üzerinde durulmustur. Ikinci kisimda ise bankacilik sektöründe Kurumlar Vergisi hesaplanmasi, bunun bankacilik sektörüne etkileri, 4369 sayili Kanunun bankacilik sektörüne etkileri, Kurumlar Vergisinde kaldirilan istisnalar, Kurumlar vergisi kanununa göre indirilecek, indirilemeyecek giderler ile kanunen kabul edilmeyen giderler ve geçici vergi uygulamalari üzerinde durulmustur. Üçüncü bölümde ise; Kurumlar vergisinde istisnalar, matrahin hesaplanmasi, Kurumlar Vergisinin hesaplanmasi, bunun yaninda Anonim Sirketlerde kar dagitiminin gerçeklesmesi ve kar dagitim kalemleri hakkinda bilgi verilmistir. 4369 sayili vergi yasasi bankacilik sektörünü nasil etkilemistir.? Çalismamda bu konuya cevap bulunmustur. Eski kanun 29.07.1998 tarihinden itibaren yürürlükten kaldirilmistir. 4369 sayili Kanun ile kurum kazançlarinin vergilendirilmesi degistirilmistir. Kurumlar vergisi orani 1999 yili kazançlarindan baslamak üzere %25'ten % 30'a yükseltilmistir. Asgari kurumlar vergisi olarak nitelendirilen %20 oranli kurumlar vergisi 1999 yili kazançlarindan baslamak üzere kaldirilmaktadir. Kurumlarda kar payi dagitilmasina bagli olarak stopaj uygulamasi getirilmistir. Bu degisiklik 1999 yili kazancindan baslamak üzere uygulanacaktir. Kurum vergilendirmesine iliskin getirilen sistem, oto finansmani özendirici bir sistemdir. Ayrica kurumlarin istiraklerden elde ettikleri kar paylari istisnasi hariç, diger istisna kazançlara (yatirim indirimi, emisyon primi) da stopaj uygulanacaktir. Yapilan degisiklikler ile, daha önce alis bedeli ile degerlenen, devlet tahvili, hazine bonosu, özel sektör tahvilleri, B tipi fon katilma belgeleri, portföyde % 51'den daha az hisse senedi bulunduran (A) tipi fon katilma belgeleri artik borsa rayici ile degerlenecektir. 4369 sayili Kanun'un G.V.K.'nun 94.maddesinde yapilan degisiklik ile bankalarin elde etmis oldugu mevduat faiz gelirleri ile repo gelirlerinden stopaj yapilmasi imkani getirilmistir. 29.07.1998 tarihinden önce açilan vadeli mevduat hesaplarindan elde edilen faiz gelirlerinden stopaj yapilmayacaktir. Yapilan düzenleme ile 01.01.1999 tarihinden itibaren tesvik belgesine baglanan yatirimlar için finansman fonu ayirma uygulamasina son verilmistir. Yatirim indirimi düzenleyen G.V.K.'nun Ek 1'inci maddesinde yapilan düzenlemeye paralel olarak, 1.1.1999 tarihinden sonra tesvik belgesine baglanan yatirimlar için finansman fonu ayirma uygulamasina son verilmistir. Ancak 1.1.1999 tarihinden önce tesvik belgelerine baglanmis olan yatirimlar için finansman fonu uygulamasina devam edilecektir. Gelir vergisi grubunda yer alan Kurumlar Vergisi, safi kurum kazancindan gelirin dogdugu asamada alinan genel nitelikte dolaysiz bir vergidir. Gelir vergisi bir gerçek kisi vergisi oldugu halde, kurumlar vergisi bir tüzel kisi vergisi degildir. Gelir vergisi sübjektif bir vergi olmasina karsilik kurumlar vergisi objektif bir vergidir. Gelir vergisi artan oranli bir vergidir. Bunun yaninda kurumlar vergisi sabit oranli bir vergidir. Yani gelir vergisinde kisilerin yil içerisindeki gelirleri arttikça ödemesi gereken vergi miktarlari da artmaktadir. Fakat kurumlar vergisin de gelirin yüksek olmasi ödenecek vergi oranini degistirmemektedir. Kurumlar vergisi 19'uncu yüzyilin ortalarinda Almanya'da ve Amerika Birlesik Devletleri'nde, 20'inci yüzyilin ilk çeyreginde ise Ingiltere'de ve Fransa'da uygulanmaya baslamistir. Türkiye'de ise 1950 yilinda Alman kurumlar vergisi model alinarak uygulanmaya baslamistir. Kurumlar vergisinin kanuni merkezleri ve is merkezlerinin bulundugu ülkelere göre tam ve dar mükellef gibi mükellefiyet sekilleri mevcuttur. 4369 Sayili Kanunla getirilen yeniliklerin en çok tartisilan maddesi, Vergi Usul Kanunu'nun menkul kiymetlerin degerlemesini düzenleyen 279. maddesinin degisen 6. bendindedir. Menkul kiymetlerin degerlemesi ile ilgili yapilan degisiklik ile, hisse senetleri ile fon portföylerinin en az %51'I Türkiye'de kurulmus bulunan sirketlerin hisse senetlerinden olusan yatirim fonu katilma belgesi alis bedeliyle, bunlarin disinda kalan her türlü menkul kiymet borsa raici ile degerlenecektir. 4369 sayili Kanun'un G.V.K.'nun 94. Maddesinde yapilan degisiklik ile bankalarin elde etmis oldugu mevduat faizi gelirleri ile repo gelirlerinden stopaj yapilmasi imkani getirilmistir. 29.07.1998 tarihinden önce açilmis vadeli mevduat hesaplarindan elde edilen faiz gelirlerinden stopaj yapilmayacaktir. 4369 sayili yasa ile finansman fonu uygulamasina son verilmistir. Fakat 01.01.1999 tarihinden önce tesvik belgesine baglanmis olan yatirimlar için KVK.'nun mükerrer 8'inci maddesinde yazili kosullara uygun olarak finansman fonu uygulamasina devam edilecektir. Kar paylarinin vergilendirilmesinde önemli degisiklikler yapilmistir. Degisiklikler 01.01.2000 tarihinden itibaren elde edilecek kar paylarina uygulanacaktir. Bu nedenle kar paylarinin vergilenmesinin kar payi dagitan kurumlar kar paylarini elde ettigi dönemler itibariyle ele almakta fayda bulunmaktadir. Bankalar yil sonunda gelir tablosunda yer alan ticari karda vergi, fon ve yedek akçeleri düstükten sonra kalan kari genel kurulun karari dogrultusunda ortaklara sermaye oraninda dagitilabilir. Asgari kurumlar vergisi yürüklükten kaldirmasi, kurumlar vergisi kanunu'nun 25'inci maddesi içinde yer alan ve indirim ve istisna düsülmeden önceki kurum kazanci üzerinden hesaplanan %20 oraninda asgari kurumlar vergisi 4369 sayili Kanun ile yürürlükten kaldirilmistir. Kurumlar Vergisi'nin 8'inci maddesi içinde düzenlenen bir sira istisna hükümleri yürürlükten kaldirildigi için asgari vergiye gerek kalmamistir. 31.12.1998 tarihine kadar olan uygulama incelendiginde, kurumlar vergisine tabi ya da vergiden istisna edilmis banka kazançlari, öncelikle bunu elde eden banka bünyesinde vergilendirilmektedir. Buna göre, vergiye tabi olan banka kazanci yani kurumun mali bilanço kari üzerinden önce Kurumlar Vergisi ve Gelir Vergisi Stopaji ve Fon Payi hesaplanir. Kurumlar Vergisinden istisna kazancin bulunmasi halinde, bu kazanç dagitilsin ya da dagitilmasin gelir vergisi kesintisi yapilir. 1993 ve öncesi yillarda. %10 olarak belirlenen stopaj orani, 1994 ve izleyen yillara iliskin olarak dagitilsin veya dagitilmasin GVK'nin 75. Maddesinin 4 numarali bendinde yazili menkul sermaye iratlari için, halka açik sirketlerde %10, digerlerinde %20, yatirim indirimi tutari için %15 olarak belirlenmistir. Ancak vergi tevkifatlari DT ve HB faizleri ile TKI ve KOI'ce çikartilan menkul kiymetlerin gelirlerine isabet eden kisim için (sifir) olarak uygulanmaktadir. Sifir oraninin uygulanacagi tutar söz konusu faiz ve gelirlerinin toplam kurum hasilati içindeki payina göre hesaplanmaktadir. Tam mükellef kurumlar, Kurumlar Vergisinden istisna kazançlara isabet eden kisim hariç, Gelir Vergisi Kanunu'nun 75. Maddesinin ikinci fikrasinin 1.2. ve 3 numarali bentlerinde yazili kar paylarindan stopaj yapilacaktir. Ancak stopaj yapilmasi kar dagitimina bagli olup, kar dagitimi yapilmadikça stopaj da yapilmayacaktir. Kanun hükmü ile stopaj yapma zorunlulugu kar dagitiminda bulunan kuruma verilmistir. Kar paylarinin stopaja tabi tutulabilmesi için hukuki ve ekonomik tasarrufun gerçeklesmis olmasi yani fiilen kar dagitiminin gerçeklesmesi gerekmektedir. Parantez içi hükümle karin sermayeye ilavesi stopaj uygulamasi açisindan kar dagitimi sayilmamistir. A.S.'nin 2001 yilinda hissedarlarina dagitmasi gereken kari genel kurul karari ile sermayeye ilave etme karari alinmasi halinde sermayeye ilave edilen kisim kar dagitimi sayilmayacak ve stopaja tabi olmayacaktir. 1999 yilinda GVK'nun mükerrer 120. maddesinde belirtilen esaslara göre üçer aylik kazançlari üzerinden %25 oraninda geçici vergi ödemeleri esasi getirilmistir. Ayrica 1998 Kurumlar Vergisi'nin %70'i 12 esit taksitte ödenmekte veya 3 aylik dönemler seçilip, 3 er aylik bilanço gelirleri üzerinden geçici vergi hesaplanmakta idi. Vergi kanunlarimiza ilk kez 24.12.1980 tarihinde 2361 Sayili Kanun ile giren geçici Vergi uygulamasi baslangiçta tüm özel sektör temsilcileri tarafindan tepkiyle karsilanmis ancak zamanla herkesçe benimsenmistir. Zaman içerisinde toplam bes kez degisiklige ugrayan geçici vergi uygulamasi, 1.1.1999 tarihinden itibaren yürürlüge girmek üzere 4369 Sayili Kanun ile altinci kez degistirilmistir. Ancak son kanun degisikligi diger kanunlara nazaran daha fazla tepki toplamistir. Fazla tepki toplamasinin bir sebebi, kanunun muhasebecilerin mevcut is yogunlugunu daha da arttirmasi ve uygulamanin tam olarak anlasilmamis olmasidir. Tablo 1 de görüldügü üzere 1998 yili karindan geçici vergi %70 hesaplanmakta idi, 1999 yili karindan ise, yil sonu kari üzerinden degil bir sonraki yilin karindan üçer aylik dönemler itibariyle %25 oraninda hesaplanacaktir. Tabloda da görüldügü üzere eski uygulamada geçici vergi %17.5 iken yeni uygulamada geçici vergi yükü %25 olmustur. Bu da bankalarin ödeyecegi vergi yükünü arttirmistir. Tablo 2 de görüldügü üzere 1999 öncesi ve 1999 sonrasi toplam vergi yükü farklilik arz etmektedir. Halka açik bankalar 1999 öncesi %35.75 toplam vergi yüküne sahipken halka açik olmayan bankalar %44 vergi yükü yüklenmekteydiler. 1999 sonrasinda ise kar dagitimi yapilmaz ise halka açik olsun veya olmasin vergi yükleri ayni yani %33 tür. 1999 sonrasi Kurumlar Vergisi hesaplayan bankalar kar dagitimi yaparlarsa halka açik olan ve olmayan bankalarin toplam Kurumlar Vergisi yükü %41.25 olacaktir. 1999 yili karindan kar dagitimi yapan bankalar yeni vergi sisteminde daha çok vergi yüklenmis olacaklardir. Yani 1998 yili karindan Kurumlar Vergisi hesaplayan bankalar halka açik degillerse toplam %44 Kurumlar Vergisi ödemekteydiler. Bu bankalara yeni vergi yasasi daha az vergi yükü getirmektir. Toplam %41.25 Kurumlar Vergisi ödeyeceklerdir. Halka açik olan bankalar ise 1999 yili karindan kar dagitimi yapmadiklari taktirde eskisine nazaran daha fazla vergi ödeyecekler, kar dagitimi yaptiklari taktirde ise 1998 yilindan daha az veri ödeyeceklerdir. In the first part of my study, some topics such as the subject of the corporation tax in banks, the history of the corporation tax, the situations of the full and limited taxpayers and the imposition of the corporation tax have been examined. In the second part, the calculation of the corporation tax in the banking sector, the effects of that calculation to banking sector, the impacts of the law numbered 4369 to banking sector, the exceptions which cancelled in the corporation tax, the expenses which will be dumped or not according to the corporation Tax Law. The unaccepted expenditures by law and the temporary tax application have been covered. In the third and last part; I have tried to explain the exceptions in the corporation tax, calculating of the tax assessment, calculating the corporation tax, besides, the realization of the profit delivery in Joint Stock Companies and profit delivery items. How the tax law numbered 4369 has affected the banking sector? It can be found out in my study. The old law has been invalidated dating from 29/ 07/ 1999. With the law numbered 4369, the taxation of the institution profits has been changed. The Corporation Tax rate has been increased from 25% to 30% provided that it start from the year 1999 profits. The 20% Corporation Tax known as the minimum Corporation Tax has been cancelled provide that it start from the year 1999 profits. The stoppage at source application has been established related to the profit delivery in companies. This change will be applied from the year 1999 profit. The system which is brought about the taxation of the institution has been an encouragous system. In addition, the stoppage at source will be implemented to the other exceptional profits such as investment during issuing premium, except the dividends gained from the partnerships by institutions. With the changes made, the items evaluated with the buying price beforehand such as state bonds, treasury bonds, private sector bonds, B type fund participation documents, A type fund participation documents which have less than 51% share stock in its portfolio have been evaluated by market value from now on. The Law numbered 4369 has abolished the 94 th article of the Income Tax Law. With this change, it has been possible to implement stoppage at source of the banks deposits interest revenues and repo income. The stoppage at source won't be implemented to interest revenues gained from the time deposit accounts which opened before 29,07,1998. In the full taxpaying, unless the institution delivers profit, the stoppage at source won't be implemented. With new arrangement, the application which reserves financial fund has been cancelled except for the investments bound to incentive documents before 01,01,1999. Corporation tax which takes place in income tax group is an indirect tax. Which is taken from net corporation profit when the profit is gained. Income tax is an actual person tax where as corporation tax is not legal person tax. Although income tax is a subjective tax, corporation tax is an objective tax. Income tax is a progressive tax. But corporation tax is a fixed rote tax. During a year when people's income increase, their tax also increase. But in corporation tax the increase in income does not change the tax rate. Corporation tax has started in practice (be applied) in Germany and in the United States in the middle of 19th century and in England and France in the first quarter of 20th century. In Turkey it has been applied by taking the corporation tax model of Germany in 1950. Corporation Tax was separated into two parts as full and limited liable perens company's legal centres and other working centres (areas). The article which has been very much discussed appeared by Law numbered 4369 was sixth paragraph of article 279 in the Tax Procedure Law. The amendment to the revaluation of marketable securities required that YFKB comprised of the shares of companies 51% at least of the marketable security and share portfolios of which are founded in Turkey, be revaluated with their acquisition costs and the rest with their market values. The amendment on the article 94 of income tax made possible to witholding tax on deposits and repo incomes, for banks. Interest incomes of which opening date is before the date of July, 29,1998 are not subject to Witholding Tax. By the Law numbered 4369 financial fund application has ended. But financial fund which is suitable to the conditions written in the repeated article 8 of Corporation Tax Law will continue to be practiced. Very important amendments are made on the tax of profit shares (dividends). These amendments will be practiced from the date of January, 01, 2000. Banks may distribute profit to shareholders after deducting tax, fund and reserves from trade profit according to their share in shareholders capitol by the decision. of General Board. Minimum corporation tax is 20 percent of company profit before deducting allowances and adding exceptions which are included in Corporation Tax Law, article 25. Exception rules are abrogated by article 8 of Corporation Tax Law, hence Minimum Corporation Tax is also abrogated. When tax applications until the date December 31,1998 are analysed, Banking earnings either subject. to corporation tax or excepted from tax are firstly taxed in the bank. Hence banking earning in other words, financial profit is subject to corporation tax Income Tax and funds . When the profit excepted from Corporation Tax is calculated, Income Tax deduction is made from the profit either distributed or undistributed . Witholding Tax rate was 10 percent in 1993 and before that date Gains from marketable securities written paragraph 4 of artice 75 of witholding Tax Law is subject 10 percent of Wiholding tax for public companies, 20 percent for the others and 15 percent for investment incentive. But tax deduction for interest on treasury bonds and government bonds and on marketable securities issued by (KOI) Public Partnership Institution and (TKI) Public Contruction Institution is zero The amount which is subject to zero tax deduction can be calculated according to share withing company revenue. Full liable companies except going exceptes from corporation Tax, are subject to witholding tax for profit shares written in Income Tax Law numbered office 75, paragraph 2. But Witholding depends on profit distribution, otherwise no witholding tax will be calculated. Witholding power is given to the companies which distribute profit by law. To witholding tax from profit shares, the profit distribution should occur legally and economically. The addition of profit to owner's equity will not be considered as profit distribution for witholding application. If a company takes a decision for profit which would be distributed to it's shareholders in 2001 to add to the capital, the part which is added to the capital is not taken as profit distribution and is not subject to witholding tax. In 1999 Tax payers are subject to temporary tax from profit of quarterly periods at a rate of 25% according to basis of repeated article 120 of Income Tax Law. In 1998, 70% of corporation tax was calculated and equal 12 installments or in a 3 months period temporary tax was paid by companies. Temporary Tax application which was first introduced to our tax laws at ,24,12,1980 by law number 2361 had received reaction from all private sector representatives. But it has been accepted by everybody during a five year period. Five amendments had been made in the law, during this period and in 1,1,1999, 6th amendment was made by law number 4369 latest amendment received much more reaction than others. The reason of this over reaction that, it increased the amount of work that accountants do and it is not clear enough to understand. As it can be seen on Table-1, temporary tax was calculated as 70% from 1998 profit. For 1999 profit, it will be calculated with quarterly period at a rate of 25% from next years profit not from the year and profit. As it can be seen in the table temporary tax rate was 17.5% in the old application but now it has become 25%. This increased the burden of tax of banks. As it can be seen on Table-2, the burden of tax is different before 1999 and after 1999. Banks open to public had a 35.75% tax burden before 1999 and others had 44%. After 1999, if the profit is not distributed the tax burden is the same as 33% for both open to public and other banks if the banks which catcuble corporate tax open to public are not distribute the if profit which have a tax burden of 41.25%. And those banks which distribute the profit will have much tax burden . Banks which calculate corporate tax from1998 profit, if they are not open to public they were paying 44% tax, New Tax Law has brought less tax burden to these banks. They will pay 41.25% corporate tax. If banks open to public do not distribute profit from 1999 profit will pay more tax according to old one. If they distribute profit they will pay less tax from 1998 profit.
Keywords: Banka ve bankacılık; Ekonomi; Finansman ekonomisi; Kurumlar Vergisi