Kuzey Makedonya'da bir Türk yerleşmesinin coğrafi etüdü : merkez Jupa - Özcan, Ali (My University, 2024)
Avrupa'nın güneydoğusunda yer altı ve yer üstü zenginlikleriyle 523 yıl boyunca Osmanlı Devleti'nin uç sancaklarından oluşan Kuzey Makedonya Cumhuriyeti, Türkiye Cumhuriyeti'yle kan bağı olan Balkanların kalbinde bir devlettir. Tarihimizin iz bıraktığı Kuzey Makedonya'da birçok Türk yerleşim alanına veya Türklere rastlamak Kuzey Makedonya'yı yabancı bir devlet olmaktan çıkarmaktadır. Gostivar, Vrapçişte, Üsküp, Resne, Radoviş, Ustrumca, Struga, Debre, Köprülü, Kırçova, Ohri, Manastır, Kalkandelen, Koçani ve Valandova gibi belediyelerde bunu hissetmenin yanı sıra ülkenin bağımsızlığından günümüze Türklerin yönettiği iki belediye bulunmaktadır. Bunlar Merkez Jupa ve Plasnitsa'dır. Coğrafi bakış açısıyla yapmış olduğumuz etüt çalışmamızın konusu da Merkez Jupa Belediyesidir. Merkez Jupa Belediyesi, Kuzey Makedonya'nın güneybatı bölgesinde kabaca Arnavutluk sınırında Şar Dağları'nın güneyi ve Ohri Gölü'nün kuzeyinde tarihimize ışık tutan bir belediyedir. Svetigrad (Kocacık) Kuşatması ile Georgi Kastriot'un yenilgiye uğradığı 1448 yılından günümüze Merkez Jupa topraklarında Türk kültürünün benimsenmesi belediye ve çevresini Türk dünyası coğrafyası sınırları içerisinde değerlendirmemize vesile olmuştur. Aynı zamanda Merkez Jupa, Türkiye Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün babası Ali Rıza Efendinin memleketidir. TİKA'nın (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) Merkez Jupa Belediyesi sınırlarında gösterdiği faaliyetler ve inşa ettiği Ali Rıza Efendi'nin Anı Evi, Türk dünyası tarihi ve coğrafyası için çok önemli yere sahiptir. Bulunduğu stratejik konumu ve coğrafi özellikleriyle önemli yerleşim alanlarından oluşan Merkez Jupa, önce Kuzey Makedonya'nın genel özelliklerine değinilerek fiziki, beşeri ve ekonomik olmak üzere üç bölümde mercek altına alınmıştır. Fiziki özellikleriyle Stogova ve çevresi; beşeri özellikleriyle Türk tarihi ve kültürü; ekonomik özellikleriyle ticari ve hizmet alanları esas alınarak Merkez Jupa'nın coğrafi etüdü yapılmıştır. Arnavut ve Makedon yerleşimler arasında Türk adası olan Merkez Jupa'da Türk varlığının kan kaybına uğramaması için her alanda Evlad-ı Fatihan torunlarının yanında olduğumuzu hissettirmek tezim adına gurur kaynağıdır.

The Republic of North Macedonia, which was one of the extreme banners of the Ottoman Empire for 523 years with its underground and aboveground riches in the southeast of Europe, is a state in the heart of the Balkans with blood ties to the Republic of Turkey. Coming across many Turkish settlements or Turks in North Macedonia, where our history has left its mark, makes North Macedonia not a foreign state. In addition to feeling this in municipalities such as Gostivar, Vrapçişte, Skopje, Resne, Radoviş, Ustrumca, Struga, Debre, Köprülü, Kırçova, Ohrid, Bitola, Kalkandelen, Koçani and Valandova, there are two municipalities governed by Turks since the independence of the country. These are Merkez Jupa and Plasnitsa. The subject of our study, which we have conducted from a geographical perspective, is the Central Jupa Municipality. Central Jupa Municipality is a municipality that sheds light on our history in the southwestern region of North Macedonia, roughly on the Albanian border, south of the Shar Mountains and north of Lake Ohrid. The adoption of Turkish culture in the territory of Central Jupa since 1448, when Georgi Kastriot was defeated with the Siege of Svetigrad (Kocacik), has led us to consider the municipality and its surroundings within the borders of the Turkish world geography. At the same time, Central Jupa is the hometown of Ali Rıza Efendi, the father of Gazi Mustafa Kemal Atatürk, the founder of the Turkish Republic. The activities carried out by TIKA (Turkish Cooperation and Coordination Agency) within the borders of the Municipality of Central Jupa and the Memorial House of Ali Rıza Efendi built by TIKA have a very important place for the history and geography of the Turkish world. Central Jupa, which consists of important settlement areas with its strategic location and geographical features, has been examined in three sections: physical, human and economic by first mentioning the general characteristics of North Macedonia. The geographical study of Central Jupa was made by taking Stogova and its surroundings as physical characteristics, Turkish history and culture as human characteristics, and commercial and service areas as economic characteristics. It is a source of pride for my thesis to make you feel that we are with the descendants of Evlad-ı Fatihan in every field so that the Turkish presence in Central Jupa, which is a Turkish island between Albanian and Macedonian settlements, does not bleed.
Keywords: Atatürk's Father's House; Atatürk'ün Baba Ocağı; Balkan Peninsula; Balkan Yarımadası; Balkanlar; Balkans; Coğrafi Etüt; Coğrafya; Evladı Fatihan; Geographical Survey; Geography; Historic sites; History; Jupa; Kocacık; Kuzey Makedonya; Macedonia (Republic); Makedonya (Cumhuriyet); North Macedonia; Tarih; Tarihi yerler; Turkish World Geography; Turkism; Turks; Türk Dünyası Coğrafyası; Türkiyat; Türkler