Cemil Ekber'in Doğruyu söylemek adlı kitabı bağlamında el-Maslaha el-Mürsele ve Peygamberin terk eylemi konularındaki görüşleri ve bunların siyaset-i şer'iyye üzerinde etkisi - Boutebiba, Akram (My University, 2024)
Bu çalışma, örneklerini hemen her dönemde görebileceğimiz güncel sorunlara çözüm üretmeye çalışan İslam düşünürleri, müçtehitleri ve teorisyenlerinin görüşlerinin, teklif edilen çözümlerin düşünsel arka planı, temel argümanları, iç tutarlığı ve geleneksel düşünce ile ilişkisi bağlamında çağdaş bir yazar ölçeğinde incelenmesini konu edinir. Çalışma, çağdaş İslam düşünürlerinden Cemil Ekber’in fıkıh ilminin bazı ilkelerine yönelik yenilikçi görüşleri ve bu görüşlerin yazarın çizdiği çerçevede fıkhın siyasetle kesişme alanı olan siyâset-i şer’iyye konularına yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Akademik çalışmaları itibariyle doğrudan İslam Hukuku konularıyla ilgili olmasa da Cemil Ekber'in Kassu’l-hakk adlı kitabı klasik fıkıh ve usûl ilminin meselelerini tartışır ve farklı değerlendirmeler, eleştiriler ve çözümler sunar. Bu yönüyle yazar usûl-ı fıkhın temel kavramlarından olan el-maslaha el-mürsele kavramı ve metodunu tenkit eder ve açıkça bu kavramı kullanmasa da usûl ilminde hüküm kaynağı olarak kaynak değeri ve anlamı tartışılan Peygamberin bir eylemi terkini görüşlerinin önemli bir kısmını temellendirmek için sistemli bir şekilde kullanır. Cemil Ekber, bir dönem Massachusetts Institute of Technology'de hocalık yapmış ve halen Türkiye'deki Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi’nde görev yapmaktadır. Çalışma uzun zaman dilimi içinde edinilmiş ilmi ve entelektüel birikimini klasik fıkıh ve usûl ilimlerinin meseleleriyle hukuk-siyaset ilişkisi çerçevesinde harmanlamaya çalışan, bunu gerçekleştirirken eleştiriler ve farklı çözümler teklif eden çağdaş bir yazarın düşüncelerini fıkıh düşüncesi bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde fıkıh, fıkıh usulü ve siyaset-i şeriyye kavramlarının çalışma kapsamında tanımları ele alınacak ve bir İslam düşünürü olarak Cemil Ekber'in biyografisi ve ilmi çalışmalarının tanıtımını yapılacak. Ekber'in hayat projesi denilebilecek Kassu’l-hakk kitabı müstakil bir bölümde incelenecektir: Fıkıh, usûl-ı fıkıh, siyaset-i şer’iyye konularıyla ilişkili görüşleri tasnif edilecek, bunların kitabın takdim ettiği temel düşünsel çerçevesi içindeki yeri tespit edilmeye çalışılacak, yazarın maslahat-ı mürsele ve “nebevî terk” kavramlarıyla ilişkilendirilebilecek temellendirmeleri analiz edilecektir. Çalışmanın ikinci bölümünde ilk bölümde ulaşılan sonuçlar ışığında yazarın düşünceleri, yenilikçi yaklaşımlarının iç tutarlılığı analiz edilerek bu düşüncelerin var olanı açıklama ve yeniyi inşa etmek için ne denli rasyonel bir teorik çerçeve sunduğu veya buna imkân sağladığı incelenecektir.

This study aims the study of a modern Islamic thinker Jamel Akbar as an example of the Muslim thinkers, philosophers and theorists who, as almost in every period of Islamic history, try to find solutions to current problems, in the framework of his intellectual background, his main arguments, internal consistency of his thoughts and their relationship with classical thought on the same topics. The study aims to examine the innovative views of Jamel Akbar about some principles of fiqh and the impact of these views on the issues of siyâsa shar’iyya, which represents the intersection area of fiqh with politics, within the framework drawn by the author in his book “qass al-haqq”. Although the Islamic Law is not the field of the author’s specific academic career, Jamel Akbar's book discusses the issues of classical fiqh and the methodology of fiqh i.e. usûl al-fiqh and offers different views, criticisms and solutions to modern problems in the classical domain of fiqh. In this respect, the author criticizes the concept and method of al-maslaha al-mursalah which is one of the basic concepts of usûl-ı fiqh and uses the the Prophet’s omission, whose source value and meaning as a source of ruling are discussed in the usûl al-fiqh, in a systematic way to justify a significant part of his views. Jamel Akbar taught at the Masachusetts Institute of Technology and currently teaches at Fatih Sultan Mehmet Vakıf University in Türkiye. The study aims to evaluate the ideas of the author who tries to blend his scientific and intellectual knowledge and experience acquired over a long period of time with the issues of classical fiqh and methodology within the framework of law and politics, and who offers criticisms and different solutions to the modern problems of fiqh. In the introductory part of the study, the definitions of the concepts of fiqh, usûl-i fiqh and siyâsa shar’iyya will be discussed within the scope of the study, the biography and scientific works of Jamel Akbar will be introduced. Akbar's book “qass al-haqq”, which can be called the life project of the author, will be examined in a separate section: The authors references to fiqh, usûl-ı fiqh, siyâsa shar’iyya will be examined and their place within the basic intellectual framework presented by the book will be determined, and the author's justifications of the norms that can be associated with the concepts of al-maslaha al-mursala and Prophet’s omission of an act will be analyzed. In the second part of the study, in the light of the results reached in the first part, the internal consistency of the author's innovative approaches to the ideas will be analyzed and the extent to which these ideas offer or enable a rational theoretical framework to explain the existing and construct the new will be examined.
Keywords: Al-Maslah al-Mursalah; Cemil Ekber; El-Maslahatü’l Mürsele; Fıkıh; Fıkıh Usûlü; Fiqh; Islamic law (fiqh); İslam hukuku (Fıkıh); Peygamberin Terki; Prophet’s Omissions; Sharia Politics; Siyâset-i Şer’iyye Jamel Akbar; Usul al-Fiqh