Okulda kaliteyi etkileyen faktörler ve ortaöğretim öğrencilerinin kalite anlayışları - Paçacı Bayram, Dilek (My University, 2001)
Eğitim, toplumların gelişmesini sağlayan en önemli etkendir. Bir ülkenin çağa ayak uydurması hatta tüm ülkelerin önünde gitmesi veya tam tersinin olması büyük oranda o ülkenin eğitime verdiği öneme bağlıdır. Tüm dünyada çocuklar küçük yaştan başlayarak uzun yıllar boyunca eğitilirler. Ama kimi ülkenin eğittiği nesil o ülkeyi dünyada birçok bilim dalında önde götürüp, bir çok alanda gelişmelerini sağlarken, kimi ülkelerinki ise hazır teknolojiyi bile takip edememektedir. Bu farkı yaratan, büyük oranda çocukların okulda aldıkları eğitimlerinin kalitesidir.Bu kadar önemli sonuçlara neden olan, okulda kaliteyi, acaba hangi unsurlar sağlar? Bu çalışmada okulda kaliteyi etkileyen faktörler ve ortaöğretim öğrencilerinin kalite anlayışları araştırılmıştır. Araştırmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada bağımsız değişken olarak öğrencilerin cinsiyeti, okul türü, öğrenim gördüğü sınıfı, annesinin ve babasının eğitim durumu, ailesinin ekonomik düzeyi, okuldaki başarı düzeyi, okulunun kalitesine bakış açısı, ailesinin okuluna bakış açısı, ailesi tarafından desteklenip desteklenmediği, disiplin cezası alıp almadığı, okulda haksız yere cezalandırılıp cezalandırılmadığı, okulun kurallarına uyup uymadığı ve okulda mutlu olup olmadığı incelenmiş bağımlı değişken olarak da Okul Değerlendirme Envanteri uygulama ve önem ölçeklerinden elde ettikleri puanlar alınmıştır. Araştırmanın örneklemini 2000-2001 eğitim-öğretim yılında İstanbul Anadolu yakasındaki okullardan random örneklem yöntemiyle seçilen bir anadolu lisesi, bir endüstri meslek lisesi, bir süper lise, bir özel lise ve iki normal lisenin 1 ve 3. sınıfları içinden yine random örneklem yoluyla belirlenen 333 kişi oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Okul Değerlendirme Envanteri kullanılmıştır. Kişisel bilgi formu 14 sorudan oluşmaktadır. Okul değerlendirme envanteri ise iki ayrı ölçek, 77 soru ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Okul değerlendirme envanteri ölçeklerinden birincisi: Öğrencilerin bakış açısına göre okullarında kalitenin uygulanma durumu, ikincisi ise öğrencilerin okulda kaliteye verdikleri önem derecesi ölçeğidir. Öğrencilerin kişisel özellikleri ile okullarının kalitesini değerlendirmeleri arasındaki ilişkisi ve öğrencilerin kişisel özellikleri ile öğrencilerin okulda kaliteye verdikleri önem arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar aşağıda özetlenmiştir: 1. Öğrencilere göre okullarda kalitenin en çok uygulandığı alanlar sırasıyla şöyle bulunmuştur: Fiziksel yapı, öğretmen kalitesi, eğitim programları, kültürel ve sosyal yapı, teknik yapı. Buna karşılık öğrencilerin okullarda kaliteye en çok önem verdiği alanlar sırasıyla şöyle belirlenmiştir: Teknik yapı, eğitim programları, öğretmen kalitesi, fiziksel yapı, kültürel ve sosyal yapı. Okullar teknik yapının kalitesine son sırada önem verdiği, fiziksel yapı kalitesine ise ilk sırada önem verdiği halde; öğrenciler okulda teknik yapı kalitesine ilk sırada önem verirken fiziksel yapı kalitesine son sıralarda önem verdiği görülmüştür. 2. Okulda kalitenin uygulanma durumu ile öğrencilerin okulda kaliteye verdikleri önem arasındaki ilişki incelendiğinde 0,05 düzeyinde önem lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Buradan öğrencilerin okulda kaliteye önem verirken okulda yeterince uygulanmadığı görüşünde oldukları anlaşılmıştır. 3. Öğrencilerin cinsiyeti ile okulda kaliteye verdikleri önem arasında tüm alt boyutlarda kızlar lehine sonuç çıkmıştır. Buradan kızların erkeklere göre okulda kaliteye daha çok önem verdiği anlaşılmıştır. 4. Okul değişkeni ile uygulama genel ve önem genel arasındaki ilişkiye bakıldığında tüm ölçek ve alt ölçeklerde öğrencilerin görüşlerine göre endüstri meslek lisesi okullarında kaliteyi uygulamada en yüksek notu alırken, anadolu lisesi en düşük notu almıştır. Buna karşın kaliteye verilen önem konusunda anadolu lisesi öğrencileri en yüksek notu alırken endüstri meslek lisesi öğrencileri en düşük notu almıştır. Uygulama genel de özel lise ile endüstri meslek lisesi arasında fark bulunamazken, uygulama önemde de özel lise ile anadolu lisesi arasında fark bulunamamıştır. Fakat alt boyutlarda teknik yapı kalitesi ve öğretmen kalitesi özel liseye göre anadolu lisesi lehine sonuçlanmıştır. Diğer alt boyutlarda kaliteye verilen önemde anadolu lisesi ile özel lise arasında fark bulunamamıştır. Uygulamada ise öğretmen kalitesi endüstri meslek lisesine göre özel lise lehine sonuçlanmıştır. Diğer tüm uygulama alt ölçeklerinde endüstri meslek lisesi ile özel lise arasında fark bulunamamıştır. 5. Ortaöğretim kurumları 1. sınıf öğrencilerinin son sınıf öğrencilerine göre okullarda kalitenin daha fazla uygulandığı görüşünde oldukları bulunmuştur. 6. Annenin ve babanın eğitim düzeyi ile öğrencilerin kalite anlayışları arasında farklılık bulunamamıştır. 7. Ekonomik durum değişkenine göre uygulama fiziksel yapı alt ölçeğinde 0,01 düzeyinde anlamlı bir fark bulunmuştur. Önemde eğitim programları kalitesi, uygulamada teknik yapı kalitesi ve öğretmen kalitesi alt ölçeklerinde 0,05 düzeyinde anlamlı bir fark bulunmuştur. Bu alt ölçeklerin tümünde kendilerine göre ekonomik durumu yüksek olanlar orta seviyede ve düşük seviyede olanlara göre okulda kalitenin daha fazla uygulandığını ve okulda eğitim programları kalitesine daha fazla önem verdiği sonucu bulunmuştur. 8. Okulunun kalitesini diğer okullardan düşük gören öğrencilerin, okulunun kalitesini yüksek gören ve kararsız kalan öğrencilere göre okulda kaliteye daha çok önem verdiği sonucu bulunmuştur. 9. Ailesi okulunu takdir eden öğrenciler, ailesi okulunu bazen takdir eden ve hiç takdir etmeyen öğrencilere göre okulda kalitenin daha fazla uygulandığını düşünürken ailesi okulunu bazen takdir eden öğrenciler, ailesi okulunu hiç takdir etmeyen öğrencilere göre okulda kalitenin daha fazla uygulandığını düşünmektedir. Buna karşın okulda kaliteye en çok önem veren öğrenciler, ailesi okulunu hiç takdir etmeyen öğrenciler olduğu sonucu bulunmuştur. Ailesi okulunu takdir eden öğrenciler ile ailesi okulunu bazen takdir eden öğrencilerin okulda kaliteye verdikleri önem konusunda bir farklılık bulunamamıştır. 10. Ailesi tarafından desteklenen öğrencilerin, bazen desteklenen ve hiç desteklenmeyen öğrencilere göre okulda kaliteye daha çok önem verdiği sonucu bulunmuştur. 11. Okulda disiplin cezası alan öğrenciler almayan öğrencilere göre uygulama toplam ölçeğinde, uygulama kültürel yapı alt ölçeğinde, uygulama teknik yapı alt ölçeğinde kalitenin daha fazla uygulandığını düşündükleri ortaya çıkmıştır. Önemde ise istatiksel açıdan bir farklılık bulunamamıştır. 12. Okulda bazen haksız yere cezalandırıldığını düşünen öğrenciler ile hiç haksız yere cezalandırılmayan öğrenciler arasında kaliteye verilen önem ölçeğinde 0,01 düzeyinde anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Bu farklılık haksız yere cezalandırılmayan öğrenciler lehine olmuştur. Buradan okulda haksız yere cezalandırılmadığını düşünen öğrencilerin, bazen haksız yere cezalandırıldığını düşünen öğrencilere göre okulda kaliteye daha çok önem verdiği sonucu ortaya çıkmıştır. 13. Okulun koyduğu kurallara her zaman uyan öğrenciler ile bazen uyan öğrenciler arasında uygulama genel ölçeğinde istatiksel açıdan 0,01 düzeyinde anlamlı bir farklılık bulunuştur. Bu farklılık okulun kurallarına her zaman uyan öğrenciler lehinedir. Buradan okulun kurallarına her zaman uyan öğrencilerin bazen uyan öğrencilere göre okulda kalitenin daha fazla uygulandığını düşündüğü sonucu çıkmıştır. 14. Okulda mutlu musunuz? Değişkenine verilen cevaplardan okulda kaliteye verilen önem konusunda; okulda her zaman mutlu olanlar, bazen mutlu olanlar ve hiçbir zaman mutlu olmayanlar arasında istatiksel açıdan bir farklılık bulunamamıştır. Fakat okulda kalitenin uygulanması konusunda okulda her zaman mutlu olanlar ile bazen mutlu olanlar ve hiçbir zaman mutlu olmayanlar arasında ( her zaman mutlu olanlar lehine) ; okulda bazen mutlu olanlar ile hiçbir zaman mutlu olmayanlar arasında (bazen mutlu olanlar lehine) 0,01 düzeyinde anlamlı bir farklılık bulunmuştu r. Buradan, okulda her zaman mutlu olanların, bazen mutlu olanlara ve hiçbir zaman mutlu olmayanlara göre okulda kalitenin daha fazla uygulandığını algıladıkları sonucu ortaya çıkmıştır. Okulda bazen mutlu olanların, okulda hiçbir zaman mutlu olmayanlara göre okulda kalitenin daha fazla uygulandığını algıladıkları sonucu ortaya çıkmıştır.

One aspect that creates the difference among societies depends on the standard of education that students receive at school. Only the societies that constantly improve their education standard can develop themselves. What are the elements which enable a school to reach a high standard of education, which will have very important impact on societies? The mean purposes of this project are: a) to determine the factors that affect the school standards and to what extend students care about quality b) to find out the factors that influence the view point of the students at school. 333 students chosen at random from one Anatolian High School, one Vocational High School, one Super High School, one Private School and two High schools made up this research. The schools were chosen from both European and Anatolian side of Istanbul in 2000-2001 Academic year. In this research, the scanning method has been used. As a data collecting device together with a Personal Information Questionnaire and A school Evaluation sheet which comprises 78 questions along with five sub-dimensions, were implemented. This research asks two questions: a) the relation between students personal traits and their opinions towards quality of their schools, b) the relation between their personal traits and the importance given to the quality of their school. The outcomes of this research are as follows: 1) The areas to which the total quality has mostly applied are - Physical environment - The quality of teacher - Curriculum - Cultural and social structure - Technical structure 2) When the relation between the application of the quality concept in schools and the importance given by the students was examined the results were a significant 0.05 margin. We have learned that the importance of quality concept is very much welcomed, but the application of this concept has been well developed. 3) When compared the students whose school quality was relatively low with the indecisive ones whose school quality was high the ones whose school quality was low were seen to have focused more on the quality concept. 4) Comparing the ones whose parents have a high opinion of their schools with the ones whose parents rarely or never have a high opinion of their schools the ones whose parents have high opinions of their schools believe that quality standard has been applied to their schools. 5) From all the questionnaires, we have reached the fact that the vocational schools are the ones with the highest quality. On the other hand Vocational School students that led us to the fact mentioned above were the ones who cared about the quality the least . What seemed to be paramount for Anatolian School students was quality. This was gathered from all questionnaires and sub-questionnaires. In application common scale, we have found no difference between private high schools and vocational high schools. There is no significant difference between Private High Schools and Vocational Schools in terms of their viewpoints on quality concept. Nevertheless in sub-scale evaluation technical quality and quality of teachers according to this research are in favour of Anatolian High Schools. In practice quality of teachers has resulted in favour of Private High School .Compared to Vocational High Schools no significant difference has been found between Vocational High Schools and Private High School in sub-scale Application Evaluation.
Keywords: Öğrenciler-orta Öğretim