Münzirî’nin “el-Iddü’l-mevrûd fî havâşî süneni Ebî dâvud” adlı eserinin tahkiki (ibadetler bölümü) ve hadis ilimleri açısından tahlili - İşçen, Tevfik (My University, 2024)
İslâm Dini'nin ikinci temel kaynağını teşkil eden sünnet bize hadis rivayetleri şeklinde ulaşmıştır. Hadis rivayetlerinin en temel kaynaklarının başında Kütüb-i Sitte gelmekte olup Ebû Dâvud'un Sünen'i bunlar arasında ayrı bir yere sahiptir. Ahkâm hadislerini toplayan Sünen, önemine binaen pek çok çalışmaya konu olmuştur. Münzirî de Ebû Dâvud'un Sünen'ini defalarca okutmuş ve eseri ihtisar etmiştir. Sünen'i ihtisar ederken, aynı zamanda hadislerin tahricini de yapmış, râviler ve rivayetler hakkında değerlendirmelerde bulunmuş, katılmadığı bazı hususlarda Ebû Dâvud'a eleştirilerde bulunmuştur. Münzirî, uzun yıllar boyunca defalarca okuttuğu anlaşılan Muhtasar'ına yazmış olduğu el-Iddü'l-mevrûd fî havâşî Süneni Ebî Dâvud isimli bu şerh ile Sünen için yazılan şerh ve hâşiyeler arasında önemli bir yere sahip olmuştur. İslâm tarihinin çalkantılı bir döneminde yaşamış olan ve hadis alanında döneminin önemli bir otoritesi kabul edilen Münzirî, ömrünü vakfettiği hadis ilmindeki derin bilgi birikiminin bir semeresi olan bu şerhinde hadis ilimlerine dair çok kıymetli izahlar yapmıştır. Bunun yanında akaidden fıkha, usulden kıraate bütün İslâmî ilimlerde, ayrıca edebiyattan tarih ve siyere, coğrafyadan tıbba, hayvanlar âleminden gastronomiye kadar çok geniş yelpazede açıklamalarda bulunmuştur. Bu çalışmada öncelikle şerh, hâşiye, ta'lîk gibi temel kavramlar açıklanmış, ardından Münzirî'nin hayatı, ilmî çevresi, hocaları, talebeleri ve eserleri incelenmiştir. Şerhin üç önemli nüshası tanıtılıp bunlar esas alınarak eserin ibadetler bölümünün tahkiki yapılmıştır. Daha sonra örneklerle eserin hadis ilimleri açısından tahlili yapılmıştır. Pek çok yönüyle kendisinden sonraki şerhlere kaynaklık etmiş bu mühim hâşiyenin günümüz ilim dünyasına önemli katkılar sunması umulmaktadır.

The most reliable sources of hadiths, one of the two fundamental sources of Islam, are the six works known as kutub-i sitte. One of these works, Sünen-i Ebu Dâvud, which consists of ahkam hadiths, has been the subject of many studies due to its importance. Munziri also taught Sünen-i Ebu Dâvud multiple times and summarized the work. While abridging the Sünen, he also conducted tahrîc for the hadiths, provided evaluations about the raviler and narrations, and criticized Ebu Dâvud on certain points he disagreed with. With his sharh titled el-Iddu'l-Mevrud fi Havashi Sünen-i Ebi Dâvud, which he wrote for the work he apparently taught many times over the years, Munziri has occupied an important place among the sharhs written for the Sünen. Munziri, who lived during a turbulent period in Islamic history and was considered a significant authority in the field of hadith at the time, provided valuable explanations regarding hadith sciences in this work, which is a fruit of his deep knowledge in the science of hadith to which he dedicated his life. Besides this, he offered explanations in a wide range of fields from akaid and fıkıh to usul and qiraat, as well as from literature to history and siyer an-nabi, geography to medicine, and from the zoology to gastronomy. In this study, fundamental concepts such as sharh, hashiye, and ta'lîk are first explained, followed by an examination of Munzir's life, his scholarly environment, his teachers, students, and works. Three important manuscripts of the sharh are introduced, and based on these manuscripts, tahkik has been conducted. Subsequently, an analysis of the work from the perspective of ulum al-hadith is presented with examples. It is hoped that this significant work, which has served as a source for many subsequent sharhs in various aspects, will make important contributions to the contemporary scholarly world.
Keywords: EBU DAVUD; el-Iddu’l-Mevrud; EL-IDDÜ'L-MEVRUD; Hadis; Hadith; Hashiye; HAŞİYE; Munziri; MÜNZİRİ; Sharh; SÜNEN; ŞERH